maoy ingon ni leoncio
sulbad na ang katunga sa imong suliran
kon ang imong gamiton mao ang imong kaugalingong pinulungan.

REGRESYON


kanang mobalik ka
unya ang imong mga ka berks
kaniadto
nagbitbit na sa ilang mga
apo

unya kadtong gitanom mong
lomboy
haskang pamunga
nangahinog dayon nangahulog
sa tiilan
nangalata
ug way bisag usa ka bata
nga mipunit kay
wa nay lami.

ang di makuha sa kasingkasing
mahimong kuhaon kini sa baba
ang di makuha sa baba
kuhaon kini sa kamot

ang di makuha sa kamot
anaa ang tiil ug ang di makuha sa tiil
o sa ubang pang parti sa atong kalawasan
nan, kuhaon kini sa uban.

actually
wa ta kabalo ug unsa
apan naa
ang importante
naa

bation man lang
na
nindot na siya
naa ra sa sud
kabuthonon apan
imong gipugngan
apan kon makabuto
kwidaw
mobahagay
morag botelya sa coke
nga imong giuyog
disir giabrihan
daghang bula
unya maalaan kang
buang
unya sila nanilap
sa imong giusikan
labaw pa's
irong buang.

unot-unot sa hadlok-hadlok

ayaw ko hadloka
diha sa ngitngit

lami ra ba nang
hadlokon ko
unya pahadlok
hadlok pud kuno
aron lang dayon
kagakos nimo

ang mong dila
usa ka gilok kaayo
nga hunghong
sa akong dunggan

unya ang akong dunggan
misukol
sama sa pagpamukol
ni Lumeng
mikitiw
mitaliwtiw
morag si Itiw
miabri dayon
mibukad
ikaw sab giganaha"g
hunghong
ug ako sab
wa magtingog
samtang
imong
siging
gikolitog

ang mga gawasnon
kay lagi malipayon
di na na kabantay kon
kapila magawsan.

ang mga batong buhi
nanagan palayo sa dagat
nanaka, nanaka sila
subay sa suba paingon
sa bukid

ug sila nahimong mga
bukid
nga sa ilang kahabog
sa aping sa langit
mihalok

TROIS


tulo ka
pasahero sa dili kaayo dako nga habalhabal

gamay lang ang lingkoranan kay lagi
dili baya kaayo dako ang habalhabal
ikaw ang tunga
unya ang imoha dap-ig kaayo sa gadala sa manobela
sa gamayng motor
ang ulahi durong kapyot
hawid sa unahan didto sa kinatumyan
dap-ig sab kaayo
aron di mahulog
ang kainit gibati
dayon dunay migahi.

ang tanan naay sekretong
tinipigan
sama sa dagat nga nagtipig
usab ug
mga isda sa iyang kabatoan

sa mga kahoy sa ilang edad
sud sa ilang mga panit
sa mga bitoon diha sa tumang
kahayag diha sa adlaw
sama sa mga kagabhion nga
nagtipig sa mga tawong wa katulog
nagbalibali diha sa katre
nga nangita usab ug laing wa
katulog
silang tanan nangitag tupad
mga kauban
mga hungihong nga unta
adunay mahibalag
pati gani ang dugdog
nangita mag kadulog

nagpingki ang mga kawayan
niining away nga balaan
silong sa dili kaayo dan-ag nga bulan
ang usa gitalikdan

sa tumang kalipay
nahulog ang ulan.

PANGUTANA SA USA KA TASA NGA KAPE

ang init
pabugnawon
unya kon bugnaw
na painiton
unsa ba ang
saktong higayon
nga ikaw ako
na unyang imnon?

ang tiki ug ang langaw

kita kaayo nako ang tiki nga migukod sa langaw
nga mitugdong sa bintana nga samin diri sa akong lawak basahanan

kita kaayo nako ang iyang kaabtik,
walay kamot nga gigamit,
baba lang, ug dila ang iyang dag-anan
ug ang langaw gitulon human nasakpan

ug ang iyang tiyang  mibutirik
dayon niyag balik diha  sa pagpatikigtikig

nagpaabot napod sa sunod nga matukob
asa kaha ang iyang busganan kutob?

kay dinhing dapita, dili kita ang matood.

sa dalan
mihangyo ka nga mohunong una
sa kahaponon nangutana: "unsa ba'y tan-aw mo kanako?
mora ba akong unggoy? dili kaha ako ungo?
dili mo kaha ako tawgon ug kulungo?"

abi kog unsa'y atong gihunungan
mga pangutana man lang diay gihapon

dili angayan hunungan ang mga pangutana
bisan gani ang akong mahimong tubag unya dili kana
angayan nga hunongan

magdali kita, layo pa kaayo ang atong panaw
ug ning dapita dili pa angayan ang mga pangutana ug ang mga tubag

gitudlo ko ang layong kahayag sa akong simod,
gihawiran ko ang imong abaga, ang imong nawong akong gitumong paingon didto,

"tua ra didto ang atong adtoan, tala na, ayaw na ug hunong"
kon mahimo magpadayon kiti niining atong lakaw, kon mahimo atong daganon,

kay dinhing dapita, dili kita ang matood.

ang perlas sa akong taklubo

kon manginhas ka
ayaw sa mabaw
kinhason ra ang imong
makawkaw

ali diri sa lalom
salom, salom, salom pa gayod
naa ang dako kaayong
taklubo

muokab, mosira, moukab,
lantawa lang ang iyang
perlas

ayaw kuhaa, ayaw gayod ug
sulay ug kuha,

lantawa lang, ayawg kisaw,
ayawg ikiwil ang imong mga tiil

lantawa lang
ako lang kana, ako  lang gayod kana

dili mo mabati kon unsa kahapdos
ang kahapdos

busa paningkamoti ayaw intawon
ug pagkuha sa  perlas

mubong sugilanon sa taas nga kahidlaw

mubong sugilanon sa taas nga kahidlaw

kapeng hagbay nabugnaw

ug gihulmigas nga plato

sa kamoteng gibarbekyo 

samtang sa pagkatagpilaw 

sa imong dughan gahaylo

ang bilangkad sa libro

-- RIC S. BASTASA

tulo ka sulat sa akong minahal

tulo ka sulat sa akong minahal

ang unang sulat mao gayod ang alang kang nanay:

"nay dia na ko diri
dako ang unibersidad
ako ray lahi ug pantalon
ang akong polo shirt
daan, ang akong kauban
sa dorm di pa kaayo nako
sinati, apan
lahi ko nila nay.
apan ayaw kabalaka
ako jud sundon ang
imong tanang tambag,
magtoon kog ayo nay
di ko magbarkada
simba ko matag adlaw
dayon di ko mangitag
away.

musta namo diha nay?
si tatay mouli pa ba
gihapon nga hubog?
naayo na ba ang petromax?
ang kabaw wa ba maniwang?
daghan pa ba gihapon ug
itlog ang mga bebe?
si peping midayon ba
sa zamboanga?
ayaw palabi ug bilar nay,
makadaot kana sa imong
lawas
ayaw lang daghana ug
bingka kay di man sab
na mahalin tanan

nay gimingaw na ko
nimo
apan antoson ko ang
tanan."

ang ikaduhang sulat
mao sa akong kaugalingon
nga akong kanunayng
gitago sa akong maleta
ug basahon matag
buntag human nakog
simba, dayon nakog
pamahaw.

ang ikatulong sulat
alang kanimo
apan nakahukom ko
nga dili ko na lang
una kini ipadala
kanimo.

gipaabot ko lang
ang saktong higayon
apan

dugay pa gayod kana
kaayo.

kanus-a pa kaha

kanus-a pa kaha

karon dili lang kahayag ang
akong gikinanhanglan

dili kaayo lisog pangitaon
ang kahayag
kay bisan ug sa siradong
lawak
maaninag pa man gihapon
ang kahayag
sama diha sa buslot nga
bongbong
ug pati na gani sa buslot
nga atop
ning atong gipuy-an

mas galisod ako ug pangita
sa kainit

kadtong kainit sa imong dughan
sa imong paa
sa imog bukton
sa imong halok

gihandom ko gihapon kini
diha sa pag-iyagak
sa uway nga katre

dugay na kaayo kadto
panumduman na lang
pagkahuman diha sa paghandom
naghatag kadto kanako ug
daghang kasakit
lalom kaayong kamingaw
nga mikilitog sa akong
kasingkasing

mahimong makalimtan
mahimo man
apan lami gayod gihapong
balik-balikan

kanus-a pa kaha? kanus-a
pa kaha?

nganong nagsulat ba ako?

nganong nagsulat ba ako?

dili ko unta isulti ang tubag
basin masuko ka kanako

kining tubaga mahimong
binulok nga tubag mahimong
tubag sa usa ka laog
sa usa ka tawong kaugalingon
lamang ang
gihunahuna, apan mao gayod

kini ang tinood. Nagsulat ako sa
akong kaugalingon lamang. Wala
nako handoma nga mausab ang
dagan sa panahon,
wala nako handoma nga mabalik
pa kanato ang mga sapa nga
hagbay rang naughan sa
tubig tang gipangita
wala na nako hunahunaa pa nga
kadtong mga dalan kaniadto nga
atong laktoranan
makit-an pa nato pagbalik

hapit na maupos ang akong kandila
busa ang akong kaugalingon lamang
ang akong gisulatan

kabahin kini sa unta akong gibuhat,
sa unta akong gilikayan, sa unta akong
gipangga ug gihigugma,
kabahin kini sa mga nawala na kanako
og sa gusto ko pa untang magpabilin
kon mausob pa man ugaling ang
dagan sa akong kapalaran

dili ko na usbon ang imong kalibotan
ang gustong mahitabo sa daghang katawhan

human sa pagkumot sa papel
gusto ko na lang kining ilabay
wala na nako handoma ang pagbasa
kon unsa gayod ang imong gisulat
didto,

ako, ako lamang, ug ako lamang gayod
ang mga pulong nga gusto nakong litokon
pagkahuman

sa dihang mapalong na ang kandila
kasabot ako sa pag-abot sa kangitngit

kon aduna man ang kahayag
o ang bag-ong dalan, aduna pa kaha
ako'y gahum sa pagsulat bahin kanako?

busa, karon, karon, isulat ko na ang
akong kaugalingon,
ang iyang taliabot nga kataposan
ang tingog sa iyang kataposang pagtinga
dayon unya nakong hipos sa akong kamot
sa ibabaw sa akong dughan.

ang gamayng bata sa kasina
milipot sa dako niyang kontra
gisuntok ang tangkugo 
ug dayon natumba ug samtang
natumba
gikabay-an ang dakog nawong
girumbo ug suntok
hangtod nagisi ang ngabil
nabali ang kilay
nalangkat ang ngipon
ug dayon ang gamayng bata
midagan paingon sa ila
gaiyak
kay kuno gidaog-daog
siya
gikulata, gitabangan,
dayog palaban sa
iyang amahan

ang iyang mga bakak
nanyagit sa iyang aping nga
bisag usa ka kawras
walay tabas

malipayon diri sa barangay Dos

nindot palandungon nga
ana ka na sa New York

picture picture sa snow
kuyog ang gwapita mong anak
nga babaye
nga ang mata singkit kay
lagi kaliwat man sa insik

sus ang mga pahiyom lisod
drowingon
mora gyod ug madungog nako
ang katawang init kaayo nga
basin ug pati ang snow
kalit nga mahilis

lami ang feeling kanang ipakita
nato nga kita malipayon nga mora
bag ikaw na gayod ang
nahimong exempted sa mga
kasakit

daghan pa
bonding bonding sa museum
stroll stroll sa park
fishing fishing sa ambot unsay
ngan anang inyong river
sailing sailing sa yacht
shopping shopping sa
mall

abi mo ganahan ta kong masina
apan nakadisider ko nga dili na

sa tinood lang
nakapanghagdaw kog daghan estorya
nga mas sakit pas akoa
kabahin nimo ug nila

nakaiyak sab ko
mas feel nako ang tinood nga kamingaw karon
on the other hand
mas misurop sa akong huna huna nga dinhi sa
atong lugar
bisan ug asin-asin lang o utan-otan lang ginagmay
mas nindot ra gayod diri

wala ang angst
wala ang rush hours
wala ang deadma
wala ang stoic indifference

kanang awkward silence
ug kanang
i need space and you have to move on with your life
mga estranghero kana dinhi
nga kon imong ipailaila
magpanglingo silang tanan

tuba tuba lang
sumsom sumsom gamay
tsismis tsismis
(kana imong giingon nga
di ka ganahan)

apan on the other hand
malipayon.

for a change...

kagabii hayag ang bulan
adunay tulo ka bitoon sa iyang kiliran

di kalikayan nga lahi ang bation
silong sa kahayag unya sa unahan
anaa pa gihapon ang kangitngit
ug ang tumang kahilom

aron mausab usahay ang lakaw
sa akong kinabuhi
di ko ikaulaw nga niadtong gabhiona
nga nindot untang isulat ug balak
unya akong basahon diha kanimo

namubo ra ko ug tanom kay di nako
maantos nga lantawon lang ang
nalayang kamatis nga gitanom ko
sa taas sa atong giabogan nga veranda.

mahimo akong kataw-anan kon
awaton ko ang imong tingog busa
gibalikan ko ang akong tinipigan
ang tingog sa dagook sa akong tiyan
gipamati ko pag-ayo ug gisulayan
paglitok pag-usab, ug mao kini karon
ang isulti ko kanimo. Hawhaw, dagook,
haguros, pyuos, hilos.

SA LAING BAHIN

sa pikas nga

bahin 

anaa ang tulo ka

lubnganan

ang mangkay nga

si anecita nga sa dihang

gitulis sila

nabuhi kay makamao mang

magpatay-patay

ang iyang gikamatyan

pagkahuman niadto

mao ang iyang 

katigulangon

tupad kaniya mao si

modesto ang iyang mangkoy

nga igsoon

siya ang gipatay sa tulo ka

tulisan

gisangsangan sa trapo ang

iyang baba

ug dayon siya giluba-luba

kay wa gayod niya

gitug-an kon asa gibutang

ang ilang kwartang

sinugong

gidungog nga kawatan ug daro

si modesto

apan kon adunay mangita 

iya ra usab kunong iuli

sa way daghang 

sugilanon

sa tunga nila ang ginganlag

demetrio

nga sa buhi pa si modesto

giangkon kini niya nga iyang bugtong

anak sa iyang labandera nga

ginganlag teodula

ang gikamatyan ni demetrio

mao ang sugal nga domino

taas pa ang sugilanon ug

anaa pa gihapon ang nagpahiping

mga misteryo sulod sa ilang mga

nitso

apan wala na ako'y oras

hapon na, mingitngit na ang kalibotan

ugma napod nato kini hisgotan

sa laing paghayag na usab sa kasadpan.

paghinumdom ni lolo nga natawo sa 1898

dugay na
baya siyang patay
apan ang
kagot sa iyang ngipon
sud sa dako kaayo
niyang apapangig
madungog ko gihapon
inig tak-ang nako
sa lung-agonon
nga anagon sa among
karaang pugon.

sa una seguro
mahadlok pa ko.

didto sa basakan diin human na ang ani unya gitugway ang kabaw nga gipatungan sa usa ka puti nga tulabong

nagpatong ang
tulabong gamit
lamang ang usa
ka tiil sa ibabaw
sa kabaw nga
nagsabsab sa
humay nga bag-o
lang giani

silang duha
walay tinguga'y

ako sab tupad
nimo silong sa
kahoy sa mangga
ning init nga
kaudtohon.

pahulay ug lahotay

matag adlaw
malabyan ko ang menteryo
daghang hunahuna ang
moduaw kanako

hinay ang dagan sa
akong sakyana silong
sa mga kahoy

abogon gihapon ang
dalan dinhing dapita

lalom kaayo ang kahilom
ug usahay mohunong ko
aron pagpamati kon unsa
ang pulong sa kahilom

daghang dahon dinhi
laya, nagpaabot sa hangin
ug kon moabot na kini
magdungan silag kapalid
kon asa sila dalhon unya
kon mohunong na ang
hangin, magtapok silang
tanan sa usa ka lugar nga
morag mga langgam nga
nangahulog sa langit ug
puros mga patay


daghan na akog mga higala,
silingan, mga kaila nga ania
na dinhi nagpuyo

lawas na lang ug bukog
hinipos sa mga sementadong
tagoanan

ang kinabuhi nga mabati dinhi
mao lamang ang mga hoyohoy sa
hangin, usahay, ang ulan, ug kon
duna may kalahian, kana kon
moabot ang kilat ug dalugdog

dako kining lugara, mingaw,
adunay bakante nga lote sa
unahan, pipila na ka tuig,
wala pa gayod himoi kini
ug usa ka panimalay, kay

kon ako ang pasultion, aduna
gayod gihapoy kahadlok ang mga
buhi sa mga gilubong nga mga
minatay

ug ngano ba kaha? ingon si tatay
ang kalibotan sa mga patay sa
patay lamang, ug ang kalibotan
sa mga buhi, kanunay kining lahi.


ibutang ta nga kini mao ang atong
kapaingnan,
dili kini nato malikayan, apan kinsa
ba ang isog nga makigsandurot
sa mga patay, ug makigpuyo diha
tupad kanila.

pareho ang atong tubag.
lahi ang atong pagpakahilom sa
ilang pagpakahilom.

ang ilaha, pahulay, ug ang atoa,
tawgon kog, lahutay.

lahi na sila karon
mamati kuhuhay, apan
maulaw ka lang
kay dili baya
buhaton

kaniadto, ang mga
pulong ni tatay ug
nanay,
amo gayong gihimong
panimalay

didto giluto namo
ang among gikaon,
didto ang among
gilabhan ug gipauga
nga habol maoy
among gikatulgan,

wala kami suga nga
kaugalingon
kay sila ang suga

wala kami unod kay
sila ang unod
wala kami kalipay
kay sila lamang ang
kalipay

giantos namo kini
giloum ang tanan
apan nasabtan ra namo
sa kaulahian

karon maglantaw kami
kaninyo sa tumang
kasina
apan kami wala magmahay
kami na karon ang
kalipay
kami na karon ang mas
undan pa kaninyo
baga ang among bukog
lig-on kaayo ang among
likod
gahia ang among mga tikod
ug dili mo kami
sa inyong mga pisi
masukod.

pagtuki sa kaugalingong buluhaton

kon buhaton mo,
lamian,
apan pagkahuman
bitaron ka niini
sa pipila ka adlaw
unya sa dalan
ikaw maulawan,

kon dili mo buhaton,
sakit,
sakit ang pipila ka
adlaw
hapdos, laylay
sagol haw-ang,
di kang kasabot,
dili ka duawon sa
katulogon,
apan,
mabati mo nga
ikaw

mas lig-on na
karon
kaysa gahapon

pagkadaghan gayod sa
mga bitoon sa langit
nga galibot sa usa ka
maanyag nga bulan

puros kaha kini sila
tinood nga mga bitoon?

wala.

nagpakamisteryoso ka
kon dunay pangutana dili ka motubag
kon dunay nahulog nga baso ug kusog kaayo ang pagkabundak
sa salog nga sementado unya nagpasad ang mga bildo sa salog
igo ka lang mitan-aw
ug dayog gawas sa balay

abi mog nangutana sila kon asa ka padulong
ug ngano
wala.

ang pagbilar nako sa cappucino didto sa starbucks, jones

di ko ganahan didto
lalom ra kaayo ang ilang iningles
unya mabaw ra kaayo
ang ilang gihisgotan.

kaadlawon
samok kaayo ang mga
sunoy nga
siging gatugtugaok

unsa kahay gibagutbutan
aning mga animal?
mas maayo pa kining
mga inaan
nga naglomlom sa ilang
mga itlog sa
pugaran
walay saba.
kining mga di sabaan
kasagaran
sa kalipay naghambin.

miabot na ang panahon
di nako isulti kon asang lugara
di ka na mangutana kon sakto
o sayop ba
di ka na usab mangutana kon
dis-a kini siya gikan ug unsay
iyang gibuhat
miabot na ang panahon nga ikaw
nagbuhat lang sa gusto nimong buhaton
wa ka na gani mangutana kon angayan
ba o dili
wala na ang kasagarang panagbingkil
sa kasingkasing og hunahuna
nagpakabuhi ka lang nga malinawon
di ka na ganahang mokatkat sa
habog nga bukid
lantaw ka lang sa panganod
sa mga bitoon
ug ang pagsubang ug pagsayop
sa adlaw
gipakisama mo lang nga kini
mao ang pagkaligo, pagkalibang,
pagpanamin, pagpanudlay,
pagpanambo sa bintana,
paglingkod sa bangko
diha sa dili na kutihan nga
hunahuna.

Cancer sa Pagsulat

gitaptapan ka sa usa ka sakit
nga dili ka kapugong sa imong mga kamot
nga kanunay nagsulat

ug wala na kini kaayohan pa
dinhi ka nabuhi ug dinhi ka mamatay
handomon mo ang mga letra
ang tinta, ang blanko nga papel
birhin nga papel
ug tinta nga lasaw.....

kay sa akong mga kamot gitugyan ko na ang akong kinabuhi

balibalikan ko gihapon
ang gidili

sirado na ba ang bintana?
ang pultahan usbag
liso ang siradora
seguradoha

balikan ko na usab ang
gidiling kalipay

karon kayahon nako nga
balikan ko kini bisag wala
na ikaw kanako

itom na ang akong mga kurtina
unya tilawan ko ang akong mga luha

balibalikan ko gihapon ang
ginagmay kong gidili nga kalipay

kay sa akong mga kamot
gitugyan ko na ang akong kinabuhi

hubag nga itlog

ang tumang kaguol
kon mawala na gani

mapuli na dayon ang
kalipay nga bisag unsa

kagamay sa tungaw
mohubag jud ang itlog.

so much absence, the tiniest presence becomes magnified

paghuman sa unos
bagyo ug linog
mobanos ang hataas
na usab nga
kalinaw, kahapsay,
kaharuhay

mas lami na dayon
ang ginagmayng kalipay

mas tam-is
mas lamian.

A LITTLE MISUNDERSTANDING IN BOLD LETTERS

sa dihang
naila-ila ka nako

ingon ko
soon i will see you

in maasin
sister of biliran
cousin of tacloban

medyo selfish sab
ka

"why would you waste
time seeing me?"

badash
it is not you that i am seeing

it is Maasin.

aguy agi!

upat-upat
lima-lima

dayon
ako
gaduha
duha

mas maayo unta
ug usa na lang

masuko si
Lord

puros laki
man

maong
walo walo lang
gihapon

a note from
friends who sang
 

i left
my heart

in San Francisco
u.s. of  a.

apan sama sa uban walay gipunit.

so many windows
in one room

morag dili na gani
room

morag usa na ka dakong
hall

apan nindot
mawa ang privacy

open
pagkaabri na gayod sa
life

morag park
behaving like a
universe

but
dili nako ibutang ang akong ngalan

ngil-ad
it is so unbecoming of a dedicated writer
alang sa masa
nga giuhaw sa mga tinta
sa no cost

sa mga
walang pakialam kon ok pa ba ang
kinabuhi?

weird
talagsaon
rare
mora bag

beware of dogs
no trespassing

daghang no smoking nga
daghang nag smoke nga ang mga nawong
baga pas
pader

o panit sa sapatos
nga fuckaderm


so, where do i go from here?
maoy kalibog ni argentina

do you know julian?
moundag na kunog sulat

og kon mosulat daw
he will not take it seriously

it is a scattered self
confetti of identities
hanging on the air

tua siya sa ubos
durong lantaw
apan sama sa uban
walay gipunit.