Mga Mata

Mitutok siya
(Mikidhat ko niya)
Mipahiyom, dayon
Milingiw ang mga mata.

Akoy
2010.2.13

Hiyas

Ang kahumot,
Hiyas niya.

Akoy
2010.2.13

Sud-an

Pipila ka balak
Na-'save as draft'
Wa kita'g kagawsan
Kay ang magbabalak
Naikog sa paggaray sa
Imong ngabil nga daw sud-an
Daw isdang gipabukalan, gilamasan,
Gipalamian og mga utan nga parat-parat
Ug aslom-aslom. 'Unya unsa man?' (Imong
Pahiyom.) 'Lami lagi kaayo. (Milami og samot
Tungod sa imong ngabil nga daw isdang pulaho'g
Hasang, gipabukalan, gilamasan, gipalamian, sama
Ning ginasud-an karon ug ginasud-ong sa atubangan.)

Akoy
2010.2.28

ang pangutana

ang usa ka gamay nga langaw
mitugdong sa usa ka undok sa tae sa kabaw

milupad pagkahuman

nag-suroy suroy kini sa hangin
nagliboglibot sa wanang

hangtod nga sa kakapoy
mitugdong kini sa imong ilong
og aping

imong gidagpi apan
abtik kadto nga langaw nga
daling milupad
og nawala

...

pahalokon mo pa kaha ako sa imong
ilong og aping?

naglawig ang barkong gubaon

naglawig ang barkong gubaon
didto tang duha sa sulod
sa cabin
nga baratohon

naghisgot tag mga kabahin
sa panghitabo nga dili nila
angay nga maduggan

ikaw ang daghang ikaestorya
bahin niini
og ako nagpamati lamang

naglantaw ko sa lingin nga
bintana
lapos sa linya sa kagabhion
wala ang bulan
og mga bitoon dinhing dapita

nagpamati ko
wala nagpitokpitok ang akong mga mata
sahi sa akong naandan

miiyak ka
migakos ko

mipiyong ka og ang akong mga hunahuna
milawig kuyog niining barkong gubaon
nga ugma pa moabot
sa atong kapaingnan

dako ang gabii, lapad
tugnaw, gusto unta nakong gakson
apan duna'y mga pulong
nga dili ko na matulon

dako ang gabii, bugnaw
ang akong mga braso
gibikogan

daghan ako'g mga butang nga akong
gitago
dili ko kini ikasulti sa uban
bisan kanimo

gihigugma ko ikaw
apan dili ko ikasaad ang kahangtoran

nakatulog

sa pagpangita sa mga pulong
nga angay nga ibutang sa iyang balak
nahikatulog si pepe

wala nako kini sugod mahimo
wala ako sugod
patuluga sa pulong

wala ako nakahimo og balak
nga katulgon

hait nga kutsilyo kini nga
miad-ad sa sibuyas

nga nakapahilak kanako
og sa nagbasa

ang kaanyag kuno

ang kaanyag kuno nga matood
anaa sa sulod sa kasingkasing

ikaw nga maoton og dagway
ang mitoo niana

og sila nga mga maoton og kasingkasing
anaa
nagpakaanyag lang gihapon sa ilang mga lawas
og baga
nga nawong

walay kisaw

i
gitunton sa bata ang pasol
sa sapa
nga walay kisaw


ii

walay isda ang
sapa nga malinawon
ayaw ka na og
kalimti

iii

mibiya ang bata
isda lang gihapon ang
iyang gipangita

wa mahigugma

gihagkan ko niya
mibawos sad ko
gihalog ko niya
mihalog sab ko
sa kagilok
mi-fly-away ang
akong buhok
gisuyop niya akong
laway
misuyop sab ko
dayon namog
tunlanay
nagawsan ko
dungan mi
na-flat-tire ming duha
didto sa kama

wa ko kahimo og balak
para niya

bungi

dili ganahan nga taghoyan
kay siya mismo dili kataghoy

kon mokatawa
tabonan ang iyang baba

mahilig sa
"s"

dili ka "pssst"
pormal, dili garagaraon

hilomon,
hinhin, puti kaayo og ngipon
pula sag wait
kiat og kandiis
abtik og mata
taas og ilong
daling kasimhot
dili palautot
di sab dali malimot
di kamaong
mokuot sa lubot
og dayon og
simhot


sapyot
dili labyog ang lubot.

(giawat kang nong inting nga walay pananghid)

ang akong uyoan

nanghambog sa iyang
pagkaningpon sa iyang
kabatan-on

ang iyang uyab kuno nga
si Rina
iyang gipalingkod sa ilang
sala
gipahubo, gipabilangkad
og gihalokan
ang iyang tunga

og uban pa....

(namati ra ko wa ko mikomentaryo)

ingon ana kuno ang
tinood nga
pagkahinangpon

ang among silingan nga maldita

kining sabat sabat sa patay,
nakit-an na noon nako ang among maldita nga silingan,
kulungon og buhok, taas, nga sahay matabonan ang usa niya ka mata

namaypay, misiplat nako, mikihat sab ko,
gisirad-an ang paypay, mipahiyom, og dayon mimug-ot
gibalhin nako ang akong lantaw
sa unahan,
namaypay og paspas nga morag gigil-asan
sa kagabhion,
samtang nagsugod na og novena,
misimag ang iyang mata,
morag suko, gisirad-an ang paypay, mipahiyom,
migawas sa balay

wa ko matawo gahapon,
mipasumangil kong kaihion
kabalo kog
unsay sunod buhaton.

ang akong hunahuna

ang akong hunahuna gusto untang mosulay
og hikap sa imong paa

nga nagbilangkad atubangan nako
ambot og imo ba usang gituyo

apan nagduda sab kos imong plano
basin og

imong gub-on ang balay kong dako nga dugay
nakong gitukod sa akong
kinabuhi

gusto nakong matilawan ang wala pa nako matilawi
sukadsukad sa akong kinabuhi diha sa imong
paa

dapit pa gani sa ubos
didtos tungatunga sa langitnong himaya

hapit ko malipong sa akong mga pangandoy
apan ako na lang gipiyong ang akong mga mata og akong

gihunahuna ang akong mga karaang utang
akong gipalalom

sa korona nga tunok ni kristo diha sa iyang ulo
nga samdan

og uban pang mga butang nga makalilisang
nga nakalaglag sa mga
kalag didto sa
hwerto

nawa ang gana
mibalik ko sa realidad nga ikaw dili angay kanako

akong gikumkom ang akong mga kamot
akong gisulod sa bulsa
akong giwakli ang gahi nga gabara diha sa akong
karsones

akong gikusi, dayon gipahaluna, og dayon ako kang
giingnan og

"sa pay ato? kinsa diay imong ngalan?
asa ka paingon? kinsay imong tuyo?
taga-dis-a diay ka?
naa kay manghod nga babaye?
kinsay imong tatay?
unsay trabaho sa imong nanay?

gusto ka og trabaho?"

hay, hay, hay,
usahay, lagi, buta usab akong matood.

ang akong mga master og mga idolo sa pagbinalakay

makahiubos baya hunahunaon nga kining akong
mga master og idolo sa pagbinalakay
yano lang kaayog mga pulong

bilib ko kay sa usa ka panghayhay
naplastar ang balak

(nga dugay ko na untang isulat)

og sa usa ka ginhawa
mitubo ang usa ka nindot kaayong
gihay sa silaba

(wa kini nako mabuhat sukad)

kanang mora kog
Ginoo.

morning walk

diha sa morning walk
ingna ko nga dili ko ganahan og tawo
nga taas ang akong simod
akusahe ko nga recto
wa koy labot ana

paspas ang akong lakaw
daghan kog mga kuyog nga bug-at
kining mga hunahuna
nga lab-as
nanang-at sa abaga
sa akong
utok.

bisan pa sa kahumot ni pretty

bisan pa sa kahumot ni pretty
wa jud nako gidulog
kutob ra kos halok, gakos, og hikaphikap

kay hangtod karon
hadlok gihapon kog pulgas.

kon unsa ka

kon unsa ka, wala ka nay mahimo niana,
kon ang imong ilong morag palwa
hinoon, pwedeng mausob
niaanang retoke
o injection sa botox,
dunay mga butang nga dili na mausob
kay dili angayan nga usbon
sama nianang
baga nga kilay sa nawong sa usa ka lalaki

dunay mga pagbati nga anaa na sud sa dughan
wala nimo kana gihimo
o giagda nga mosulod dinha
naa na kana
dili na kana mausob
apan pwede kang mopili kon unsay imong buhaton niini

mahimong dili kini nimo pamation
bisan sakit

sama sa akong gugma kanimo
dugay ko rang
gipul-ongan, dugay ko rang gilukat
ang mga gamot
gipauga og gidauban

gihipos nako sa makadyot ang mga abo
apan sa kadugayan
akong gipapalid sa hangin

walay nada kadtong gugmaha
gusto ko niyang patyon.

hisgot sa nangagi

si burnay nga nakaapil sa Miss Philippines
sa 1978 nga anak sa insik nga nagcarenderia
sa among balay
patay na diay, na stroke,

ang iyang igsoon nga si dante, nga engineer
pagkahuman sa usa ka tuig
misunod,

malas daw, ingon sa iyang papa nga si Paquito
hilaw nga insik nga gikan pa sa Amoy, China
nanimpalad sa Pilipinas
nga maayong moluto og siopao
og pancit miki

si Benda nga gitaban sa ilang katabang
nagbasol nganong wala mopatoo sa iyang amahan
nagdaot sa kunsomisyon
sa banang kusog managmal
kaniya,

si engkay, milyonarya na sa manila
nakabana og insik nga tigulang
nga tigpayuhot og mga
smuggle sa hongkong


si nang Diosa (Gaudiosa ang tinood niyang ngalan)
maayo lang gihapong molaba
og mga karsones nga maong

si Malou, nga Miss High School, napaangkan
ni Congressman
miagig hikog sa kaulaw, naghilo, apan maayo na lang
gani kay natabang ra
karon atua na sa Washington, nakabana
og amerkano

si Jocelyn na lang ang nabilin sa ilang karenderya
kay si Paquito
namatay sa sakit nga TB
nagkalibang og dugo

ang di nako malimtan niadtong naa pa ko
sa elementarya
nga si Paquito naninghag kanako sa dihang
mihangyo ko nga
mangutang og pansit nga usa ka
orderan para unta
pamahaw

sayo pa kuno kaayo sa buntag
og malas
kon masugdan og utang

tuod man, dimalas jud ang gidangatan

nabungol ang Ginoo

ang iyang gipangadye sa matag gabii
disir siya matulog mao nga unta
kuhaon na siya
sa Ginoo, kay sa iyang lantaw sa iyang
kaugalingon
wala na siya'y pulos
mora siyag kutsara sa kusina
sa mga tawong
ganahan magkinamot

apan nabungol na ang ginoo
naglagot siya ngano nga pagkaugma
nakamata siya
nga buhi pa, nga lig-on pa gihapon ang
iyang lawas
naglibog siya ngano nga
makahinumdom pa gihapon siya
sa tanang panghitabo

nganong ang Ginoo, kon gusto ka nang mamatay
saad saaran ka man hinoog
kalipay

naglingkod siya sa daplin sa ilang hagdanan
atubangan sa karsada
daghang milabay
wala na niya mailhi apan silang tanan
nakaila kaniya

"lahi kining tawhana, gustong mamatay
apan nganong dili na man lang kini
siya maghikog?"

nganong pakasad-on pa man niya ang
Ginoo
natong tanan?

si tenido

limpyo ang iyang alingagngag
walay misupak
sinaw kaayo ang iyang mga ngipon
walay daot
kay kuno sa gagmay pa sila
wala'y usa ka dako ang
iyang inahan
aron ipalit og dulce

nagpa-prophylaxis
ang retired nga maestro
og high school sa australia
nga gibiyaan og asawa

ang iya kunong dila
daghang gamit
dili lang pagtilaw sa
sinugbang baboy

wala siya magool
sa dihang iyang gihatod ang iyang
asawang australiana
sa airport

nanghambog pa
nga siya at last
gawasnon na!

pagpangita sa Ginoo

nasuko na ang akong mga katigwangan
nangyam-id ang mga kaparian
mikatawa ang gamay nga bata
nabalaka ang akong mga igsoon
kon ngano nga sa akong pangidaron karon
nga kwarentay nuwebe
wala pa gihapon nako mahikaplagi ang
Ginoo.

nagsulti lang ako sa tinood
gipangita ko pa ang akong dalan paingon kaniya
wala ako motoo sa dalan nga gihimo na nilang daan

anaa diha ang pagpakasayon
pagkalapad, pagkataas, pagkalimpyo, pagkahapsay

nagduda ko
kay miingon ang ginoo
nga daghan ang molakaw paingon didto
nga mahasulod sa pultahan sa impyerno.

daghang nangutana

daghang naintriga nganong nagsulat ako
og mga balak,
nakaingon ang uban nga basin og
lahi ang katarungan,
dili kaha nga lalom kaayo ang akong
mga gibating kahinawaing
og walay kasumbungan
mao nga sa mga balak na lang gipahungaw?
nganong wala kaayo ako maghisgot anang
kabahin sa gugma,
kalipay og kamaya? naglibog ang akong mga
higala,
misamot ka intigero ang akong mga kontra
nga nangitag lugar diin ako
atakihon pohon, daoton og pildihon niining
nataran sa gubat,
sa buno sa kadungganan,

ngano bang mibalak ko?
ah, daghang rason, apan basaha lang
dili nako isulti
naa ra sa mga balak ang mga hinungdan
mao kana, naa diha ang misteryo,
naa diha ang tubag,

morag hubag, nga mahibaw-an na lang nimong
naa
sa dihang kini mibuto na.

oo, naputol na ang kahoy

kabahin sa sugilanon sa kahoy
og sa bata
kadtong imong nakita sa
video
o dili ba kaha kadtong imong
nadungog
nga gibasa ni shel,

oo,naputol na ang kahoy
siya ang gaputol

dili ako kadtong bata
labi na nga dili ako kadtong tigulang
nga gusto na nga
mopahulay

ako kadtong kahoy
nga iyang giputol
ang kahoy nga iyang gilingkoran
ako kadtong
mihatag

dili ako kadtong nagsigig pangayo
nga walay puangod

pagpangita sa kulang

hangtod karon
wala pa makita ang kulang

kabalo ko
kon unsay kulang

nangita ko ani
kanang sibo sa akong

kakulangon
kanang makakompleto unta kanako

kabalo ko kon unsa
asa og kanus-a

kabalo sab ko
nga dili mahimo

dili angayan
dili ako.

kagabii

wala ka man seguro nasayod
nga sa dihang imong
gisulod ang lawak sa
akong kasingkasing
wala na ang gugma didto
apan aron lang
dili matay-og ang atong gisabutan
sa atubangan
sa altar sa Kinabuhi
og sa daghang mga santos
gipaningkamotan nako
nga matago ang
kamatooran,

sa dihang misulod ka na
giablihan ko ang bintana
giwakli ko ang itom nga kurtina
gipasulod nako ang duha ka
tamsi
ang duha ka salampati
gipasulod nako ang hangin
aron lang dili nimo
mabati ang kahaw-ang
miawit ang mga langgam

og tuod man
nalipay ka diha sa akong
paghawid sa imong mga bukton
diha sa pagyukbo nako
sa imong dughan

gipaak nako ang akong
mga wait
nga wala mahadlok
kuyog sa dila
nga unta mosulti na sila
sa matood

ang akong katalawan
mao ang magpalig-on kanimo

ang politiko

hangin lang siyang lumalabay
ang politiko
kaniadto naka-amerikana
daghang mga alalay
gamhanan

karon milabay na siya
mas baho pa sa utot
mas maambat pa ang tae
nahuman na

kita ania lang gihapon
andam nga mopakpak sa mopuli kaniya
nangpanghadlok

sa akong kabahin
duladula na lang ang tanan
ning nasud ng nawad-an na'g
paglaom
nawad-an na'g pagsalig
sa mga pulong sa politiko
ning politika
nga maayong modala nianang
dula sa
pagpakaaron-ingnon

ako og ang akong mga hunahuna

gisulayan ko og kahibalag ang akong
mga hunahuna
naatikan nako nga sila lahi usab kanako
kay gani
bisan og unsay ilang mga tambag
usahay dili baya nako
tumanon

nagtuman ko sa akong gibuhat
wala didto ang mga hunahuna og busa
ako nabalintong
napiang

gisulayan nako og pangamigo ang akong hunahuna
nahiubos kini
midalagan og wala na nako hiapsi

kon imo akong basahon niining mga pulong nga akong gisulat
sabta nga kini dili na gikan kanila
gikan na lamang kini sa akong mga pagbati

ah, lahi usab kini sila sa mga hunahuna
sapoton, taas og garbo, apan
mosandurot, molaban, bisan dili molungtad
kay lagi mag-usab-usab kini sila
apan
kuyog kini sila kanako
sa kalipay, sa kasakit, sa pagbangutan
sa pag-iyak
sa pagdumot, sa pagpanimalos,
sa gugma.

kanus-a ba ako nagsugod og sulat?

ah, kadtong akong naamgo
nga bisan og mosulti ko sa tinood
wa gyod gihapo'y motoo
kadtong akong nadesisyonan
nga magsugod na lang
ako sa bakak
aron ako mahimong mahalon niya

ah, kadtong wala na ako misalig sa
akong mga pulong
sa dihang ang akong dila morag
naputol kay bisan og unsaon nakog
singgit wala nay mogawas nga
tingog

ah, kadtong wala na akoy kasuginlan
sa akong gibati
tungod kay silang tanan nagtoo nga
ako
nagkomedya lamang

ah, kadtong wala na ako'y kapaingnan
kay ang tanan pultahan paingon sa kasingkasing
nasirad-an na
og ang mga bintana sa ilang mga pagsabot
natrangkahan na

ah, kadtong adunay mibasa kanako
og nangutana kon kinsa ang akong ngalan

ah, kadtong wala na ako makasabot kon unsay akong buhaton,
didto, nagsugod kog pangutana og didto
gisugdan ko na ug sulat ang mga posibilidad
nga basin og walay sakto nga tubag.

kumusta na ba ang human rights?

nagtinga, nagkulismaot
nagduka, katulgon,
nadakpan, napriso,
gikulata, gipugos,
giyatakan, gihadlok
gigaid, giduslak, gisuntok
ang kutokuto

daghang gisakit
samtang ang babayeng dunay alom sa
iyang aping

nagsiging kawaykaway sa iyang kamot
og ang iyang mga kaalyado
walay puhat sa pagpakpak

sa adlaw sa kasingkasing

nangadto mi sa baybayon
kuyog si bonbon, pretty, kuting, og samsam
og emma
ang among mga alalay nga si gina, ricky, tatang
og marinel
gipakuyog usab

mikatkat si ricky og lubi nanguha og botong
mihigda si emma sa katre nga kawayan
didto sa among lagkaw

milakaw ko dala ang usa ka monobloc nga beach bench
kuyog ang loyal nga si pretty, ang poodle

si bonbon, ang dachshund nga hilaw
mitupad ni emma nga gihilot ni tatang
si kuting, ang japanese spitz og samsam, ang askal
nagdagandagan dapit sa balilihan
siging paghot

marinel nagsugba sa isda nga balarite
samtang si gina naglung-ag og kamote

pagkabugnaw sa hangin karon
dili kaayo init ang panahon
pagkatin-aw sa dagat

miawit ang akong kasingkasing sa iyang adlaw karon
pagkalami sa kinabuhi

nahinanok na si emma, ang akong asawa
misalom ko sa dagat
nga ako rang usa

Kanus-a ko nagsugod sa akong pagkabalakero?

[tubag ko kang nyor mel sa among kulukabildo sa turtle's nest]
...02.09.10.martes...
gihimugso ako
sa bulawanong hunghong ni mama
nga suwayan kog tunob
ang gangising dalan sa kapanulatan.
pagkakita nako sa hamugawayng dalan,
sa walay pagduha-duha,
labihan ka kusog kong midagan
—dagan, lukso, dagan—
apan wala koy nasimhot nga tinta,
puros ra mga abog sa basurahan.
natibuok ug miitom ang abog,
nawala akong panan-aw
ug ako nadagma:
samdan ang duha ko ka dunggan
nga giariyosan sa bulawanong hunghong ni mama.
gitrapohan ko kini dayon
sa akong ligdong plano:
mamahimo akong gitara
nga moduyog sa mingawng kagabhion.
ang mga hunghong ni mama
pabiling nagkumpayot sa akong dunggan
ug dili ko kini mamahimong huboon sa akong hunahuna
kay ang iyang giariyos nako
ako na usab nga gisingsing.
dili man makamaong moagak si mama nako
apan ang padayon niyang mga hunghong
matag adlawng molabay
maoy molamas sa akong gilutong sud-an.
si sir ritchel ang miagak sa duha ko ka kamot
aron maantigo akong molakaw.
sa pipila ka buwang milabay,
padayon kong nagkat-og dagan.
bitbit ang langitnong tambag ni mama
nga tabokon ko ang nagkayong impiyerno,
gisubay ko ang taytayan sa carcar,
balikan na usab kon matabok na nako ang pikas tampi
kay sa tunga-tunga, ako pirme madagma.
hangtod karon
pabiling nagbitay sa akong dunggan
ang bulawanong hunghong ni mama
nga nahimong usa ka dakong tahas:
"nick, mamahimo kang magsusulat."
ug karon sugdan ko pagduyog sa musika sa akong gitara
ang nag-inusarang dag-om sa kagabhion
nga gibiyaan sa buwan ug mga bitoon.
ug pabilin kong magmugnag kanta
nga akong awiton
matag pangharana nako
sa akong kahilakong higala.
--romeo nicolas bonsocan
lungsod sa carcar, sugbo