ang kagabhion

wala nato imbentoha ang kagabhion
sa mga matang naglutok nakita nato ang iyang nawong
siya ang nagwala sa katulugon
ang kasamok sa iyang mga sugilanon
nga gihambin sa mga kamot
sa kagahapon

moikyas ka sa kagabhion? sa iyang
kangitngit?

gipiyong mo ang imong mga mata
og karon
napriso ka na usab niya

pagkawalay kalooy
sa kangitngit!
nabulabog na usab ang imong
kalinaw

gisaaran ka og mga damgo
nga sa buntag
dili na man gani nimo
mahinumduman

ang hagit sa pag-abot sa gugma

kon moabot na gani ang
gugma
kon hapuhapon ka na niya
sa iyang mga tudlo
kon ang bulibol sa imong
ayuyok
motindog
malimtan na gayod nimo
ang gahom sa
katulugon
atubangon mo siya
hapuhapon usab
hagkan
gakson

talagsa lang kini siya
moabot og
modulog kanimo
busa ayaw
siya pakyasa

ang mga tugon

ginadili ang paggamit sa
kutsara
ang mga alugnan gipahipos
sa aparador
ang katre dili pahigdaan
ang pultahan kinahanglan
nga sirado
ang bintana kinahanglan
nga dili
magpasulod sa abog

pagkamaot sa mga tugon
pagkalaog

sila nga nakadungog
naghandom na lang hinoon
nga unta
siya kuhaon na
sa Gamhanang Tagdumala

sa pagsakay sa akong kaugalingon nga tabanog

ayaw kabalaka
Tiyo Miguel
kamao gihapon kong
molupad kuyog
sa akong tabanog
kay ang akong kasingkasing
adunay mga
pako
og bisan pa sa kabug-aton sa
pagbiya
sa tanan
nakong gihambin
makamao pa gihapon akong
molutaw sa
hangin

ang akong hunahuna
nahisama sa sakayan nga
naglutaw lutaw sa dagat

sud sa mata sa bagyo
nag-inosara
nawa ang bugsay
naguba ang
katig

layo na ang giabtan
wa na kabalo kon unsa kining mga lugara
ang kahilom
labaw pa sa lubnganan sa mga
bukog nga
giabogan na

apan nawala na ang kalisang
mitugdong ang kalinaw
sama sa usa ka uwak
diha sa puti nga layag

pagkapino sa hangin
mga mitayhop sa balahibo
sa akong mga kamot

malinawon ang dagat
gustong moawit

tulo ka hunahuna

i

gipamugos sa adlaw
ang iyang kainit sa mga dahon
sa bungtod

napagtong hinoon ang
tanan
nasunog ang mga
lunsay og
lunhaw

ii

ang bulan mipahiyom
lamang
gipabati ang kabugnaw
sa kagabhion

nindot ang paminaw
sa mga dahon
nahinanok ang
tamsi sa iyang salag

iii

namaot ang adlaw sa
samin sa sapa
apan nagpabilin ang
kainit niini

sama sa kaudtuhon
dihang mitalithi

HARDIN

Ang mga dahon
mihunghong sa sanga
ang sanga mihatod
sa gihunghong didto
sa mga udlot og
miabot ang unod
sa hunghong
sa bayuos

og mibukhad ang
puti nga bulak

sa ubos ang mga gamot
walay tingog nga
mikulitog sa yuta

init ang kalawmon
og ang yuta ginanoy sa
mga kuyamoy
sa kahoy

sa ibabaw ang panganod
gitaban sa hangin
ang adlaw mikihat
sa buwak nga
mikiat

mamahala
ang kapalaran

sugsog sa sulog
likay sa bato

bisag way
nahibaw-an

moabot ang
tanan

mahikyad ang mapa
sa kinabuhi

matulog lang
ang hunahuna

subay sa dalan
gipangita ang tiilan sa bangaw


walay kakulba
kay nahisulat na kuno ang dangatan

ang mga bitoon
wala baya'y timon

ang bulan wala
say layag

apan kabalo
sila asa paingon

paspas ang pagtagbo
sa kagabhion

gapahipi sa daplin

ang maulaw
nahigugma na

miingon ka
sa dihang
nagpahipi ko

sa daplin
dalang kawat

tan-aw sa imong
anino

dili nako
ilimod

ang matood
bahin nimo

og ang pamasin
bahin sab
nako

tan-aw nimo
hubog ko

sayop ka
wa ko sugod

nahubog sa
gugma

ayaw kasuko
kay akong
balihon ang
imong plastada

sayod ko
hadlok sab kang
mahigugma nako

lahi man god
ang labad sa
gugmang
kwaknit

ul-ol baya seguro
nang magbitay

tas baba sa langob
sa tibook gabii

milabay ta sa mga batong
bungtod nga
opaw, sa sakayan nga
walay layag

wala nato damha ang
kusog nga ulan
pagkadagko sa lusok
nga nangahulog
sa aping sa dagat

apan mas dagko ang
sa imo

wa na ko mahikurat kabahin
anang mga mais
nga luha sa langit nga
gitisok sa
lapad nga dughan sa dagat

ang akong nahihumduman
mao lamang nga
init kaayo ang tambutso sa
baroto og duro nakong
hawid sa katig

dayon
handomon mo ang mga tipaka

simhuton mo pagbalik
ang salag

balikan mo ang sanga
og ang mga damgo

kabahin sa panganod
kabahin sa dagat

apan dili ka magdugay
nianang pagbalik

layo pa ang panaw
og ang imong mga pako

lig-on pa gihapon
ang imong mga mata

hait pa
ang imong kasingkasing

samdan
apan kamao pa gihapong

moawit
bisan sa tungatunga sa

ulan bisan pa
kon ang hangin dili na

kabalong
moduyog sa imong kasubo.

ang imong gihagoan
nahisama sa mga itlog sa langgam

lumluman mo sa pipila ka adlaw
hangtong nga kining tanan mapusa

hangtod nga kining
tanan manglupad palayo kanimo

magpabilin kang mag-inosara
sama gihapon sa sinugdanan

puti ang mga itlog
sud sa salag
sa asul nga langgam

pula ang iyang kanta
hangin ra ang iyang amiga

gahapon natay-og
ang sanga sa kusog nga hangin

nangahulog ang itlog
gipistahan sa pula nga mga lamigas

ang asul nga langgam
milupad palayo

sa iyang ubos ang lapad nga dagat
sa iyang taas ang habog nga langit

paghinumdom

kon mangutana gani siya kon
kaila tang duha
ingna nga niadtong 1985
nanguyab ko nimo
nga patay na patay ko sa imong
kaanyag
nga kada adlaw ko padala og chocolates
og mga roses sa imo
unya padugangi og labtik nga
gibasted ko nimo
kay baho kaayo kog gininhawa
nga morag dunay iring nga patay
sa kwarto
unya ang akong medyas buslot
unya ang akong karsones
walay laba
unya ang akong brief nylon
unya ang akong dalunggan baga
kaayog atuli
apan ayaw palabii kay basin unyag
magduda siya
nga nakadulog ko nimo
bisan pa sa tanang ngil-ad
nga paghinumdom bahin kanako
sa kanhiay nga
batan-on pa kita

ayaw lang pod og hadloka nga
naghikog ko sa punoan sa sibuyas
sa dihang
mibalibad ka nako

aron dili siya motoo ingna
nga bakakon ka

pahapit

paglakaw sa anino
mibalik
abig naa pay nabilin

wala na
wala bayay kuyog ang anino
kon dili ang lawas lamang
unya

hagbay ra man kining
nadugta

basin nakatulog ang anino
sa iyang
mga damgo.

gisulayan sa pagkaon sa baba
sa hangin
ang tibugol nga bungtod
gipang-it niya
ang pipila ka mga bato
sa dalan
apan wala siya mabusog
naghaw-ang og samot ang iyang
walay sulod nga tiyan
gisulayan niya paghigop ang
tubig sa daplin sa sapa
pagtila ang mga yamog sa
mga dahon sa
kaadlawon
apan wala gayod mahupay ang
iyang kauhaw

busa milabay na lamang siya
og mipadayon sa iyang paglupad
sa iyang panaw
sa layo kaayong mga dapit

gipangita niya ang saktong busganang
ang tinood nga pagkawala sa
iyang pagkagutom og
pagkauhaw

nga bisan gani ang dakong taob sa
dagat
og ang pagtabon sa dakong pahak
sa bungtod
bisan gani ang buhawi nga kalit
nga nahulog og naghatag sa
lunop
wala gayod masayod

unsaon ko kaha pagsabot ang imong
mga tanghaga
ang lapis nga miluba sa dughan
sa tualya
ang mga itlog nga wala mapusa
sa ibabaw sa kahoy nga walay dahon
ang imong ulo nga orasan
ang usa mo ka mata nga nagpiyong
og sa laing bahin
ang usa nga mitutok kanako
unsa ba ang kabahin sa duha ka balahibo
nga imong gihimong uwak sa langit?
ang dakong tabili sa kawanangan
ang dakong kuto sa imong larawan?

husto si monyeen,
ang wala nimo gipakita mao ang pula nga pultahan
sa imong balay
magbabalak ka
apan adunay kalainan.

sugo

adtoan mo ang dapit
diin namuswak ang mga asul
nga rosas
diin ang kilid sa mga gihay
niini
anaa ang dagayday sa
dugo

kon makita mo na kini
sultihi ko
mahibaw-an mo didto ang
akong kagikan
maila-ila mo ang daghan
kaayo nakong mga higala
kon makatulog ka na didto
bisag usa ka gabii lamang
ipaduol mo kanako
ang imong dalunggan
kay ihunghong ko usab
kon kinsa gayod
ikaw

wa ko damhan paghuman nakog
basa sa imong
nindot nga balak kabahin sa
pagtugpa sa tabanog
nga ang akong makita sa
dihang gipunit mo kini
mao ang imong namyahok nga
aping ang imong
mga bukog sa dughan og abaga
nga nanggawas sa panit
ang imong ilong nga napiko
ang imong tuhod nga
gilumutan
ang imong mga mata nga nagdilaab
sama sa dakong sunog
didto sa kagwangan

wa nako batia ang kahadlok
hinunua giduol ko ikaw
kalayo sa kalayo
bukog sa bukog
unod nga mikunot sama
sa layos nga kamunggay didto
sa banggera

pagkangitngit sa atong kagabhion
wala'y bisag usa nga bitoon
apan ang nagdilaab tang kahinawaing
maoy nahimong suga
sa atong pagkawala

ang pait nga mga gamot
sa imong palad
ang mga linya sa mga ugat
sa imong aping
bisan og nagtaugsa kini
og dili na makita ang
sinugdan
magkita lang gihapon ang
tanang mga nangagi
didto sa tubod sa
kasingkasing.

sa ilalom sa luspad nga pula
nga mga dahon og bulak
sa mga kahoy
mipanaw ang sakayan
nga gisakyan sa
mananagat og sa
mga uwak
sa ibabaw sa mga habog
kaayong bungtod
nanglupad ang mga tulabong
ang gabon
miputos sa mga kahoy
didto sa ubos
busa dili na sila makita

wala ang mga tawong
palaaway dinhing dapita
madungog ang awit
sa hangin
og sa suba

dili ikatingala nga si LaoTzu
og si Basho
nakahimo og daghang balak
nga milungtad
bisan pa sa pagtabon sa
baga nga habol
sa milabay nga panahon

nahisama

nahisama kita sa
mga kandila
nga sa kahayag og
kainit
gikaon ang kaugalingon
hutdon
hangtod na kini sa
pagkapalong

adunay mahibilin nga
lanay

sa atong pagkawala
o pagpahawa
balikan pa kaha
kini nato
sa lain na usab nga
pabilo og
pagdagkot?

ang akong pagpangambot

wa nako kaayo
maila ang kaayo sa akong amahan
og sa akong
pangagpas wala usab ako niya
maila kaayo
sa pipila ka panahon nga kami
naglikaylikay sa among
tagsatagsa ka
mga tutok

sa wala pa mamatay si mama
naghisgot siya nga ang mga tudlo kuno
ni papa morag mga bato sa panas nga
daghang tubod sa tubig


nga ang iyang kauhaw kuno
nahupay

apan ambot dili ko kasulti bahin
niana
siya lang ang nasayod

wala gani ko kabati bisan tulo na lang
sa ulan gikan sa iyang langit
kon kini aduna man

pag-ila-ila

dili nato maila pag-ayo
ang tawo nga
mas nalipay sa iyang nakita
sa gawas sa bintana
kaysa nawong
sa iyang uyab nga bag-o
lang niyang
gikayat.

ang paghikalimot sumala sa balak ni yehuda amechai

ang paghikalimot kuno sa usa ka tawo nahisama
sa paghikalimot nimo pagpalong sa suga
didto sa likod sa balay
mao nga sa tibuok adlaw nagsiga intawon kini

ang makapahinumdom nimo mao ang
suga nga gasiga

ANG KASINGKASING SA HANGIN

bugnaw seguro
ang kasingkasing sa hangin
sama sa tawong
nalubong sa yelo

dili na gani seguro
kinahanglang bughaon pa
sa atsa
sa kabag-ohang kalit

moliki rag iyaha
sama sa bildong gitusnob
sa gabukal nga
tubig

Ting-init

(hubad sa balak ni Carlo Betocchi)


og mitubo ang
asyusong ting-init,
bisan kanatong
may dan-ag sa lunhaw
nga sala

sud-unga ang dinapit
nga ugang hangin
nga mibulabog
og  nakigbangi sa mga
sanga sa magnolia

ug mitukar sa iyang
huning malinawon
sa dulong sa kadahunan,
unya mipahilayo,

mibiya sa mga dahong
nagpabilin,
ang kahoy lunhaw
pa gihapon
apan gibuak ang
kasing-kasing sa hangin

nahurot ang sulod
sa tasa
mibanos ang lain
nga pagkapuno
sa hangin

wala ang pagkawala
dili kana ang tinood
ang pagkawala
anaa nagtikawtikaw
sa dughan
nianang gibating
kahaw-ang

kataw-anan nga ako
nanghambog
nga usa ako ka bato
nga dili makadungog
og makabati
nga dili madutlan
sa kagis
og bunal

ah, tan-awa
sa ulan ako nabasa
og sa kainit sa adlaw
ako nauga

ah, tan-awa
gisipa ako sa bata
og natugpa ako
sa lapokan

nawala
nalubong

kinsa ba ang magdahom
nga ako karon
gikalimtan na
sa akong kabililhon
sa kalibotan
sa mga tirador?

gibati ko ang
kahaw-ang sa tasa
apan wala usab
ako mangayo
og kape

kon makita ko pagbalik kining
hulagway sa bulak nga imong
gihagkan kaniadto
bation ko ang kamingaw
apan dili dugay
maghunahuna ko ug tarong
og lalom
bation ko ug balik ang
kalipay sa dihang kini
akong gikutlo
og akong gibiyaan didto
sa dalan nga atong
giagian

lisod diay kon
ako lang ang mahigugma
lisod diay kon ang
maong bulak sulayan
ko pag-angkon
nga og kon sa paningkamot
maangkon ko man
apan dili gayod para ako

busa og bisan og wala pa kini
malaya sa akong
kamot
ako na kining gihatagan og
kagawasan
ako kining gilabay
sa imong atubangan

ang mga relihiyosa nga akong nailhan dinhi sa amoa

ah, kon makita mo sila
sa pagsimba
pagkaamo sa ilang mga dagway
pagkakipot sa ilang mga baba
nga nagpunay og pangadye
pagkalig-on sa ilang mga tuhod
nga maayong moantos
anang pagluhodluhod

ah, pagkakugihan nga
moampo kini sila
sayo sa buntag
atua na sa simbahan
nagrosaryo og
tambong sa misa
pamati sa wali sa pari
og siging paghid
anang benditadong tubig
sa ilang mga panit
og walay undang nianang
pagpanguros

apan kwidaw ka
kay pag-abot sa balay
kusog kining mameste
sa mga katabang
kuripot kini sa mga
kaayohan
dili kamaong manghatag
sa mga makililimos
og kusog kining magyawyaw
sa halos tanang
butang sa matag-adlaw

maglibog ka
kon unsa ba ang sulod
sa ilang mga nobenahan?
sa ilang mga pangadye?
sa ilang mga pangiyopo?

wa na akoy salig aning mga
halangdong
tigpakaaron-ingnon

sa dagat
miuna ang amahan
nagsunod ang bata
puros sila
mga anino
sa kaadlawon

nawala ang amahan
ang bata ang
mibalik
og nagpunay og yawyaw
nga ang namatay dili
kadto mao
ang iyang tinood nga
amahan

adunay nalumos sa dagat
basin ang kagahapon
kinsa ba ang nakaseguro niana?
basin ang bata
o dili ba basin ang amahan nga
nagbitbit sa kabug-aton niini

abi niya
wala masayog ang inosente nga anak
abi niya
siya lamang ang nagkupot sa kamatooran

sipyat siya
ang bata mas nakasabot
mas lalom ang pagdungog
nga pati gani
ang tunob sa mga hulmigas
iya mang
maaninag didto sa
tumang kangitngit


ayaw pagpanikangmot nga masabtan
nimo kini
alang lang kini sa bata
nga nagsugid niini
mahimong mosugot ka sa akong hangyo
kalimti ang amahan
kalimti ang kagahapon

tagboa ang anino didto
sa kabuntagon

nasulayan mo na ba higala
ang pagtan-aw sa kalibotan
gamit ang usa ka mata
lamang?

nasulayan mo na ba ang paghigda
sa alas nyube sa buntag
bisag dili ka katulgon
tungod kay nabati nimo
ang imong pagkawalay pulos?

kadtong gipatong mo ang imong
tuo nga kamot sa alugnan
nga mora kag papel
ka gaan?

kadtong gitabonan mo ang pikas
mata tungod kay hapdos
ra kaayo ang usa ka
talan-awon?

kadtong gitak-om mo ang imong
baba kay samok na kaayo ang mga pulong?
kadtong naghuot ang sip-on og luha
diha sa imong ilong?

pagkahilom sa lawak
ang mga haligi gibati og kahadlok
mikurog ang mga bongbong
og ang salog dili gustong moangkon
sa imong gibuhat sa pisi
walay makaako og tan-aw
sa umaabot

nasulayan mo na ang sunod nga nahitabo
apan naluwas ka niini

kinahanglan ko pa ba kini nga isulti dinhi?

nindot baya usab ang hinimo
sa mga kamot sa tawo
anaa ang fountain og ang lights
ang mga kahoy nga pinutlan
ang mga lingkoranan nga
sementado og lingin
anaa ang mga bulak nga
gigroping aron makahulma
og usa ka tema sa
kalipay og kaanyag

apan mas maanindot ang
naa sa taas
ang kahoy nga walay pul-ong
ang bulan nga dili nato
mapalong
ang kahayag nga bulawan
nga dili gayod maawat
sa bisan unsa pa ka henyo
sa tawo

anaa ang kawanangan
og ang hangin sa kagabhion
nga haskang
pagkabugnaw
anaa ang mga anino sa
panganod
nga giaretesan sa daghang
mga bitoon

sa dihang iyang gikasab-an ang
gamay nga bata
human kini niya bunalbunali
sa silhig
wala kini moiyak
ni mohibi
wala kini saba nga misulod
sa iyang lawak
nanirado sa pultahan
og mga bintana
wala kini midungaw sa gawas
milingkod siya sa
salog
nanampiling
naglutok ang mata
sa dingding
mikuha kini sa iyang papel
og lapis
og didto nagsugod
ang iyang pagsulat

daghan siyag mga pangutana
sukad kaniadto
kon ig-unsa ba niya ang
iyang palibot
ang iyang mga kauban
sa panimalay
kon ikalisang pa ba ang
mga silhig
kon angayan pa bang
pamation ang letse
og yawa

sugod sa wiriswiris
hangtod karon
sa tahas nga walay
kahumanan

bisan pa ug nagkatuiris na
ang palibot
bisan og magkapestepeste
na og magkayawayawa
padayon higala sa imong
pagkamalinawon
pamatia ang sud sa imong
kasingkasing
ang kahilom sa sapa
ang pagkawalay kisaw sa isda
nga nag-ampo sud
sa ilalom sa tubig
og sama sa dahon nga
nahulog kaganihang buntag
wala kini magpaanod
kuyog sa hangin
naglutaw kini
sa tumang kagaan
sa iyang
pagkalaya