sa tumang kangitngit sa atong kagul-anan

i

mas nindot ang dan-ag
og kilapkilap sa mga bitoon
diha sa lagitom kaayo
nga kagabhion

ii

mahimo ba kaha nga kita
magpakabitoon
bisan kadyot lang
niining atong
gilayag nga kagabhion?

iii

ikipat-kipat
ang mga dyamante sud
ning atong kasingkasing

sama sa mga bitoon
sa lalom nga kagabhion

tungaw

nanghambog ang tungaw
nga sa iyang kagamay

o pagkawalayhinungdan
mahimo niyang pahubagon
ang itlog
sa dakong aliwas sa
galawod nga lasang

realidad

i

nahimo siyang baki
sa dihang gihagkan siya
sa iyang asawa


ii

mahibalik lang ang
iyang pagkahari kon
higugmaon siya
sa iyang
kabit

iii

naglagot siya
kay nipis na kaayo ang
iyang pitaka

Tingsi

Naabli ang siper sa ngabil
Human namugna ang
Lingaw nga handurawan.

Akoy
2010.1.18

Pusod

Iyang pusod
Mikidlap
Daw bituon

Akoy
2010.1.17

awit sa usa ka tamsi nga tangtangan na sa iyang mga pako

sa pagkasayod sa langgam nga tamsi
nga ang iyang mga pako
mahimong mga balahibo na lamang
nga magkatag diha sa
mga balili

wala na siya mamati sa awit sa hangin
wala na kini pulos
og hinungdan

ang iyang mga tiil nagpundo na lamang sa
usa ka sanga sa bayabas
nagpaabot

nagpakaisog.

pagyubit sa kataposang pulong sa dakong kahoy

Pag-abot unya sa panahon nga mahulog na
ang kataposang dahon
mosulay og lili ang mga gamot sa iyang bunga

o mga bulak ba kaha hinoon
iyang tutukan ang mga sanga kon unsa kaanindot
ang kataposang bulak
iyang paaboton kon kanus-a mahulog ang
kinaanindotan nga talulot
hagtod nga hagkan na niini ang agtang sa
dakong bato sa iyang tiilan

mangapakpak ang panit sa kahoy
og ang mga gamot mohunong na sa pagkutkot
sa iyang kaugalingon
nga lubnganan

papason ang tanang mga tunob
nga sa miagi miyukbo sa kataas sa maong
kahoy nga karon
usa na lamang ka handomanan

Sa pagpangadto

Dili sa ingon nga tungod ani natapos
na ang kasakit.

Wa maglumpayat ang lawak
dihang siya midalikyat.
Gawasnon ang iyang mga pulong
ug milalin na
ang mga minugnang
sunanoy.

Way-timik ang mga isla,
nahikatulog na ang dagat
bisan ang hangin
dili mapinugsanon
sa way kapuslanan nga
gugma nga alang kaniyang
inumol lang sa
hunahuna


Dili angay nga ikabasol.
Ang way katapusang
pagpanaw gisugdan ko
sa wa pa siya.

sa akong pagpangadto,
mibalik ang iyang mga lakang
paingon sa naandan.

.

PABUKAL

Haguka ang akong garay,

Huyang ang pagkahan-ay.

Naaghat ka sa pangindahay,

Kaugalingong balak ikaw magpanday.

Natandog ka sa akong balak,

Gikuptan Ikaw ug giagak.

Mibarog ka ug nangandak,

Mas maayo kang magbabalak.

Di ko igsapayan nga sawayon,

Mga pagdayeg dili mahinungdanon.

Sa paggaray ako mopadayon,

Tinukmod ning kalag kong mamugnaon.

Mga balak kanunay kong bitbit,

Kalipay ko ang pagpaambit.

Pangandoy ko nga kabugnaw mo malaknit,

Kamamugnaon mo mobukal, mo-init.

Duol kamong mga malipayon ug magul-anon,

Mga gilaayan ug mga madasigon

Ipabuhagay tinagoang mga pagbati,

kalipay, kaguol , kahigwaos, kalami.

Kaamgohan atong ablihan,

Kalag atong buhian.

Ihurot tang kusog sa atong galamhan,

Tibuok kalibotan atong balakan.…

Pagpadayon SaGugmang Walay Gisaad

Pagkatam-is palandungon

Sa mga higayon didto sa baybayon

Bale wala nato ang panahon

Mga takna buot inaton, panag-uban buot dayonon.... .

Lab-as pa ning panumduman

Kalalim sa pagbating hilabihan

Ilawom niadtong kalubihan

Diin himayang tim-os atong gisaw-an.

Niadtong atong panag-uban kanunay

Kitang duha di angay magmahay

Tingagoang pangandoy wa man matuman

Di pa man sab matapos ang kalibotan

Nganong wa man tang duha magsinaaray

Nga atong pagbati hatagag lugway

Nganong mga tinguha wala man mapaguwa

Ang atong mga lihok ug buhat tin-aw man unta

Ning ato karon nga panagtagbo

Bisan pa sa nangaging panghitabo

Malaumon ako gihapon

Gugma ta magpadayon.

PAGKABUNTAG

kusog ang ulan
mibaha ang dalan
daghan ang suliran
apan dili ko gayod
ikaw hikalimtan

unsaon ba paghikalimot
ang kalipay?
unsaon ko ba kini
pagsulat?
unsaon ko ba kini pagsulti kanila?

naandan na nila ang mga kagul-anan
og kon mosulti ako kabahin niini
ila akong ingnon nga ako
usa ka bakakon

busa pagkabuntag
nagtindog na lamang ako daplin
sa pultahan
nagtan-aw sa pagsaka sa tubig
nga gustong mobasa sa akong
sapatos

ang tambag

sa kadako sa suliran sa bulan
midangop kini sa kagabhion
nangayo og tambag

og ang hangin mihunghong kaniya
nga kini mao kana og kana mao kini

ang mga kahoy wala magpalupig
gipanghambog ang ilang kadugayon og
miingon nga kini gayod ang angay nga
buhaton

ang mga sagbot nga haskang lawgawa
wala mangatulog sa pagkadungog sa suliran sa bulan
miantog kini sa pipila ka mga tambag

sud sa kasingkasing sa bulan
(nga sa tinood wala baya gayod mamati pag-ayo sa ilang mga tambag)
sa tinood lang
gimingaw lang kini sa bulawanong kainit sa adlaw
nga iyang gipaabot hangtod sa kaadlawon
hangtod pa unta sa kabuntagon

apan lagi kay gidili, mitago kini og dali-dali sa likod sa
dakong bungtod
og mikuyog kini sa mga yabag nga gapnod.

kadtong migawas sa lawak nga balaan

dugay na akong migawas
sa ilang gitawag nga
balay nga balaan

daghay kami didto kaniadto
ang uban misulod
tungod kay wala nay kapaingnan
dugay rang
naguba ang ilang kalibotan
og ang balay nga
balaan maoy
ilang gihimong kapasilongan

gikan sa usa ka makusog
nga ulan
sagol ang mga linti
og ang baha nga mikuha
sa daghang
kinabuhi

taas ang pader sa balay nga balaan
og ang mga pak-an lamang
ang makasulod og makagawas
kadtong aduna
na'y nahibaw-an kon unsa ang
kahulugan sa kinabuhi
og unsa ang dangatan sa mga
nangamatay

milabay ang panahon
og ang mga dahon nga nangahulog sa mga sanga
sa punoan sa talisay
hagbay rang gitangag sa mga hulmigas
og nangalata
og wala na igdungog o igkita

usa ka adlaw niana
nagdamgo ako og usa ka kahayag
og usa ka dalan
og ako kining gisubay og ila na lang nahibaw-an
nga ako
nawala na sa balay nga balaan

mora lang ako og nahikatulog
wala na nako makita ang kahulugan sa adlaw
og ang mga oras nanglupad kuyog sa
mga panahon nga akong nahikalimtan
daw sama sa duha ka tamsi
nga nag-unot diha sa ibabaw
sa kahoy sa nangka
sa atubang sa balay nga karaan

subo halandomon nga ako
ang nawala
dugay na kaayong panahon
natay-an na ang labat nga puthaw
nga nag-alirong sa laing balay
nga akong gipuy-an

usa ka adlaw niana
nagkita kami sa usa sa mga nahibilin didto
sa usa ka salusalo
puti ang iyang sapot og mubo kaayo ang iyang buhok
og ang iyang aping namyahok
nga mora ba og siya nasakit sa pipila ka tuig

gitunulan niya ako og usa ka basong tubig
nga haskang bugnawa
og kini alang lang daw kanako

kadtong ilang gipasidunggan
nga mao lamang ang nakakita sa
tinood nga kahayag og misubay
sa gipangita nga dalan

sa pagkatinood lang
wala ako nakasabot niini
miiyak ako og miiyak usab siya
og walay pulong nga
migawas sa among mga ngabil

ang tinood og ang mga kabalaka

anaa ang pultahan
duha lang ang imong kapaingnan

ang pagsulod og ang
paggawas

kon mosulod ka
aduna kay gikahadlokan
nga basin og imo na usab
nga mahinagboan
ang imong
kapakyasan

sakit nga kapakyasan
sagol ang tumang kamingaw sa sulod
nga kaniadto hapit
ka mapagong
sa tumang kainit
sa usa ka dilaab sa kayo
nga wala gani nimo
mapalong

kon mogawas ka
andam ka sa usa ka kagawasan
nga dugay na nimong gihandom
bisan niadtong gamay ka pa lamang
apan nabalaka ka usab
kay gipanagna man
nga kini ra usab ang
makapatay kanimo

naglibog ka
milingkod ka dayon mihayang
mipahulay usa
mitutok sa dakong kawad-on
mipiyong sa makausa
og milingi sa
wala og sa tuo
nga mora bag molabang ka og
usa ka karsada
nga daghang sakyanan ang
nanglabay og
unya kusog kaayo

nagpanglingo ka
og imong gihikap ang imong nawong
pagkahuman
imong gisagpa nga morag nagpatay
ka og lamok
sa imong agtang

sa kataposan
mihukom ka: sus bahala na
pultahan lang kana!

Mosulod Ko

Karon,
Mosulod ko,
Molakaw
Sulod ning wanang
Sa kalibotan.
Sama lang sa hunahuna
Nga gadagan-dagan
Sulod sa iyang handurawan.


Akoy
2010.1.12

Iuli Ko

Iuli ko
Ang akong pag-ila kanimo.

Ania...
Kay usbon ko,

Sugdan pag-usab
Ang pagtan-aw kanimo.


Akoy
2010.1.12

tulokibong aguy-oy nga misakmit kanimo Kemberly Jul Luna

gibugto mo ang imong
pusod nga nagbugkos
sa mapanaliporon nga banwag
sa sabakan aron
mahimo kang bug-os,
apan lagsik ang imong mga
lakang nga
gisakmit sa aguy-oy
sa mga sunanoy
ug sa kaaghop sa
nagpasad nga mga bala

lunhaw pa dihang
gihagbas ang mga dahon
aron himuong sugnod
sa nag-alintabong pakigbisog

natukbil ang tanlag
sa salingkapaw nga panaghoy
sa kamatuoran.
mahikap ba nato ang dayag niyang dagway
samtang init pa ang atong ginhawaan?

wa ko ikaw igkita
sa panahon sa akong
pakigbangi ug kagahob.
unta, wa ako nag-inusara
nga nakighagit
sa kahulogan sa paghimugso
sa kasi-ot sa mga agik-ik
ug bus-ok nga kasubo.

kumusta ka kaha karon
sa bugnaw ug mangiob
nga sabakan?

.

alang kang "brainy beauty"

Her body, already rotting, was found dumped, along with seven other guerrillas, deep in the forest of Concepcion, days after the Dec. 15 encounter. (Inquirer, April 8, 2010)


natingala baya sila sa imong pagkausob
wala na ang mga inom og laag
wala na usab ang saktong pagtungha sa unibersidad

kalit lang nawala

kalit ka lang usab nga mitunga sa mga mantalaan
lata na ang imong lawas nga ilang nakaplagan
sa kakugnan didto sa bukid sa Valencia, Bukidnon

naigo sa bala sa kagamhanan
nga imong gisupakan

nagsubo ang imong mga kauban, mga kaigsoonan,
mga higala, mga kaila og bisan dili nimo kaila
nga nakabasa bahin sa imong
hinanaling kamatayon

"pagkasayang gayod!' nakapangagho ko
"unsa kaha ang ganti?" nakapangutana ko

ah, aduna sila'y gihalad nga balak alang kanimo.

balak nga segurado ko
dili na makabuhi sa usa ka patay

balak nga dili kahupay
sa kasubo sa mga wala pa mamatay

ang kaulag

kon anaa ka pa niini,
dili ka mokatawa kanako
mamahimong malooy ka
apan wala nako kana
kinahanglana,

kini siya misulod sa akong
lawas, init, himsog,
nag-aso, nagbaga,
sa kabugnaw sa kagabhion
nasunog ko
sa pagkabuntag
naugdaw ko
nahimo akong abo

apan dili lang ako diha taman
kamao sab akong momata og
mogikan
mosikad, motindog pagbalik
sa akong lawas
manglimpyo aron sa pagkaugma
damlag
mobalik ako sa akong
pagkatawo

aduna'y agianan
langob, ngiob, wala didto ang
imong tingog
nga kanako nagsungog

sundon ko ikaw
og ako kang tudloan og asa ang
agianan
diha sa pagpagawas kanimo

sultihan ko ikaw
sa kataposan ako lang gihapon
ang nagmadaogon
dili ikaw ang akong gihigugma

ang akong kaugalingon
nagpabilin lang gihapon
hingpit

ang magbabarang

kon tinood ang katahap
mikuha sa puti kaayo nga itlog
sa himongaan
gipatindog aron mosulti
sa tinood,

pagkahuman mikuha og
kandila nga gidagkotan
og gitagkosan
sa itom nga ribbon
nagbutang og papel
nga gilikit nga morag
tabako

og dayon ang tawas nga puti
gihilis sa kalayo sa kandila
og gipasagdan
nga magahi sa usa ka
baso nga tubig

ang naporma usa ka
tanga

sus, pagkatanga jud
pagkamatootoohon

kining pagsulat

nagkadaiyang larawan
sa huna-huna lahos sa wanang
Di matandog ug makita
kung di malamdagan

kaning mga butang
nga makadani sa galamhan
sama sa imong humot nga mga bulak,
pagpanginabuhi nga nunot sa huyuhoy,
ang akong paghangop sa bato nga gipasinaw
sa ulan nga tinukmod og hangin.


mahariong silaba,
alang sa kinaiyahan
og sa iyang kabantog
wa na gani kaalinggat sa nabiktima sa unos.

niining balak ug ang
pagbalik-balik nga damgo sa tubig.
pangutan-aw ko ikaw, ngano?
Asa ang kinauyukan?

tuguti ko nga hubu-an sa gilak
ang sukaranan sa atong tumong


.

kalipay

giduaw mo ako
sa walay pagtuktok sa akong pultahan
og busa ako
nakalitan kanimo

pasayloa kay nakalimtan ko na
ang imong ngalan

karon misayaw ka sa akong kahimtang
unsaon ko ba kini pagsukli sa usa ka pahiyom?

pagkadugay mong nawala
ang tanan bahin kanimo ako nang gikalimtan

kasakit

ikaw ang nagtahi
sa baba sa akong kasingkasing
imong gipilot
diha sa kahilom

nawala lagi ang mga samad
apan ang mga ulat bisan unsaon
ulat lang gayod gihapon

ginhawa

pagkagaan
sama sa usa ka balahibo
sa tamsi
nga giduyan duyan diha
sa palad
sa hangin

ang kinakusgang tawo
ning kalibotan

dili kahawid niini

pangagho

pagkadaghan pa unta
sa mahalon
og hangpon

apan pagkamubo na lang
sa panahon.......

pagpili sa mga bag-o

dako baya ang kalibotan
daghan kaayo kitag kapilian
gawasnon tang tanan
pilion lang nato
ang atong maangayan

gamay lang ang akong mga kamot
og busa ang uban
ako na nga buhian

unsaon man ang daghan
kon dili na kini nato maakatahan?

gamay nga panglantaw
hinay nga hunghong
makanunayong pagmahal
buhi nga mga pulong
turok sa galamhan

mobulak ang kinabuhi
mamunga ang kalag

kabag-ohan

sirad-an na lang una ang
mga bintana
og ang mga kurtina
tangtangon
sirad-an na usab ang
mga pultahan

sugdan na ang pagtago
sa mga daan
ang pagbiya
og ang pagtagbo sa
mga kabag-ohan
ugma sayo sa buntag

sa iyang adlawan.dugay nang patay si pikoy (alang sa akong amigong dali kaayong natigulang tungod sa kadaghan sa iyang suliran)

maayong buntag ilong
og ang ilong mitubag og maayong buntag usab

apil na ang iyang mga mata, ang iyang duha ka dalunggan,
ang iyang kilay
ang iyang mga kamot og ang iyang mga tiil
ang iyang mga kumagko
silang tanan nanubag sa dihang iyang gihanggad sa
usa ka maayong kabuntagon

mitan-aw siya sa ubos, iyang gipiso ang iyang tunga
iyang gihagwa, gibag-id, gikumot, giinat, gigitik,
gikusi, gipalpal, gikiyod-kiyod
apan wala gayod kini milihok
wala mibalos sa iyang pag-ingon og
maayong buntag pikoy!

og siya nakaingon, sus pikoy og buhi ka pa lang gihapon karon
moapil ka unta sa kasadya
sa akong adlaw.

pasalamat

gibalikbalikan sa halang nga kahinam
ang nakapaghimata kaniya
sa matag adlaw sa matag gabii
gitutukan, gihikap, gihalokan,
gigakos, gikatulgan, gidamgo,
hangtod nga miabot ang usa ka
gutlo nga nagsulti kaniya nga
nahuman na ang tanan og ang
gana nawala na og kon iya pa
kining usban sa pagtan-aw
isuka na niya ang mga nangagi
og ang karon,

nakapangagho siya, miginhaw og
haskang laloma, og miyukbo siya
sa yuta, mihalok sa balas, miukit
sa mga abog, mitindog, og giisa ang
iyang mga kamot, mihangad sa
langit og

siya mibungat sa usa ka pasalamat
tungod kay karon gawasnon na
siya

patay na ang tanan nga anaa sa sulod
sa iyang kasingkasing.

PAGPANGHATAG

ang giilok-ilok sa ilok
ang gitagoan sa sipit
ang gilubong mo og
kinse brasas aron dili
na nila makita og
mapangayo, kining

tanan, samtang sayo
pa ipanghatag na lang

wala ka ba kakita kon
giunsa kini nila pagkuha
sa kang bisan kinsa nga
nagdumili sa paghatag?

usahay ang bayag niana
mao ang gaba nga dili
baya magsaba, usahay
mas pait, kamatayon.

kamabulukon sa imong kalibotan

kon ingon ana pa unta
kamabulukon
ang akong kalibotan

dili na lang unta ako
maghimo og laing balak

ang akong mga damgo lamang
ang mabulukon
ang akong mga pulong lamang
ang humot
ang akong nakita lahi
kay sa akong nabuhat

lahi ang gipuy-an sa akong
mga pulong
gusto nakong ang tanan imong mahibaw-an
sa mga pulong lamang

gusto nako nga mabati mo ang tanan
nga kasegurohan
ang uban niana
dili na magapos sa pulong
dili na mapriso sa hunahuna

naglupad sa kahanginan
sa mga misteryo

musa sa mga balak

ay! wala na sila mangambat kanimo
kay nagmalipayon na sila

bibo silang tanan sa ilang panagdait
nagkauban sila pagsalo sa kalipay
gatagay sa ilang kalamboan

ay! aduna'y usa nga misulod sa imong
templo og nagdala kanimo og
mga puti nga rosas
gihalad sa imong tiilan
og siya miluhod kanimo
og mihilak

ang iyang mga luha
iyang gihugas sa imong mga tiil

mibakho siya
og mihangyo nga kuyugan ka
diha sa imong kamingaw

musa sa mga balak
ngano ba nga nagmasulub-on ka man?
dili pa ba igo ang akong
dugo?
dili pa ba igo ang kaasgad sa
akong mga singot?

ayaw og kuyog kanako

ayaw sulayi pag-apas
kining akong dagan

dili ka makaapas niini
kusog kaayo ang akong
mga tiil
kay aduna kini mga pako

ayaw og apas kanako
kay wala ako'y kapaingnan

ang uban paingon sa ilang balay
nga gipaabot sa ilang mga anak
og inahan
og diha sila sa talad kan-anan
magsalo og maglipay

ang uban paingon sa simbahan
kuyog sa ilang mga igsoon
aron mag-ampo
mag-awit
mamalandong

kining akoa lahi
makita mo nga ako ania lamang
nagpondo
naglingkod
nagsulat
nag-inosara
apan kusog kaayong milupad ang
akong mga hunahuna
og dili ka na makaapas niini

ayaw og kuyog
kay sa unahan gisabot ako nga tagboon
sa kamatayon

adunay mga pako ang akong mga tiil
sama sa akong hunahuna
og wala na kanako ang
kahadlok

gugmang matood nga wala matuman

tungod sa linlang
gipili nako ang kalooy kaysa
gugma

pipila ka tuig ang milabay
nalaya ang kalooy
apan ang gugma nagpadayon
nga himsog
nangita sa tinood niya
nga paris

wala kini mausab sa
panahon
nagmalaomon lang kini
gihapon

usa ka adlaw niana
nakita sa gugma ang iyang
gihigugma
apan wala na kini makaila
kaniya

ang kapungot mao
na ang miatubang
sa kabangis sa kagahapon

nangutana ang gugma
kon asa ba ang
pagpailob sud sa milabay
nga katuigan?

wala masumpay
ang kagahapon sa karon
og usa ka gabii niana
gihagkan sa gugma
ang kaniadto
og dayon niinig lakaw
sulod sa kangitngit
diha sa usa ka pultahan
nga hangtod hangtod
na nga gisirad-an

sa party

daghang tawo dinhi
tua si sabet nakapula
lapos sa aping ang katawa
kuyog ang iyang bana
nga daghang asawa

makita nako ang
tanang wala nako ganahi dinhi
apan dili nako kana
ikapanulti

kortesiya
pakiglambigit
makigsalo sa usa
ka kan-anan
og ilimnan

barato kaayo ang
pahiyom dinhi
wala na gani ganahang
mopalit

usahay
magpailob ko
kon nganong ania ako dinhi
bisag dili nako
gusto

dili ako makahimo
og nindot nga balak dinhi
og kining balaka
mao na ang mag-asoy
kanimo

pagpakatawo

wala'y kaligo
baho na ang ilok
kalkag ang buhok
walay panotbras
baho ang baba
naa pay marka ang
mga muta
pungpong na ang
mga kugmo
minggimaw sa buho
sa ilong

nanimaho na
ikaw nga tawo

naghimo og
balak