Plato

i

bahalag dili malipayon
basta tawo

ii

wala'y hinungdan
ang kalipay sa usa ka baboy

iii

ang baboy dili kaila og
bulawan

iv

ang tawo usahay morag
baboy

v

ang baboy haskang busuga
wala'y kalibotan

vi

sayri ang imong kaugalingon
kon kinsa ka

Bahala na!

Bahala na!

Basta

Malipayon.

Akoy
2010.1.25

Aw!

Aw!
Abi nako'g
Ikaw.

Akoy
2010.1.24

sa salog sa mga balas sa dagat

ang katuyuan sa balak
mao ang pagsabot sa usa ka butang
nga ania kanato
nga gusto unta natong ipaambit
apan anaa ang kahadlok
nga sayop ang atong pagsabot niini
bisan ania na kini
sulod sa atong kasingkasing

ang wala masabti pag-ayo
mao baya ang naghasol
sa atong mga
matag-adlaw,

gisulti ko kini sa laing pamaagi
naghisgot ka
kabahin niini usa ka adlaw niana
mikurog ang akong tuhod
haskang hadloka gayod sa akong
ugma

gisulti ko ang kabahin sa sakayan
og ang dakong baha sa suba
ang pagkalunod sa tanang butang
didto sa tungatunga

didto sa salog sa dagat
magkita ta puhon
isulti ko kanimo ang wala nako
masulti sa mga pulong

ang mga balas sa salog sa dagat
ang mas nasayod
ang iyang kahilom ang magsugid
sa tanan

adunay mga butang nga dili na kinahanglang sabton

nasabtan mo ba ang
kabahin sa koryente?
kon asa ang laki
og asa ang baye?
nakita mo ba kini?
wala baya
ang imong nakita
mao lamang ang ilang
gitawag nga
agianan
wala ka'y nakita
sa nanglabay

apan hikapa og sulay
tan-awon tag
di ka ba mukorog
og mamatay

adunay mga butang
nga dili na kinahanglang sabton
kay kini
kon imong sulayan
makamatay

adunay mga butang
nga ako lang
ayaw paninguhaa nga imong
sabton

gibuhat ko kini aron lamang
ako mabuhi
ayaw na pangutana
bisan gani ako
wala na mangutana kabahin
niini
ania na kini gikan pa sa
sinugdanan
gisulayan ko og wilik
aron unta mawala
apan dili gayod kini makuha
tapot morag
ulat nga dili na gayod
masapsap
kon akong langkaton
mosamot kini og suksok
manganak
molaganap

wala na nako kini sabta
(kay gawas nga dili masabot
dili man gayod maibot)

aduna ka niini
wala ka lang seguro masayod

ang estoryan nga dili gayod nimo matuhog

dunay nagtubo
wala na nako giambat
wala'y hasol

gianinaw nako sa
dagat sa akong kasingkasing
kon anaa ba ang sakayan
ang mamasolay
og ang usa ka isda
nga nagpaabot sa
paon

nagpaabot ang
higayon alang sa pagkubit
diha sa taas gayod nga
kukabildo sa
manintalay

ang sakayan hilom
nagpundo
morag bitin nga
andam na nga
motukob

ang bulan gustong
mosulti kanimo
kabahin niini

apan gili ka na ganahan
nga mamati

naghisgot ang kagabhion
diha sa iyang mga
ngabil
kabahin sa usa ka gugma
og usa ka
kapakyasan

samok ang mga pulong
imong gitupi og
gitago diha sa
bulsa sa imong
tilaok

unsa ba ang gustong
mahitabo?
buhata mga kamot
ayaw na pananghid
kay kon gusto gayod sa
utok
nganong dili god kini
makaayo sa kasingkasing?

naglawod na ang sakayan
nawa ang paon
ang isda mikaratil og langoy
sayod na sa tanan

ang mamasolan nakatulog
sa tumang kamingaw

ang sugarol, kawatan og bakakon

ang sugarol sa madugay og
dali kon wala na'y ipusta
magsugod na og pangawat
og dayon magsigi na kini
og pamakak,

sakto jud diay si tatay
nga ang sugarol magulang
ang kawatan mao ang manghod
og ang bakakon mao ang
tunga-tunga diha sa pamilya
nga adunay bisyo.

Salamat Kaayo

Kalayo
Salamat kanimo.
Asin, sili'g panakot
Tuhog ug kanimo karnero,
Salamat sa barbekyu.


Akoy
2010.1.22

didto sa bukid

kaganiha gikan ako sa kabukiran
nakita nako ang mga bulingit nga mga bata
nga nagdakpanay sa tiilan sa bungtod
samtang ang ilang mga inahan
naglung-ag og hilaw nga saging
nagpaabot sa ilang mga bana
nga atua didto sa kagwangan nangayam

ang nawong sa kapobrehon ngil-ad
atua kini didto
ang kawad-on nangitang lamdag
ngano nga ania kini dinhi nga unta
dato man ang mga kalubian sa
iyang mga bunga

nabitbit ang baho nga batang babaye
sa usa ka piniritong pirit nga gipatong
sa mora kadak-ag kumo nga puso
paspas kaayo kining mikaon
apan sama sa iring kining bataa nga bukidnon
dili gayod mabukog

mitutok ko, nabukog ko.

mga sugilanon

ang kagabhion daghan kaayog mga
sugilanon
makapahinuklog
makabayaw didto sa langit

apan pagkabangis sa
kaadlawon

gapalaban sa kabuntagon
gibudhian niya ang
maanyag nga bulan

kahingangha

sus kinsa ba goy
magdahom nga kini diay si kupido

dakong pisot!

hunasan

hunas sa kahaponon
ang kahayag miampo sa
kangitngit
hinay hinay lang
sa tumang kasubo
milantaw ang kamatyonon
nga adlaw
sa mga anino nga
natunaw diha sa
lapyahan

sa unahan ang kagabhion
andam na usab sa pagpamati
sa mga hagwa
sa mga pagbati
gugma ang gihisgotan
sa kahilom

Linog sa Haiti

sakto ka
dili na kinahanglan
ang birth control

linog ra sa Haiti
ang moangkon

nagbilin og daghang
patay nagtugon nga

"sa sunod linog na pod ha?"

Haiti

Mibarog siya,
Gikan sa pagkahugno
Mihangad sa langit
Ug mipadayon

Sa paglakaw
Nga way kahadlok
Hangtod sa
Sunod linog.

Akoy
2010.1.22

Kon Kita Unggoy, Unsay Dagway sa Kalibotan?

si darwin miingon ikaw unggoy.
ikaw gikan unggoy.
maong ikaw unggoy.
imong mama unggoy.
imong papa unggoy.
ug maong ikaw mismo unggoy.
wa nay duda-- duha ka unggoy.
ang anak unggoy.
si darwin sad unggoy.
iyang mama unggoy.
iyang papa unggoy.
maong siya mismo-- way duda-- unggoy.
ug ako unggoy.
akong mama unggoy.
akong papa unggoy.
maong ako mismo unggoy.
apan may miingon nako kita dili unggoy.
kay kon unggoy pa ta:
wa untay mga basura sa dagat;
wa untay mga aso sa kahanginan;
wa untay mga plastik sa basurahan;
wa untay abog sa dalan.
matod niya ang unggoy kinaon saging lamang.
ug ang panit sa saging madugta.
mopatambok hinuon sa yuta.

--ROMEO NICOLAS BONSOCAN

Lungsod sa Carcar, Sugbo

mis na nimo ang kantri?

naa ang mga bungtod
greeeennnn kaayo nga mga plains
madungog ang mga moooooo sa
mga baka nga nag grazziinnnng sa
greennnnkaayo nga fields

og mga tamsi nga haskang daghana
sa ilang mga twitii twit twitttt twittt
mga anino sa mga fences
morag kaadlawon pa man to

mis yo na da kantri
kay naa ka man god sa city
nindot ra baya jud diri
bisan way takwar
wa pod baya war
wa pod hunger

kay kon way sud-an
naa may kalamay
isagol sa init nga luto

naa say ginamos nga tuloy
ayyy, kananam gayot.

inday kandis

kabahin ba atong duha ka itom nga mga batang yagit
nga naglingkod sa daplin sa sementadong karsada
diin ang usa nag-iyak namahid sa iyang mga luha
samtang ang usa nagkabuang og alam-alam

mora baya og gihilap sa hait nga punyal ang akong
dughan
ambot naanod ko sa suba sa akong kagahapon

ako kadtong batang maldito nga taslakan nga siging
paulit sa akong manghod nga og moiyak na gani kay
akong giguba ang iyang taraktarak nga dulaan
kabuang jud dayon kog puyok nga mohilom na unta
siya
nga ako na lang pod untang ihatag ang monyeka
sa akong magulang nga
gidugo na,

apan misamot baya siya og kapungot, midagan
gapalaban ni papa og nia ay nia pa ning akong ulat
sa akong tuo nga tiil
nabunalan kong papa sa ikog sa pagi
nga gisab-it niya sa
banggera sa among kusina,

panghadlok man unta to sa mga wakwak
apan sa akong kamaldito
nahimong bunal
sa akong
kabatan-on.

usa ka gutlo

nagsugod anang buhok sa mais
gisumpayan anang mga lugas
miabot sa uga kaayo nga copra
mibalhin sa bangaw paingon sa
ulan sa init nga ingon mo pista sa
langit, saksak sinagol, bisan unsa
na lay motungo, mosalom, matusok,
mabagnod sa sud sa atong mga utok,
gusto pa ganing ihapnig ang tanan
pahaluna sa katre sa kasingkasing,
nangita og gugma nga hagbay rang
milupad, misungsong sa kawanangan,
mibalik, mitiurok, mipahulay sa
ayuyok, dayon, miingon kog

i have to go now, og mibirada
mikuha sa libro og miabre sa
pultahan, daghan kaayong
hisgotanan nga walay kataposan

tawo lang baya ta
mangita og lingaw usahay
bisan gani anang wala nay unod
bisan gani og pulos na
lang bukog
gusto gihapon nga sumsuman
bisag nahurot na
ang tuba
bisan gani og wala na ang
mga langaw

hala, padayon lang gihapon
apan, karon
final na jud,

adto na ko, og dayon og sira
sa pultahan
og siya nga nabilin mitungab
sa kataposang
tagay sa hangin.

ang kahaw-ang

ang kahaw-ang siging
panguhit kay lagi kuno siya
dili angayan nga prisohon
diha sa kalimot
kay og kon mahitabo kini
mohubag gayod ang
unod sa kaulag
mahimong bukog sa
tilaok bisan og wala kay
nakaon nga
isda,

morag babaye nga gustong
magpahabal.....

balak nga palami sa webcam

miduko
gihimas ang iyang dughan
lapos sa iyang
tunga
miagulo og dayon
miingon nga
dali diri
kay ako rang usa
sa akong lawak

gitangtang ang iyang
tabon nga
morag dahon sa
mayana nga pula

gitam-osan ang
iyang tudlo
nagbasa sa iyang
laway og dayon
og kuot
sa iyang tinagoan
nga bahandi

nakaingon kog
asa diay dapit?

agaray!

balak nga t-back

maayong pagkapiit
itom gamay ang singit, noh?

nindot, ayayay
migilok ang akong ilok!

balak nga mini skirt

kining akong balak
mubo ra kaayo,
ayaw og inata kay
ganahan ko
og mubo
kanang hamis pa sa panit sa hinog
nga mangga gikan
sa isla sa guimaras.

mga pangutana nga dili tubagon

kon asa ako karong umaabot nga tulo
ka adlaw
kon kuyog nako siya
og kon asa mi magkulampat sa
among mga
kapatkapat og kon nganong dili mokuyog
ang akong asawa
kon nganong dili siya magselos
kabahin sa mga tabi nga midagayday
ako na kanang
diskarte og mahimong dili nako tubagon
ang mga pangutana

apan kon mamugos ka gayod akong
patingogon ang akong bag-ong
gipaankan nga baka nga itom og puti
ang kolor nga ang mata
simag pa sa mga palotpot inig takdol
sa bulan didto
sa lawod, og mao kini ang iyang tubag
kanimo, pamatia

mooooooooooo.

sa pagkapurdoy

ang iyang aircon kon motokar
tunga sa kainit sa kaudtohon
morag kaha nga gilutoan og
popcorn

balak sa kahaw-ang

dakong bukag nga dagko kaayog buslot
sudlan og mga uhay sa humay
akong gialsa
batok sa kusog kaayo nga ulan
sayod ka kon unsa ang dangatan
nianang giyubit nakong balak sa usa
ka kahaw-ang

bisan gani og wala na ako'y isulti bisan gani
og sirad-an nako ang akong dughan
daghan gihapon ang molapos morag mga
tamsi nga nanglupad palayo kanako
sa dihang dunay miabot

O,oy!

Di ba?
Di ba sa ibabaw sa langit ang bituon?
Ug sa kangitngit mogimaw ang katahom?
Di ba usahay motingsi, kalit mobuhagay
Ang siper, sa iyang pagpadalos-os.
O,oy!

Akoy
2010.1.20

Tsokoleyt

Haaaaay
Gutom gamay

Unsa may makaon
Nga di man gusto mokaon

Og luto, kay ang buy-on modako.
Tsokoleyt! He he he he...Hmm...lamia.

Akoy
2010.1.20

Tisyu

Pamahaw
Pan ug kape

Sa gihapnig
Nga tisyu.

Humag kaon
Paphas mumho

Gikumkom, ug
Sa basurahan

Gisyot
Ang 'plato'.

Akoy
2010.1.20

Uhaw

Giuhaw.
Gitungab.
Way kape.
Hubas na!

Akoy
2010.1.20

iring iring

usa ka iring
dili maka iring iring
sugod kana sa duha ka iring
kanang iring iring
moabot ang usa
tula na ka iring nag-iring iring

misaka sa taas ang iro nga puti
milantaw sa tulo ka iring nga nag-iring iring
sa ibabaw sa atop nga sin

udto kadto
kami sad sa sulod sa kwarta
sa ibabaw sa katre nga kawayan

nagdukdok ang panday sa iyang martilyo
aron lansangan ang itapak nga sin
sa balay nga guba sa atop nga nagtulo
kagahapon sa dihang nag-ulan

kusog kaayo ang radyo sa pikas kwarto
ang giawit mao ang "only you"

wala kaantos ang iro nga nasina
mipaghot sa mga iring
nga wala mangambat

wali sa pari

sulod sa simbahan,
nadunggan nako
ang pari sa iyang wali miingon:
'ang ginoo gahuwat
nato sa langit. ang dalan
paingon didto luag.
apan lisod isulod sa ganghaan.
aron makasulod
dapat mosunod tas iyang balaod.
siya nakakita sa tanan
daghan iyang mata.'
miyango ko-- tinuod gyod iyang
giingon namong nanimba.
sulod sa iyang lawak,
nadunggan nako
ang pari miingon nako:
'tagamtamon ta ang oras.
wa na koy misa.
way nakakita nato dinhi.
abi nilag natulog na ko.
ayaw kahadlok, inday.
maskara ra ako ganiha.
kita ang ginoo sa atong kinabuhi.
kab-oton ta atong langit.'

ROMEO NICOLAS BONSOCAN

Lungsod sa Carcar, Sugbo

Mama: Pagtag-ing Sa Iyang Abilidad

(alang ni Mama)

Siya usa ka orasan,
tigpukaw kon madugay kog mata.

Siya usa ka pultahan,
tigpadayon sa grasya nga mosu'd sa akong kinabuhi.

Siya usa ka tangkilepono,
tigpahibawo nako kon sakto o sayop akong desisyon.

Siya usa ka kalendaryo,
tigpahibawo nako kon unsay akong buhatonon sa matag adlaw.

Siya usa ka libro,
tigpahibawo nako unsay kahulogan sa akong gibuhat.

Siya usa ka sa'min,
tigsulti nako kon sakto ba ang akong gisul-ob.

Siya usa ka sudlay,
tighinapay sa akong nagkagubot nga kinabuhi.

Siya usa ka suga,
tig-iwag sa akong da'n nga latason.

Siya usa ka tsinelas,
tigsawo sa tunok sa da'n nga akong giagian.

Siya usa ka payong,
tigsawo sa uwan kon ako mopanaw.

Siya usa ka koral,
tigsa' sa mga tawong gustong mosu'd sa akong kinabuhi.

Siya usa ka balay,
dangpanan kon ako walay padulngan.

Siya usa ka paypay,
mopabugnaw sa akong init nga u'.

Siya usa ka lingkoranan,
mosawo nako kon kapoyon nako.

Siya usa ka lapis,
molista sa akong sakto ug sayop nga buhat.

Siya usa ka puwang bolpen,
mosakto sa akong sayop nga binuhatan.

Siya usa ka habol,
motakob nako kon tugnawon ko sa kagabhion sa akong kinabuhi.

Siya usa ka kutsara,
mosawo sa akong problema aron di na kinahanglang kamoton.

Siya usa ka tinidor,
mosawo sa gubot sa akong kinabuhi.

Siya usa ka plato,
sudlanan sa akong mga sayop nga binuhatan.

Siya usa ka tualya,
mopauga nako kon nahumod nako sa problema.

Siya usa ka lugod,
mokuha sa lama sa akong kagahapon.

Siya usa ka atop,
mosawo sa problema kon matu'g ko.

Siya usa ka tambal,
moayo sa akong mga sakit sa lawas.

Siya usa ka unlan,
mopatarong sa akong pagtu'g aron di ko madugay og mata ugma.


ROMEO NICOLAS BONSOCAN
Lungsod sa Carcar, Sugbo

yano ra kaniadto

ang panahon kaniadto
modagan lang og iya
wala'y ganahan nga mopugong
sa iyang biyaan
og dalhon
sa iyang paantoson
og panggaon

ang panahon kaniadto
mokariling
morag ligid sa bisikleta
nga gidulaan
sa mga batang
kagiron

sama ni Lola Obenza nga
taga Clarin nga
inahan sa akong mama
nga giango-ango na

gibiyaan sa panahon
nahulog sa lima ka ang-ang
nga hagdan og
maayong pagkasalod
sa bukag sa ubos
sa among balay
nga kawayan

pila ka oras siyang
nagyaka didto kay
walay mitabang kay ang
tanan wala sa among
balay

kay si papa didto sa basakan
nagtanom sa pangulilang
kay si mama didto sa
eskwelahan
nagmaestra
kay si Manang Delia didto
sa suba naligo
kay si Betty didto sa Polanco
namutong kuyog sa iyang
mga barkada
kay si Marcelino didto sa
among silingan
nagsugba og isda nga
tulakhang
kay ako tua didto sa ibabaw
sa punoan
sa bwahan
naglantaw sa kalsada
nga balikog
naghandom kon kanus-a
moabot ang
mamaligyaay og pan
nga si Nong Terio
nga dili ko kalimtan
nga tagaan sa iyang
libre nga bakya og
pan

yano ra kaniadto
ang mga kasaba og
bunal sa takong
kon ikaw ang
masakpan

yano ra kaniadto kon ang
tigulang dili
sa saktong panahon
mapakaon

milabay ang panahon
sa walay pagpananghid
miabot ang panahon
sa walay pagpahibalo

naputi ang buhok
nakunot ang agtang
namatay ang wala kaagwanta
gilubong og dayon
gikalimtan og ang tanan
nga nangabilin
nag-iyahay og pangita
sa ilang
mga paris sa kaulag
og nanghambog sila
nga sila kaniadto
nahigugma og
gihigugma

ang karaan nga puting mosketiro

puti nga panapton
nga mosketiro
nga karaan nga kabilin
pa ni Lola Pasing
nga gigamit ni Papa
usa ka gabii niana
samtang si Mama
miadto sa Cagayan de Oro
aron mag-apas
kang Manang Juliana
nga milayas
gikan sa Olingan

gamay pa ako
niadto nga og si Papa
pa'y paingnon
walay buot
kay dali ra kaayong
mahadlok
og Momo

gihagkan ni Papa ang
Momo
gidulgan og duha
ka gabii og
sa akong
kahadlok
wala gyod ko mitug-an
ni Mama
hangtod nga siya
mipahulay na
sa dayon....

ikaw nga nagbilangkad sa akong kwarto ibabaw sa akong katre nga walay habol

pagkahuman nako og
taod sa dagko kaayong mga haligi sa balay
ni tatay
mipahulay ko kadyot
misibog palayo sa akong gihimo
gilantaw
og medyo aduna ko'y gibati nga kalipay
nianang pagkahuman
sa mga buluhaton sumala sa
akong gisaad
nga napatik baya sa gahi
kaayong bato
sa akong kapalaran

dayon nako og sulod sa usa ka
tagoanan
akong giwakli ang mga tulumanon
karong adlawa
sakit lang gihapon kini sa
akong balatian
nagngotngot lang gihapon ang
mga ugat sa akong
kasingkasing

gibalikan ko na usab ikaw
nga nagbilangkad sud sa akong
kwarto
ibabaw sa akong katre nga tugas
nga walay habol

mora ka og balak nga
akong gikauhawan
nga akong kanunay nga
gikagutman

gutom ako uhaw ako
og ikaw ang akong balak
nga kanunay
dili gayod mahuman
sa matag gabii
sa matag kaadlawon
ikaw gisulat
ko gihapon

ang mga haligi alang kang tatay
og ang mga bintana og atop nga alang kang nanay
karon nga nahuman na
dili ko na balikan.

MORAG KITA, MORAG DILI, PERO DI GYOD DIAY

Nahingangha ka

dihang kalit lang kong midiga.

Sa sinugdan imo lang kong gikataw-an

Kay nagtuo kang nagkomedya lang ko,

Apan sa kadugayan mituo ka ra gayod.

Nagkauyab ta

Wa gyoy nahibawo ini

Bisan mga sakop sa inyong banay.

Wala gyod tawon silay alamag,

Maayo kaayo nato kining pagkatago.

Nagtuo lang silang suod tang higala.

Uyab na diay ta.

Milarga ka

Ug sa pagbalik nimo minyo na ko.

Wala ta moagig away ug panagbuwag.

Wa ko nimo sudyai pag-uli nimo,

Mora lag walay nahitabo, maong naglibog ko.

Dili man tingali ta uyab..

Naminyo ka.

Ug dugayng panahon tang wa magkita.

Abi kog nalimot na ka nako,

Pero dihang nagka-estorya ta ka-usa,

Nangalipay tang duha.

Mora man gihapon tag uyab.

Morag uyab

Apan dili uyab

Kanindot ipadayag

Kanindot ipanguyab

Kuyaw lag tinai mangayagyag,