UHIPAN
Centipede
Nagkutas na kos romansa sa dagang
I was panting with my romance with words
dihang nasiplatan ko ang dakong uhipan, isang dangaw kapin.
when I glanced upon a big centipede, more than a palm’s length.
Ang iyang panit daw porselanang mahalon, nagsinaw.
Its skin was like a dear porcelain, shiny,
ang iyang mga tiil nag-ilis-ilis nga bugsay
its legs were like paddles
diha sa iyang malinawong pagsuroy-suroy sa bongbong.
in its peaceful promenade in the wall.
Daw tren nga motul-id, moliko, daw igat ng halas.
Like a train which goes straight and turns wherever, like a sexy snake.
Kalami niyang haploson, palatay-latayon sa akong kalawasan.
How nice it is to touch it, let it crawl in my whole body.
Apan. . . la. . . la . . . ang ikog sa maong uhipan.
But the tail of the centipede is poisonous, poisonous.
Tingalig mapaakan ako o bisan kinsa sa among pamilya.
It might bite me or any member of my family.
Kinahanglang honosan kini sa hayop niyang kinabuhi
Its animal life must be ended
o putlan og ikog aron unya madulaan.
or its tail cut so it could be played with.
Kagilok, kahadlok, kalami baya niya diha unya sa hilakon kong panit.
How tickling, how fearful, how nice it would be to feel it in my onion skin.
Dala ang ruler, akong gidut-an ang iyang lawas, sa ikog dapit.
I pressed a ruler to its body, near the tail.
Idlas pas manantad, nakaikyas kini sa pikas lawak.
Swift as the bird manatad, it escaped into the next room.
Misunod ako, may dalang taas ng tukon.
I followed with a long pole.
Akong gidut-an ang iyang lawas aron maputol ang iyang ikog.
I pressed the pole to its body to cut its tail.
Gipaak niya ang tukon. Gipaak. Giduot pa nakog samot. Dugay.
It bit the pole. Bit. I pressed the pole harder. For a long time.
Hangtud nga gihawoy ako, gipaubos nako ang tukon.
Until I got tired. I brought down the pole.
Aron adto ko siya tiwasan sa salog.
So I can finish it in the floor.
Hunahuna ko, pidyaton na lang gayud. Apan sa usa ka pamilok,
I thought, I would finally smash him. In one click.
sa akong katingala, nawala ang uhipan. Tagolilong.
to my surprise, the centipede was lost. Like one with disappearing power.
Gisilhigan ko ang salog. Giyabyab ang mga sanina didto.
I swept the floor. I fanned it with clothes.
Gisilhigan ang mga dingding, Wala gihapon. Nakaikyas ang uhipan.
I swept the walls. Still not there. The centipede had escaped.
Buhi pa kini. Mamaak unya.
It is still alive. It might bite later.
Aduna pa kiniy kauban. Asawa o bana? Anak?
It still has company. Wife or husband? Children?
Uhipan gihapon. Modagko. Dagko. Mamaak. Mopaak. Bangis. La.
Also centipedes. Which will grow. Big. Which will bite. Will bite. Wild. Poisonous.
La pag-ayo paras katawhan.
Very poisonous for the people.
Daghang uhipan sa atong katilingban.
There are many centipedes in our society.
EL CUEZON (1987) Jimenez, Misamis Occidental
3/31/2009
SA MAHAYAG, ZAMBOANGA DEL SUR
SA MAHAYAG, ZAMBOANGA DEL SUR
In Mahayag, Zamboanga del Sur
May mga pako ang iyang tudlong gilukot.
His fingers rolled, has wings.
Bato kining mitugpa sa akong apapangig.
Like stone, it perched on my jaw.
Nagbalas ang bitoon akong nakit-an
I saw stars like sand
sa malinaw, mahayag nga kagabhion sa Mahayag.
in the peaceful, bright night in Mahayag.
Sa makadiyot, nangitom ang akong tinan-awan
For seconds, my vision turned black
ug ang maong bulok magpabiling mansa
and that color will remain a stain
sa maanindot kong handurawan
of my beautiful memories
ning maong banwa.
of this town.
Amang ang akong ulo sa akong mga ngano,
My head was mute with questions of why,
ngano human sa diyutayng panagkauban
why after a short period of time being
sa lamesa ug hudyaka, nunot sa kurat ug kiat nga sonata,
in one table and joy, with the frightened and sexy music,
walay mata o pulong mahait nga gisulti
no gaze or sharp word said
sa usag usa.
to each other.
Kaha dautang ispiritong
Maybe the evil spirit
nagpuyo sa alak nga iyang gilaklak,
that dwells in the wine he had drank,
ispiritong gipaisog kaha tungod
the spirit that must have been made braver
kay siya, siya kaputol sa pusod
because he, he was the brother
sa bise-mayor ning lungsod
of the vice-mayor in this town,
Mahayag, diin ako, makausa
Mahayag, where I, once,
gilangkatag kahayag, makausa, higala.
was deprived of light, once, my friend.
EL CUEZON
Mahayag, Zamboanga del Sur.
In Mahayag, Zamboanga del Sur
May mga pako ang iyang tudlong gilukot.
His fingers rolled, has wings.
Bato kining mitugpa sa akong apapangig.
Like stone, it perched on my jaw.
Nagbalas ang bitoon akong nakit-an
I saw stars like sand
sa malinaw, mahayag nga kagabhion sa Mahayag.
in the peaceful, bright night in Mahayag.
Sa makadiyot, nangitom ang akong tinan-awan
For seconds, my vision turned black
ug ang maong bulok magpabiling mansa
and that color will remain a stain
sa maanindot kong handurawan
of my beautiful memories
ning maong banwa.
of this town.
Amang ang akong ulo sa akong mga ngano,
My head was mute with questions of why,
ngano human sa diyutayng panagkauban
why after a short period of time being
sa lamesa ug hudyaka, nunot sa kurat ug kiat nga sonata,
in one table and joy, with the frightened and sexy music,
walay mata o pulong mahait nga gisulti
no gaze or sharp word said
sa usag usa.
to each other.
Kaha dautang ispiritong
Maybe the evil spirit
nagpuyo sa alak nga iyang gilaklak,
that dwells in the wine he had drank,
ispiritong gipaisog kaha tungod
the spirit that must have been made braver
kay siya, siya kaputol sa pusod
because he, he was the brother
sa bise-mayor ning lungsod
of the vice-mayor in this town,
Mahayag, diin ako, makausa
Mahayag, where I, once,
gilangkatag kahayag, makausa, higala.
was deprived of light, once, my friend.
EL CUEZON
Mahayag, Zamboanga del Sur.
ANG MGA GAGMAYNG ALIBANGBANG
ANG MGA GAGMAYNG ALIBANGBANG
The Small Butterflies
Mga dalag nga bulak
Yellow flowers are
ang gagmayng alibangbang,
the small butterflies,
lihok ug paspas nga naglupad-lupad
they move briskly and fly fast
sa mga mugbong kalibunan
in the short bushes
sa hinayhay nga kahigaran.
of these rolling hills.
Nag-inusara o nagkuyog-kuyog
They are alone or with
sila sa uban.
their companions.
Ang pagkapa-kapa
The flapping
sa ilang mga pako
of their wings
nangahulugan og malipayon
signify happy
nga kinabuhi.
lives.
Silang nangabuhi,
They who live
nanginabuhi ning halayong
and find life in this far
lugar sa kapobrehan,
place of poverty,
kamasanagon sa
how sunny
ilang paglupad.
are their flights.
Samtang ang mga tawo
While people
sa tunga-tunga sa
in the center of
sibilisasyon
civilization
way kapiskay
has no wellness
sa ilang gihandum.
in their dreams.
EL CUEZON
Concepcion, Misamis Occidental
March 27, 2005
The Small Butterflies
Mga dalag nga bulak
Yellow flowers are
ang gagmayng alibangbang,
the small butterflies,
lihok ug paspas nga naglupad-lupad
they move briskly and fly fast
sa mga mugbong kalibunan
in the short bushes
sa hinayhay nga kahigaran.
of these rolling hills.
Nag-inusara o nagkuyog-kuyog
They are alone or with
sila sa uban.
their companions.
Ang pagkapa-kapa
The flapping
sa ilang mga pako
of their wings
nangahulugan og malipayon
signify happy
nga kinabuhi.
lives.
Silang nangabuhi,
They who live
nanginabuhi ning halayong
and find life in this far
lugar sa kapobrehan,
place of poverty,
kamasanagon sa
how sunny
ilang paglupad.
are their flights.
Samtang ang mga tawo
While people
sa tunga-tunga sa
in the center of
sibilisasyon
civilization
way kapiskay
has no wellness
sa ilang gihandum.
in their dreams.
EL CUEZON
Concepcion, Misamis Occidental
March 27, 2005
MINAHAL KONG PROFESSOR DOLORES FERIA
MINAHAL KONG PROFESSOR DOLORES FERIA
Dear Professor Dolores Feria
Sa ikaduhang pagbasa ko sa imong paglabay,
The second time I read of your passing,
gisuroy ko ang imong umahan sa mga pulong
I strolled in your field of words ---
mga tipik sa usa ka libro sa bilanggoan---
fragments of a book in prison ---
ug milupad ang akong hunahuna sa mga nangaging tuig.
and my mind flew back years, years ago.
Your hair was all silver,
Pilak ang imong buhok,
your thoughts were gold,
Bulawan ang imong mga hunahuna,
and your kindness, emerald.
ug emerald ang imong kaayo.
Ang imong hunahuna sa usa ka inahan,
Your mind is a mother’s ,
masinabtanon bisan
even understanding those
na niadtong wala tun-i ang imong panlimbasog,
who refused to learn your cause,
ug nag-apas lamang sa mga uno
and are only after flat ones
para sa med school.
for medical schools.
Ang imong requirement nagdala kanako sa kabukiran
Your requirement sent me to the mountains
uban ang groupmate ug bag-ong higala.
with a groupmate and a new friend.
Midali kamig adto sa giulang kahigaran sa Tanay, Rizal
We rushed to the rained Tanay,. Rizal hills
aron makig-istorya kanilang may itomong mga panit.
to talk to them with darker skins.
Remontados, silang yanog mga pangandoy,
Remontados, they of simple dreams,
gihadlok sa usa ka kasilagang dam.
threatened by a damnable dam.
Niadtong gabhiona sa usa ka mingaw nga higad
On that night in a lonely hill,
nakit-an ko ang mga suga sa Manila
I saw the lights of Manila
nga nagpahayahay sa kangitngit
luxuriating in the darkness
ug akong nadumduman ang among paper ug ikaw,
and I, remembering the paper and you,
ug ang mga kasakit sa atong katawhan,
and the pains of our people,
nakapangutana ako: para lang ba kini sa usa ka grado?
asked: Is this just for a grade?
Nahuman ko ang paper, nagpadayon ako sa klase.
I finished the paper, I continued the class.
Nahuman ang semester, nakuha nako ang grado.
The semester ended, I got my grade.
Milakaw na kita sa iya-iyang dalan.
We went our ways.
Gisundan ko ikaw sa imong mga artikulo
I followed you in your articles
sa pipila ka basahon nga akong nabasa ---
in the few papers I read –
imong mga pagdayo sa Sulu, sa Mandalay.
travels to Sulu, to Mandalay.
Hangtud nga nabasahan ko
Until I read of your passing,
Ug nadumduman ko ang imong pilak nga buhok
and I remembered your silver hair,
ang bulawan mong mga hunahuna, ug emerald mong kaayo.
your golden thought, your emerald kindness.
Ania, halokan ko ang imong paghandum,
Here, I kiss your memory,
maayong paglakaw, rebelde kong maestro.
goodbye, dear rebel teacher.
Nagmahal kanimo,
Loving you,
imong rebeldeng estudyante.
your rebel student.
EL CUEZON
Jimenez, Misamis Occidental
Mindanao
Dear Professor Dolores Feria
Sa ikaduhang pagbasa ko sa imong paglabay,
The second time I read of your passing,
gisuroy ko ang imong umahan sa mga pulong
I strolled in your field of words ---
mga tipik sa usa ka libro sa bilanggoan---
fragments of a book in prison ---
ug milupad ang akong hunahuna sa mga nangaging tuig.
and my mind flew back years, years ago.
Your hair was all silver,
Pilak ang imong buhok,
your thoughts were gold,
Bulawan ang imong mga hunahuna,
and your kindness, emerald.
ug emerald ang imong kaayo.
Ang imong hunahuna sa usa ka inahan,
Your mind is a mother’s ,
masinabtanon bisan
even understanding those
na niadtong wala tun-i ang imong panlimbasog,
who refused to learn your cause,
ug nag-apas lamang sa mga uno
and are only after flat ones
para sa med school.
for medical schools.
Ang imong requirement nagdala kanako sa kabukiran
Your requirement sent me to the mountains
uban ang groupmate ug bag-ong higala.
with a groupmate and a new friend.
Midali kamig adto sa giulang kahigaran sa Tanay, Rizal
We rushed to the rained Tanay,. Rizal hills
aron makig-istorya kanilang may itomong mga panit.
to talk to them with darker skins.
Remontados, silang yanog mga pangandoy,
Remontados, they of simple dreams,
gihadlok sa usa ka kasilagang dam.
threatened by a damnable dam.
Niadtong gabhiona sa usa ka mingaw nga higad
On that night in a lonely hill,
nakit-an ko ang mga suga sa Manila
I saw the lights of Manila
nga nagpahayahay sa kangitngit
luxuriating in the darkness
ug akong nadumduman ang among paper ug ikaw,
and I, remembering the paper and you,
ug ang mga kasakit sa atong katawhan,
and the pains of our people,
nakapangutana ako: para lang ba kini sa usa ka grado?
asked: Is this just for a grade?
Nahuman ko ang paper, nagpadayon ako sa klase.
I finished the paper, I continued the class.
Nahuman ang semester, nakuha nako ang grado.
The semester ended, I got my grade.
Milakaw na kita sa iya-iyang dalan.
We went our ways.
Gisundan ko ikaw sa imong mga artikulo
I followed you in your articles
sa pipila ka basahon nga akong nabasa ---
in the few papers I read –
imong mga pagdayo sa Sulu, sa Mandalay.
travels to Sulu, to Mandalay.
Hangtud nga nabasahan ko
Until I read of your passing,
Ug nadumduman ko ang imong pilak nga buhok
and I remembered your silver hair,
ang bulawan mong mga hunahuna, ug emerald mong kaayo.
your golden thought, your emerald kindness.
Ania, halokan ko ang imong paghandum,
Here, I kiss your memory,
maayong paglakaw, rebelde kong maestro.
goodbye, dear rebel teacher.
Nagmahal kanimo,
Loving you,
imong rebeldeng estudyante.
your rebel student.
EL CUEZON
Jimenez, Misamis Occidental
Mindanao
3/30/2009
Usa ka Langgam, Usa ka Buntag, Panahon sa Rumble
Usa ka Langgam, Usa ka Buntag, Panahon sa Rumble
A Bird. One Morning, Rumble Times
Akong gihagoan og pangita ang sungo
I strained to find the beak
nga gigikanan
from which flowed
sa tono nga miligo
the tune showering
sa palibot og kalipay.
the atmosphere with delight.
Akong gituyukan ang punuang
I circled the trunks
dili dako pa sa akong lawas.
no bigger than my body.
Ang akong mga mata misaka
My eyes climbed up
sa mga sanga,
the branches,
naningkamot nga mowiwi
tried to draw open
sa kurtina sa mga dahong
the curtain of leaves
nagpaanindot sa mga kahoy.
adorning the trees.
Pero ang kahon sa musikang
But the music box,
buhi, nagkanta og maayong adlaw,
living, singing good day,
maayong buntag,
good morning,
naputos sa halawom nga kalunhaw
ensconced in deep greenness
layo sa pana
safe from the arrow
sa akong mga mata.
of my eyes.
Hangtod nga ang sungo misira
Until the beak closed
ug milakaw ako,
and I walked away,
nangindahay sa kaugalingon,
promising to myself,
nga sa sunod, ayamon
next time, I shall hunt
ko ikaw pag-usab, pusilon nga buhi
you again, shoot you live
sa akong mga mata
with my eyes
ug embalsamahon
and embalm you
sa usa ka balak.
in a poem.
EL CUEZON
1990s
Commonwealth Subdivision
Diliman, Quezon City
A Bird. One Morning, Rumble Times
Akong gihagoan og pangita ang sungo
I strained to find the beak
nga gigikanan
from which flowed
sa tono nga miligo
the tune showering
sa palibot og kalipay.
the atmosphere with delight.
Akong gituyukan ang punuang
I circled the trunks
dili dako pa sa akong lawas.
no bigger than my body.
Ang akong mga mata misaka
My eyes climbed up
sa mga sanga,
the branches,
naningkamot nga mowiwi
tried to draw open
sa kurtina sa mga dahong
the curtain of leaves
nagpaanindot sa mga kahoy.
adorning the trees.
Pero ang kahon sa musikang
But the music box,
buhi, nagkanta og maayong adlaw,
living, singing good day,
maayong buntag,
good morning,
naputos sa halawom nga kalunhaw
ensconced in deep greenness
layo sa pana
safe from the arrow
sa akong mga mata.
of my eyes.
Hangtod nga ang sungo misira
Until the beak closed
ug milakaw ako,
and I walked away,
nangindahay sa kaugalingon,
promising to myself,
nga sa sunod, ayamon
next time, I shall hunt
ko ikaw pag-usab, pusilon nga buhi
you again, shoot you live
sa akong mga mata
with my eyes
ug embalsamahon
and embalm you
sa usa ka balak.
in a poem.
EL CUEZON
1990s
Commonwealth Subdivision
Diliman, Quezon City
MISAGUBANG KAMI OG GUBAT SA MGA PULONG
MISAGUBANG KAMI OG GUBAT SA MGA PULONG
We Wage a War with Words
Misagubang kami og gubat sa mga pulong
We wage a war with words
nga among gihunghong sa kahanginan
we whisper on air
o sa mga papel
or on paper
aron luwason ang nagkanihit nga kagulangan.
to save our dwindling forests.
Mga pulong lang ang among hinagiban,
Our only weapons are our words
ang pinakamaayong hinagiban.
the most effective weapons.
Di mo putiog itlog nga way bagani, armas o hiyas.
We are not whitees, without warriors, weapons or wampuns.
Aduna kamiy mga pulong
We have words
ug among tinipong kaisog
and our pooled courage
sa atong mga pangutanang natubag.
of our questions answered.
Daghan mig pulong, oo,
We are wordy, yes,
pero dili kami hanginan, nagpakaaron-ingnon.
Ang among mga kaaway hanas sa salamangka
para tabunan ang bulingong pader.
Gipamurikat na nila ang atong kinabuhi
uban sa ilang mga ikog.
Misagubang kami og gubat uban sa among mga pulong.
Ako ang panday sa pulong
nga maghimog pusil ngadto sa igsusulat,
espada ngadto sa stylus.
Akong ipagawa ug ipakayab ang balak sa akong kasuko
ug ang kasuko sa akong balak.
EL CUEZON
We Wage a War with Words
Misagubang kami og gubat sa mga pulong
We wage a war with words
nga among gihunghong sa kahanginan
we whisper on air
o sa mga papel
or on paper
aron luwason ang nagkanihit nga kagulangan.
to save our dwindling forests.
Mga pulong lang ang among hinagiban,
Our only weapons are our words
ang pinakamaayong hinagiban.
the most effective weapons.
Di mo putiog itlog nga way bagani, armas o hiyas.
We are not whitees, without warriors, weapons or wampuns.
Aduna kamiy mga pulong
We have words
ug among tinipong kaisog
and our pooled courage
sa atong mga pangutanang natubag.
of our questions answered.
Daghan mig pulong, oo,
We are wordy, yes,
pero dili kami hanginan, nagpakaaron-ingnon.
Ang among mga kaaway hanas sa salamangka
para tabunan ang bulingong pader.
Gipamurikat na nila ang atong kinabuhi
uban sa ilang mga ikog.
Misagubang kami og gubat uban sa among mga pulong.
Ako ang panday sa pulong
nga maghimog pusil ngadto sa igsusulat,
espada ngadto sa stylus.
Akong ipagawa ug ipakayab ang balak sa akong kasuko
ug ang kasuko sa akong balak.
EL CUEZON
Ang Paril
Sama'g paril
wala mairog,
wala'y kinabuhi,
wala'y pinitik,
kay wala'y
kasing-kasing
Ug migahi,
nitikig, nilagom,
nawad-an sa gahom.
Unsa pa ma'y iya?
gawas sa paghunos,
pagkutlo, pagluka
sa dughang bato
nga nalubong
sa hinigugma
kaniadto.
Subscribe to:
Posts
(
Atom
)