ang iyang kamatooran

aduna siya'y nakita
nga nakapakita niya sa kamatooran

gusto unta niya kining ipanugilon
apan duda siya kon basin unya og mabulabog lamang
ang dakong bul-og sa katawhan

lahi kini nga panglantaw
lahi ang nakita
dili kasagaran

ang ilong sa baboy
ikog
ang tiil 
ilong
ang tiyan sa baboy
usa ka bungtod diin ang
sapa nga galibot niini
nga unta mga tinai
laya man nga mga dahon

kon iya kining isugid
magpanglingo gayod ang mga tawo
mahimong ingnon siya nga
usa ka botboton
o dili ba kaha usa ka nalisoan
sa saktong kwentada

apan mao kana ang tanghaga
sa iyang nakita
usa ka bali nga kalibotan
usa ka hagit sa kamatooran
usa ka sukwahi sa naandan

nahimo siyang usa ka
maayong tawo
nagsunod sa balaod
nakapalipay sa mga bata
naghatag og paglaum sa
mga tiguwang nga nagpaabot
na lamang
sa ilang kamatayon

gihipos niya sa iyang palad
ang iyang nakita
gikumkom niya ang mga
balaod niini
gitak-om ang iyang baba
sama sa usa ka hait nga
sundang
nga kanunay nagpabilin
sa iyang
sakuban

mao kini ang iyang panimalay
og tuod man
siya lamang ang nagpuyo
usa lang ang yabi
diha sa pultahan sa iyang
kasingkasing
unya ang pultahan morag
iyang tiguwang nga iro
nga siya ra
maoy agalon  ug higala

sa panag-away sa tatay ug nanay
galamog ang syagit, sagpa, kulata
labay sa petromax didtos gawas
dungog ang dugmok sa mga bildo
iro nga nalaphawan sa init nga kape
iring nga naigo sa giplantig nga
luwag didto sa kusina

adunay bata nga mikurog sa kahadlok
tago didto sa ilalom sa lamesa
misulod sa dakong bukag
ug hadlok nga matultulan sa
mga nag-away
wala kini mihilak
hilom kini nga nanap-ong
sa iyang dalunggan

kaniadto pa
gihandom na niya nga unta ang
duha magbulag
magpatay
aron unta matapos na silang duha
aron siya makasugod na sa iyang
kalipay diha sa pag-inosara


lahi kadtong bataa
kalit ang iyang paghunahuna
pagtimbangtimbang
usa siya ka hilaw nga saging
tundan nga kalit kaayong
pagkahinog
nakalburo.

daghang ganghaan ang pasulod sa imong kaugalingon

wala ka misulod sa baba

saba ra kaayo kini

wala ka misulod sa imong dalunggan

daghan ra kaayo kinig nadungog bahin kanimo

sudlon mo ang malinawon

ang nagpakahilom sama kanimo sa pipila ka tuig na nga milabay

gilantaw mo ang imong palad diha sa daghan kaayong mga linya

mga mapa

mga agianan apan wala bisag usa ka pultahan niini

ang imong palad dugay rang nanirado alang kanimo

wala ka makatingog

dili ka kabuot sa mga giya sa imong palad

sama sa mga bitoon

sa kanunay nagasulti kini sa imong pagkahuman lamang

gilantaw mo ang imong panit

dapit sa imong bukton

gitagoan dinha sa nagpasad nga mga balahibo

anaa ang daghang mga ganghaan

nga imong kalayasan

silong sa dakong kahoy sa
akasya

miabot ang kusog nga hangin
unya

dayog pangahulog sa pagkadaghan
kaayong mga
dahon

mao kadto ang unang pagbiya
sa imong gihigugma

bisag unsaon pa niyag panugilon
wala og wala gayod niya matugkad
kon unsa
ang imong gibati

dili baya siya bunot
nga
imong himoong ilo

dili sab siya dahon nga
ianod sa sulog sa
suba

dili sab siya mahimong
imong kuhit

.>

siya ang buwak sa
antuwanga

siya ang unod sa
butong

siya ang hinog nga mangga
diha sa usa ka sanga

.>

dili siya botbot sa lubing
guwang

dili siya tinabas sa usa
ka panapton

dili siya hinugasan sa
bugas nga imong lung-agon

.>

humot siya nga puso
usa siya ka alimyon sa imong
inun-unan
siya ang bag-ong hinaon nga
kan-on
diha sa imong
kan-anan
init nga tinolang isda

kahayag sa buwan diha
sa imong bintana
habol mo siya inig-abot
sa ulan dapit sa kaadlawon

"To: High School Friends''

Tuo ba ko’g barkada way biya-ay?
Nagsugod naman lage’g limtanay?
Salig kay bag-og classmates kunuhay
Gakamingaw nag hinay-hinay
Sama ba sa naka silent nga profile

Usahay maka ingon kog ‘’hahay’’
Kay sige kog GM di naman mang reply
Mag self-pity ko usahay
Kay wa na koy maka istoryahanay
Mga suod kong higala ga anam-anam nag ka bye-bye

Ayaw limot-limot bai
Kay naa ra sa inyo ako kalipay
Unta kita ninyo makalahutay
Kay atong pinagsamahan astang kadugay
Naa ra ko dire motabang ug himay-himay
Sa mga problema nimong ginagmay

Dire ra ata taman bai
Kay arang ka OA na, yaaay!
Bitaw, amping nunay.

-Harvie John Tumando

wa na koy
gituohan dinhing dapita

di na sab gani ko ganahang
mahinumdom

kining panaw
ako lang

bisag unsay isulti sa
akong matagboan

kon asa og ngano
palapos lang sa pikas
sa akong dalunggan

POLITIKA SA PINAS

ang mga baboy
nagdamgo nga ang itom nga halas
ilang madakpan

palasyo ang tangkal sa mga baboy
unya ang gipuy-an sa halas
tore nga bulawan

ang mga ordinaryong kasag sa
dagat
nagpaabot sa usa ka hitabo

mayountag mapaakan sa halas ang
mga baboy
og mayountag malanag ang halas
nga itom sa iyang
kaugalingong venom

ang tabanog sa langit
nga gibitad-bitad sa bayong-bayong
og ang tawo-tawo sa basakan
nga gilabyan sa hanging amihan

ang banog nga nagpasiplat
sa nasaag nga piso
sa inaang nangakha sa basa
nga yuta
og ang wati nga mitago sa
ilalom sa bato nga buhi

ang pagmugna
pagbati baya
ang paghunahuna
og lalom usa ka pagsalom
diha sa
pagbuhat

ang pagmugna mao ang
imong gibati nga imong
gipakita diha sa mga panganod
nga imong gitagik diha
sa langit
mahimong mawala ka diha
sa pagmugna
og dili ka makatultol balik sa
imong agianan
paingon sa imong
kaugalingong ganghaan
ayaw kabalaka
kay sa mata sa naglantaw
nga mibati
mas matahom hinoon
kana

ang kalinaw ning lugara
gitugaw karon sa dakong lagubo
sa mga tambol
gadahunog ang mga tambotso
samtang nagpagawas kini sa itom nga aso
halad sa sayong kaudtohon

ang mga bata nagpadaplin sa kalsada
lantaw sa mga misayaw ug mikiay
pahinungod sa usa ka pista.

giingnan mo ang bukid
nga haskang habuga
ang dakong dagat sa
unahan nga misangkad
sa tibouk kalibotan

ang pangpang nga
gikahadlokan sa hangin
" wa ko mahadlok!
dako akong buhi!"

sirado ang pultahan
ablihan aron ka makasulod
di na kinahanglang
mananghid ang hangin

ang bintana katulgon
pughaw ang kaudtohon
nagbasa pa ang mantil
sa lamesa didto sa kusina
nagkulob ang tasa
ang kutsarita hagawhaw
ang gitrapo sa salog
nagpabilin sa lama nga
iyang gikabig
ikaw nga miabot sa
takulahaw
nangita sa mga katarungan
bisag dili na kini kanahanglan

kinahanglan ba gayod
nga limpyo ang silhig aron
makalimpyo sa
nagpasad nga hugaw?

pati ba ang sabon
sabonan aron malimpyo
ang angayan nga sabonan?
hugasi ang tubig sa laing tubig
kon dili ka gayod mosalig.

ang imong nakita mao
ang kilat
ug ang akong nadungog
mao lamang gayod
ang dahunog sa
dalugdog

ako kini, ilailaha,
ako kini, ang nahikatulog

gusto mo nga ako
labaw sa uban
upat ang kamot
wala ang tiil
pulo ang mata
unom ang dalunggan

pila kaha ang akong kasingkasing?
ug ang akong nawong
diha sa imong mga pangandoy
aron lamang gayod
ako molabaw pa kanila?
nakahukom ako nga
mobiya
kay dili na ako kana
himoon mo kaha akong
mangtas?

ang mga iro diha kanimo

wala na kapugngi ang
imong kapalaran sa

panahon nga ang imong
lima ka iro nga ang kagikan

mao ang mga kalsada
o mga dapit nga hilit

anaa na sa imong kan-anan
og sa imong higdaanan

nagyampungad og ikaw
miingon nga kini sila bisag

mga hugawan og badlungon
mao na man hinoon ang

naghatag kanimo sa dakong
kalipay. Sila usab, walay kasakit.

kabugnaw sa usa ka panaglambigit

kaadlawon
kusog ang ulan
walay hangin

ang kurtinang
seda
wala gayod
tandoga

a theory about death

 1

gikan kos
atom
nahimong tawo
dayon
balik pod kos
pagkaatom?

mao ra ba
ni?


2

maong ang akong
atimanon mao
lamang ang pagkamaayo

ang paglabay sa daotan
kay ako mamatay
madugta

unya wala na?

og aron ako mahimong
dili malimtan
magpabilin ako sa akong
maayong binuhatan
diha sa kanunayng mahinumdom
unya kanako


unya kay sila
puros man sab mga atom
nga sama kanako


mao ba?
maora ba gayod kini?

kini ang gasa

gihatag lamang

ang imong buhaton

mao lamang ang pagdawat

wala nay lain

kini ang gasa

wala nay lain

ang imong buhaton

mao usab ang paghatag

mao lamang

kay kini ang gasa

ug ang atong gibuhat

mao lamang ang pagdawat

tinapulan

pamub-anay
sa saya



pahamisay sa
panit


pakitaay sa
bulog

pagtulon sa
kaulaw

alang lang unta kanako ang akong gihimo kagahapon.
gitago ko kini sa usa ka sirado kaayo nga garapon kay dili kini makaon

usa ka adlaw niini, adunay miukab, giingkiban, apan sayod ako sa kawalay lami niini,
gani kon ayohon pagpensar, lood gayod bisag usa lamang ka ingkit ang imong buhaton.

gibiyaan kini sa tokador, ug misunod ang bagtok sa pagtangag niini, ug sa mao gihapong rason,
gibiyaan kini nga nahulog sa salog, miligid, migawas sa pultahan, ug nahulog sa hagdon,
hangtod nga nakit-an kini sa iro nga nagpaabot sa iyang pamahaw didto sa gawas sa balay

giduol kini sa iro, gisimhot, gitilaan, gipaak, ug sa maong rason gihapon,
gibati ug bidli ang maong iro, gibiyaan kini, ug sa dihang miabot ako
miduol kini kanako, mikiwil ang ikog, nag-ambak-ambak sa iyang kamingaw kanako

gitilaan ang akong tiil, ug ang akong kamot, ug ako kining gihapohap, kay lagi
pinangga ko man usab kini

sayod ko nga kon makasulti pa lang unta siya kabahin sa akong gihimo seguro moingon siya
"agalon, ang imong gihimo kagahapon maayo segurong atong ibalik sa garapon
kay bisan gani ako nga iron, dili man gayod niini mokaon"

apan sa among pagkasuod, wala siya mihisgot niini
ug ako nga nasayod, wala na usab magpakabana niini
kay sa giingon sa akong higala nga nanghambog nga dili
na kuno siya masakitan sa mga panghitabo sa iyang kinabuhi
miingon siya

" migo, anad na ako niana"

ang kahayag gikan sa adlaw
mipahiluna na sa lapad nga dahon sa
saging
nga karong adlawa nagpakita na
sa iyang kasingkasing

(ang puso sa saging nga morag
dughan ni Lumen
nagpatihulog paingon sa
tiilan sa
yutang tabonon)

ang palmera mitusoy sa langit
wala papiri
sa pagbabag sa mga dahon sa
bulahan

walay kisaw kining dapita hangtod
nga miabot ang tamsi nga mitugdong
sa sanga sa bayabas
nga walay buwak o bunga

miawit sa taas kaayong tingog
nga morag katalinis sa dagom nga
nakatusok sa akong
tudlo nga singsingan

ingna ko nga sayop ako apan
ang akong nadungog mao gayod ang
usa ka tamsi nga nangayo ug
pakitabang

giunsa mo ba pag-ila-ila ang
kaulag?

ah, miabot lang kini sa kaadlawon
wa kaayo nako kini maaninag kay
dili kaayo hayag
sirado ang bintana ug unya
atua ako sulod sa moskitero

gihikap, gihapuhap, dayon namugna
ang sugilanon

dugay nga gikuyog ko ang kaulag
usa lamang ang among tugkaron
ang kalami lamang

ang kaulag sama kanato matigulang
usab
dayon moabot ang iyang maguwang
ang kahilas

nga kon imong hikapon
mang-yam-id, ug gani magpakita man
sa kasuko
wala kaniya ang hapuhap, anaa lamang
ang pagpalayo
ang paggamit sa dakong grado sa
antipara aron mabasa ug tarong ang
lakat sa kinabuhi

moingon siya, limpyo ako, wala ako'y
sala
wala akoy gilapasan nga balaod

ug iya kang biaybiayon dayon iya kang
kabigon paingon sa iyang
pinuy-anan

didto mingaw, walay saktong lawak,
walay lingkoranan,
sa silong sa kahoy makita mo ang
kalinaw sa kalibotan
unya madumduman mo pag-usab ang
kaulag
diha sa dinaginot na usab nga
kahayag

wala man gani nanirado ang mga
bintana
unya ang mga pultahan kanunay'ng
andam sa pagdawat
sa bag-ong umaabot

 

managlahi
man ang kalipay sa bao
ug sa
alimango

apan sama silang duha nga
anaa diha sa
suba
nagpakabuhi

diha sa hinay kaayong
paglawig sa mga oras
sa pagtampisaw sa
kinabuhi

managlahi usab ang
makagusto kanila
managlahi gayod ang
kuhaon ug mokuha

ako nga namingwit dinhi
nagpaabot sa
akong pasol kon kanus-a
makabitik
sa akong wala pa makita
diha sa kisaw
sa akong mga panaghap


ang pagpaabot baya usa usab
ka matang sa
paglantaw
kon unsa kita og kon unsa
ang dangatan
puhon

nagkuyog sa sulog ang duha ka anod
nga kahoy
sa kusog nga sulog
nga sa kakusog wala na nila
gihunahuna pa kon kanus-a sila
idagsa kon kanus-a
kaha ang paghunong sa tanan

ah, kining paghisgot kabahin sa
kalipay usahay

gipasagdan lang niya
ang pagdagan sa
panghitabo

ang panaw sa kamot
ang pagpadayag sa dughan
ang pagluhod
ang pagpangamuyo
ang luha sa  kalipay nga
miagas human nanirado ang
mga mata

ang higwaos sa baba ug sa
dila ang
kakiat sa mga paa og tiil

wala nay gamit ang mga pulong
ang mga pasalig

gipasagdan na lang nila ang
panghitabo
ang pagdagayday sa mga oras
og dayon paghinanok niini
sa mga damgo nga
nangatuman

kay sa tinood lang
gikalipay nilang duha ang
tanan

sa likod lang ako
naglantaw

gitabonan ko ang
unsang kakulangon

diha sa unahan ikaw.

usahay human sa kwentada
gansi ka

apan human sa pagbati
ginansya ka

adunay pagansi nga sa
kataposan ginansya

sama sa paghatag sa
pagsilbi sa pagpaubos

kini ang gansi nga ginansya

sa dihang gihimo mo ang daotan

wala ka ba kadungog
sa bakho sa
imong likoran?

mao kana ang imong
anghel nga
magbalantay

kalihokan sa kalag

ana man gayod ang
bata
ganahang
magdula

kinsa ba'y wala
makadungog sa
ilang mga katawa
sa ilang mga syagit
sa kalipay
nga milanog sa
kakahoyan ug
kapatagan?

kon madako na sila
ug sakto na ug
panimuot
dili mo na makita
ang hugaw sa ilang
mga tiil
og dili mo na masimhot
ang kabaho sa ilang
mga nangauga nga singot
sa ilang lawas

makamao na silang
manglimpyo sa ilang
kaugalingon

kay lagi paingon na
man sila
sa usa ka
malipayon nga
kamatayon

ang atong pagpadulong ngadto sa langit

nanagdula ug dakapanay ang
mga bata sa tugkaran
nagkalapok ang ilang mga tiil
ug basa kaayo sa singot ang ilang
likod ug agtang

pagkahuman tawgon sila sa ilang
inahan
madungog mo ang ginagmayng
kasaba kuyog usab sa maymay
nga unta dili palabian ang pagdula

hugasan sa inahan ang mga tiil
ug unya trapohan ang mga singot
og pagailisan sila sa ilang mga sapot
andam na sa pagpangadye paingon
sa pagkatulog human sa usa ka
lamian nga panihapon

dugay pa
nimo maamgohan
ang kabahin sa imong
kalipay kabahin sa duha mo ka anak

ang lalaki ikaw ug ang babaye sa imong asawa
sa dugay nga panahon kamo kamo lamang og walay lamog
busa lisod langkaton ang mga gamot nga mikatay sa punoan sa kahoy sama sa usa ka pangadlaw

ah, miabot na ang pahanon sa pagpamulak apan kadali lamang kini kay ang orasan sa iyang pagdagan
modagit man sa mga maanindot kay lagi dili baya kini alang kanimo bisan unsaon mo pa ug dupadupa diha
sa usa ka utlanan kuhaon gayod ang tanan gikan kanimo

sa una, moingon ka, duha na lang kami sa akong asawa dinhi niining balaya apan ayaw ka kay ang mga kamot sa orasan dili manggihatagon, kuhaon gihapon niya ang dili para imo hangtod nga ikaw na lamang usa ang magtikawtikaw sa imong payag, sa imong hardin, sa imong lawak kay pati ang imong iro og iring kuhaon man kini gihapon, kay lagi dili kini angay kanimo

dayon ikaw na. mawala ka usab. og gikan dinhi dili ko na masulti pa kanimo ang sunod nga atong makita, wala na ang manugilon. kay ako usab, gikuptan man gihapon.

ang akong alingogngog

wala nako
sagopa ang iring
nga ilang
gibiyaan didto
sa dalan

ang iyang iyak
nalumos ra gayod
sa kalay-on

wala na ang
kahasol nga kasagaran
mogitib sa akong
kasingkasing

naanad na ako nianang
mga nilabay sa
katilingban og ang ilang
mga iyak
dili na makasulod sa akong
dunggan

lahi sab kining akong panaw
ako ra gihapon
mora sad kog iring nga gibiyaan
nag-iyak apan ako
ray nakadungog

nindot ang silingan
nga talagsa lang magkita

habog ang pader sa
utlanan
labong ang mga tanom
isig pikas

malinawon ang palibot
gawas lamang sa mga
pasiplat

kon naunsa na diha sa
pamantay usahay

ang tatay ni annie
naghikot sa pisi didtos
sud sa iyang kwarto

patay,

maong sa dihan siya
na usab ang nanirado

human sa tulo ka bulan
gikan adto

mipahawa na lang jud ko

kapoy nang naay siging
patay.

phuket turismo

hisgotan ta ang
raya,

unang antog,
1,200 baht
sakay sa speedboat
inom og tsa

pag-abot sa lapyahan
haray-haray makadyot
sa kahoy nga
lingkoranan ug
gamayng payong nga
misala sa kainit sa adlaw
silong sa punoan sa lubi
50 baht kada ulo

asa ba ang kan-anan
dinhi? ang ihianan?
bayad ka 100 baht
sakay sa
motorela

dayon siyag ingon
nindot ang patok
puti ang balas ug
asul kaayo ang dagat

gitaral ka
palingkoron ka
lain na usab nga
50 baht matag
ulo nga masilongan
sa usa ka
puti nga payong

uhaw na ug gutom
pa gayod
order : usa ka hamburger
duha ka cafe latte
usa ka spinach pene
pasta
bayad ka: 1,270 baht


da! wingig lagi ang
imong credit card.

labaw na dagway ug
tugkaron mo pa ang
kalalom sa phuke(t).

taral

gikamingawan ko ikaw
nga mas gigustuhan nako
nga wala na sa nataran sa
akong kinabuhi,
nga sa tantotanto nakong
pamalandong, ako, nakahukom
nga mas ganahan ko ning akong
kasubo karon kaysa kalipay nga
gisaad mo kanako
kaniadto, kadtong milabay na
unya midahili sa mubong
panahon sa akong
bukton nga nagpunay kanako
ug panintal apan salamat na
lang sa akong paminsar
kapoy baya usab kining ako
ang gitaral-taral unya
pag-abot didto sa unahan
sa tumang kamingaw
ako na lang man diay
ug wala nay lain.

diha sa akong isog nga kumo.

ah, ayaw na ug hadloka ang sinugdanan
dugay na kini siya sa kalibotan
nagsugod na siya kaniadto pa busa
mas nahibalo na kini siya kaysa kanato

ayaw na ug ibungat ang pulong nga kataposan
sayod na kini siya bahin niini
hagbay ra: matapos ang adlaw, moabot ang kagabhion,
matapos ang taob, moabot ang hunasan,
matapos ang panaw, moabot ka sa utlanan

gipangita mo ba ang karaang balay dinhing dapita?
kadtong gitukod ta? nakahinumdom ka pa ba niini?

maayo. maayo kay anaa pa ang mga sinulat sa
mga kamot sa usa ka kagahapon

ah, ayaw na sultihi pa ako nianang kataposan
gikan usab ako sa sinugdanan
kuyog kami kaniadto, gahawiray pa man gani
ang among mga kamot
ug ang among mga tikang nanagdungan man

sayog ako nga aduna gayo'y kataposan ang tanan
apan wala na ako mahadlok pa niini

sa dihang gibiyaan ako sa sinugdanan
gihunghong na niya kanako ang iyang tinagoan
ug ako kining gitipig sa akong dughan

nindot. pagkaanindot gayod. wala na ako'y
kabalaka, unya ang kahadlok ania na sulod sa
akong kamot. Ako na kining gikumkom
diha sa akong isog nga kumo.

ayaw na ako ug pukawa.

daan pa kaniadto
managlahi na sila: gusto niya ang langit
apan siya gusto ang bato

gugma ang nagtagbo nila
wala giambat ang mga kalainan
ang lami lamang

maayong mohatag og pangutana ang
mga umaabot
kining pagsulay kon unsa ang
tubag nila sa matag pangutana:

bugnaw ba ang kagabhion?
ang iyang tubag baga kaayo nga habol
ang iyang pagtalikod ug paguk-ok sa pikas
nga bahin sa higdaanan

lahi sab ang tubag sa usa: oo, bugnaw ang
kagabhion apan higala ko pa gihapon ang
alugnan unya ang katre
dako pa gihapon ug luna alang kanako
unya ang mga damgo
sama pa gihapon sa usa ka hardin nga puno
sa buwak
unya pagkadaghan pa gihapon sa
mga alibangbang

ingon siya: pagsulti sa tinood
gikapoy na ako sa mga pulong mo

nganong magpakaaron-ingnon ka pa man?

ang iyang tubag sa maong pangutana
pangutana usab:

kanus-a ka lang ba nagsulti kanako sa tinood?

managlahi sila, wala mausab apan wala na
man god ang gugma nga magbug-os kanila

manan-aw kitag opera sa Noli Mi Tangere
ingon siya: ayaw kog hikapa, bugnaw na kaayo ang
imong mga kamot

ang akong gusto, mangompra ako ug bulad sa taboan
mga nokos, isda sa bato nga wala nay kaasgad
dili ko ikaw dapiton, dili na ako ganahan sa imong
mga bakak nga ikaw ganahan sa baho
sa akong mga kaila didto sa
maong dapit

managlahi na gayod sila, wala na ang bug-os sa
gugma

ug miingon siya: dili ko na gamiton ang pulong
usa lang ang akong tubag sa pangutana sa kinabuhi kanato

paaboton ko  na lang kon kanus-a moabot ang tumang kangitngit
kanang patay na ang bulan

unya mosulod ako sa pultahan sa damgo
ayaw na ako ug tawga, ayaw na ako ug pukawa.

ang iyang inahan
mibiya sa sundalong
sugarol

mikapyot sa usa
ka minyo usab nga
dakong negosyante
og kopra

ang iyang anak
gitina ang itom nga
buhok ug gihimong
chestnut brown

duha ka lalaki ang
nagbuhi kaniya
usa ang tinood ug
ang usa bakak.