Oblasyon: Ritwal ni Itang

Kahigalaan,
Usa ka maayong balita. Midaog na sad ang kaliwat bisaya sa usa tigi sa pagsulat og tagalog nga balak. Kining inyong ubos nga alagad usa sa tunolan og pasidungog didto sa Palasyo sa Malakanyang karong Lunes, Abril 2 tungod sa iyang balak "Oblasyon: Ritwal ni Itang". Si PGMA ang personal nga motunol sa plake. Kining maong tigi gipasiugdahan sa Surian sa Wikang Pambansa-Gawad Collantes. Mikabat sa 280 kapin ka salmot ang nadawat sa komiti. Kadaogan nato ning tanan tungod kay bisan tuod tagawog ang akong gigamit nga pinulongan, ang sensibilidad sa bisaya ug kulturang bisaya mao man ang akong gisaulog. Dili kini pagluib sa atong inahan dila kondili pagpakita lang nga duna tay katungod nga paminawon sa nasod tungod kay kaliwat ta nga dunay matahom nga arte.

Sa dugang detalye, bisitahi ang balayan sa Komisyon Sa Wikang Filipino.

Usa ka higala ang mihangyo nga iposte dinhi sa balayan ang mananaog nakong obra. Kalingawi ninyog basa-basa.

Oblasyon: Ritwal ni Itang

Hindi pa handang
Makipagniig sa gabi
Ang aking panaginip
Ako’y mulat
Isang multong naglalakad
Sa daang may bubog
Na nagkalat
Gising ang ulirat
Walang malay ang
Mga paniki sa aratiles
Sa kanyang ritwal
Humahalakhak ang mga
Tikbalang sa puno ng dao1
Nakikinig sa kanya
Ang mga alitaptap at nimpa
Dinilaan ko ang pawis
Ng kanyang pisngi
Habang hinahabi niya
Ang litanya na siyang
Awit ng aming dugo
—Dito natin ipupunla, Anak,
Ang muling pagsilang ng lahing kayumanggi.

Namumulaklak ang kanyang anino
Ng mga suryal na salamin
Sa puno ng matubato2, nakipagpatintero
Ang tatsulok naming mga aninag
Tulad noong kasaganaan pa
Ang lengguwahe ng tag-ani
Nanginginig ang kanyang
Katawang-tao
Hindi sa ginaw ng gabi
Kundi sa amoy ng asupre
Sa kanto ng kanyang balintataw
Dumadaong ang mga galyon
—Tahan na, Anak,
Ako ang iyong kandungan sa iyong pag-iyak.

Nagbagong anyo ang kampanang
Nakasabit sa kanyang siko
Na tinatambol ng
Sibat at palaso
Siya ngayon ang makabagong oblasyon
Ang mandirigmang
Nakahubad
At sa kanyang kahubdan
Iniluluwal ng gabi
Ang iniingatang salawikain
Ng aming mga ninuno
Sa kanyang kuyom na kamao
Nagsusulputan ang iba’t ibang kulay
Ng prismo
Alinsabay sa kanyang paglalakad
Ang alulong ng katahimikan
Naiipon ang mga lagas
Na dahon ng kawayan
Sa bunsuran; binabasbasan
Ng hamog ang mga tsinelas
Ng duwende at kapre
Duguan ang dapithapon
Patuloy siya sa paghakbang
Yabag niya’y soneto ng banika3
Pataksil ang tagulaylay
Mula sa Kanluran
Hinahamon nila ang
Matayog na mulbulan4
Dala nila’y espada at krusipiho
Dinig ko ang iyakan
Sa tagtuyot.
Namamantal sa lalamunan
Ng ilog ang hinagpis
Ng karimlan at alabok
Amoy pormalin ang
Hangin na aking sinisinghot
Nakapangingilabot ang
Bulahaw ng ambulansiya
Karga nito’y bangkay
Na pinagnanasaan ng
Pitong espiritu ng tag-ulan
Sa ibayo
Nakalugay ang buhok
Ni Inang
Balisa ang dating
Tahimik na parang
Ang mangliw5 at tuktor6
Ay maaga sa kanilang
Paglipad-pauwi
Hinuhukay ni Itang ang lalim
Ng kanyang sugat
Ang dibdib niya’y warak
Dugo niya’y bumubulwak
Sa kanyang kalamnan
Humihilik pa ang bayag
Ni Ka Guiller
Itinataboy ng kanyang pait ang
Umaalingasaw na bituka
Ng mga rakista sa Kyusi
Hayaan kong maglalakad na nakahubad
Si Itang habang pinapanood
Ang metamorposis ng umaga
—Ililipad kita, Anak,
Sa kaharian na hindi abot ni Lulid7.

--------------------------------------------------
dao — puno na pinaniniwalaan na tinitirahan ng mga espiritu
matubato — isang uri ng matigas na puno na kadalasang tinutroso
banika — salitang Sebuano na ang ibig sabihin, kanayunan
mulbulan—uri ng puno na kadalasang ginagawang kasko sa bangka
mangliw—isang uri ng ibon na gumagala sa gabi
tuktor—uri ng ibon na pinaniniwalaang alaga ng mga masasamang espiritu
Lulid—sa mitolohiyang Sebuano, Diyos ng Karamdaman


Omar Khalid

Balitaw

LUIS:
Kining akong paghigugma
Sa bukog, Inday, mikagit
Kong hinog ka pa lang sab-a
Lamyon ko hangtod ang panit.

PINAY:
Dili ako, Luis, motu-o
Nianang imong mga sulti
Pila na kaha ka babaye
Ang imo nianang gitunto?

LUIS:
Kining akong pagtindog
Ako na nga ginatukib
Ingon sa balay gitukod
Giuna ko ang paglatid.

PINAY:
Ang imong mga tuyo
Daan ko nang hingsayran
Wala pa gani ikaw manghangyo
Ako na ikaw gibalibaran.

LUIS:
Human ko na baya latiri
Gikutkot ko na ang yuta
Gipatindog ko na ang haligi
Gisunod ko ang mga damba.

PINAY:
Ako na kanimong gisulti
Nga dili na ikaw magbudlay
Ibta kanang imong haligi
Kay dili gayod ako muangay.

LUIS:
Ako inday ang nagabalay
Usa ra ang akong haligi
Pagbutang sa abay-abay
Gidungan ko ang kaballete
Pagbutang sa kaballete
Dungan ang mga pagbo
Maoy lig-ong espiki
Ang tagkos ug mga tarugo.

PINAY:
Ako gani magsulti
Wala ing balikbalik
Kanang imong haligi
Kaanugon lamang kausik
Kaballete ug mga pagbo
Kon muabot na ang bagyo
Walay manghisalin
Lulugtion tanan sa hangin.

LUIS:
Kutob ko ikaw makita
Sa usa ka pagpamilok
Ingon ako sa gipahigda
Sa maidlot nga mga tunok.

PINAY:
Kutob ko usab ikaw makita
Dako kong paghitingala
Anaa pa gani ang gatas sa baba
Namulong kana bahin sa gugma.

LUIS:
Sa gamay ka pang bata
Daan ko na ikawng ginapalandong
Karon ikaw nga dako na
Dili ba ako Inday makasilong?

PINAY:
Sa gamay pa akong bata
Daan ko na nga gipamulong
Nga kong ako madako na
Sa sulti dili ako palimbong.

LUIS:
Kanang sudlay mong sisik
Sa buhok nagatugabong
Ingon sa gugmang naglabtik
Sa dughan nagapanghagbong.

PINAY:
Kining sudlay kong sisik
Timaan kini sa katarong
Nga sa sulting palabtik
Dili kini palimbong.

LUIS:
Unsay bulong sa mingaw
Sa paglakat walay makuha
Gitinguha ko sa adlaw-adlaw
Ang pagpaagay sa mga luha?

PINAY:
Adunay tambal sa mingaw
Mao ang humay ug saging
Ayaw katulog maadlaw
Pagdaro ug pagkaingin.

********

LUIS:
Lipaya ang akong kamingaw
Utang kong buot kanimo
Baslan ko ikaw sa ulahing adlaw
Kay ako magasilbi kanimo.

PINAY:
Dili ako mao ang makaglipay
Nianang imong mga kamingaw
Pamiling sa laing Inday
Nga sa tinguha mo makatagbaw.

LUIS:
Ay, gipanilungan ko man gani
Ang kahoy nga walay dahon
Ikaw pa ba kaha ang dili
Gitan-aw ko nga may makaon?

PINAY:
Ako Luis ingon sa lagtang
Nga imo karon gipanilungan
Dili makatambal sa gutom
Kay makalanag pagakaunon.

LUIS:
Maayo ikaw, Inday, kay lipay
Ako tugob sa mga kasakit
Ingon ako sa ginabitay
Sa tungatunga sa mga langit.

PINAY:
Ang kalipay atua sa langit
Wala na dinhi sa Kalibutan
Ang sa yuta pulos kasakit
Wala nay sarang kalipayan.

LUIS:
Inday, ang imong pagdili
Daan ko na nga nasabut
Kong duna pa akoy bahandi
Tingali ikaw mubuot.

PINAY:
Ako nganing gidili
Ang anak sa mga Hari
Ikaw pa ba ang dili
Gitan-aw ko walay bahandi?

LUIS:
Kanang imong kagahi
Gidutlan sa dakong kahumok
Gani ang lubas tabigi
Gilagbasan sa isdang tamilok.

PINAY:
Antusa ang imong palad
Ayaw kasakit sa pamalibad
Kay bisan unsaon sa pagpaagi
Palad ko gayud nagamasuki.

LUIS:
Ikaw ba ang kahoy nga miyapi
Nga miturok sa luyong tampi
Pagbantay kay hikankanan ka
Ning tubig nga nagaagi.

PINAY:
Kini, Iti, nga kahuya
Dili madali pagkatumba
Kay wala pa gani ang hangin
Nasuko na nanuwaysuway.

LUIS:
Bisan adto ka sa langit
Kaanyag nga walay sanglit
Kong ako ang magasangpit
Mukanaog ka gayod sa pilit.

PINAY:
Kung akoy adto sa langit
Lalake ka nga lumayan
Ayaw pagbudlay pagsangpit
Kay sa linti ko ikaw pakanaugan.

LUIS:
Pusta ako, Inday, limisa
Sa binukalan mong kandungga
Kong si Nanay mo mangutana
Ingna pinili nga bunga.

PINAY:
Kong ikaw, Luis, mangasawa
Si Tatay ug si Nanay maoy sultihi
Kay kinsa bay musaka sa kahoy
Nga sa punoan dili muagi?

LUIS:
Matuod ikaw mao ang bulak
Sa usa ka maambong nga kahoy
Dili ko muagi sa punoan
Kong dili hagdanan sa imong kalooy.

PINAY:
Kong buot ka, Luis, mangasawa
Atuay katunggan daruha
Dili ka gani makadaro
Si Inday dili maimo.

LUIS:
Kinsa bay imong hindunggan
Nga pagadarohon ang katonggan
Dili ba kita higaba-an
Kumbinto kana sa tambasakan?

PINAY:
Kong buot ka, Luis, mangasawa
balay namo ayuha
Ang salog niya nga bahi
Alisdi sa pulos sapi.

LUIS:
Hulata sa dili madugay
Kay mudangat ako sa inyong balay
Ang salog ninyong bahi
Alisdan ko ug pisos kahati.

PINAY:
Kong buot ka, Luis, mangasawa
Atuay balay namo ayuha
Ayaw pag-atupi sa nipa
Atupi sa pulos tisa.

LUIS:
Unsaon mo, Inday, ang tisa
Halayo kadtong Manila
Maayo na lamang ang nipa
Kay ania ra sa atong yuta.

PINAY:
Kong buot ka, Luis, mangasawa
Atuay balay namo ayuha
Ang atup niya anahaw
Alisdi sa pako ug langaw.

LUIS:
Magaunsa kita sa langaw
Madugay pagatigumon
Maayo na lamang ang anahaw
Kay ania ra sa atong libon.

PINAY:
Kong buot ka mangasawa
Atuay lasang daruha
Ang kabatu-an ug kabatangan
Imong pagahinlu-an.

LUIS:
Kanang tanan nga gisugo mo
Sa madali akong tumanon
Maoy mahimong daro ang baboy
Ang amo maoy magkupot sa liboy.

PINAY:
Kong buot ka, Luis, mangasawa
Atuay balay namo ayuha
Ayaw salugi sa anibong
Salugi sa pulos dagom.

LUIS:
Giunsa mo paghunahuna
Pagasalugan man nimo ug dagom
Kon duna na kitay mga bata
Dili ba mahatuyom?

***********

PINAY:
Ayaw, Iti, ikasakit
Kining pamalibad kong himpit
Dili pa kaha buot ang langit
Kitang duha magakadait.

LUIS:
Ang pamalibad mong himpit
Imo lamang kanang binu-utbuot
Sak-on ko ang mga langit
Kay adto ako makigsabot.

PINAY:
Ayaw, Luis, kahiubos
Sa pamalibad kong bug-os
Dili ta palad ug signos
Fortuna ta nagakabalios.

LUIS:
Unsaon ko sa pag-hiubos
Sa imo, Inday, nga pagpamalibad
Nga dugay ko na ikaw gigapos
Sa gugmang dili mabadbad.

PINAY:
Kasingkasing ko nga madasig
Tabangi ako sa pagpamalibad
Aniay lalaking buot mulupig
Kanako buot mubihag.

LUIS:
Bisan unsaon mo sa pagpamalibad
Niining gugma kong matuod
Dili na ikaw makabadbad
Kay maayo nga pagkalangbud.

PINAY:
Oh! Daw tubig kang matin-aw
Nga gibunyag ning kasingkasing
Niining dughang mamingaw
Nanaha ka ug nanalingsing.

LUIS:
Pagkamaayo sa imong gawi
Wala akoy takos ibalos
Ania ang kalag ko ug kinabuhi
Kanimo akong itapus.

PINAY:
Kong mga bayhon pa lamang
Dili ako kanimo mag apas
Ugaling kay kagawi-an
Iunong ko kanimo kalag ug lawas.

(Kinuha sa Sugbuanong Balak: Hangtod sa 1940, Cebu, 1988)