social climber

SA DUGAY
nakong pamalandong
sa silong sa punoan
sa santol

nakaabot ako sa paghusga
nga kadtong babaye nga
taas og mga tiil
ug suwang nga taas usab
kaayog buhok unya kusog
kaayong mokatawa nga ang
lanog abot sa pikas pa
gani nga bungtod....

usa gayod ka bantogang
social climber.

kana kon ikaw nahigugma pa kanako.

miabot na ang
higayon nga dili ko
na isugid kanimo kon
unsa ang
kamatooran

diha sa kataposan
ang kamatooran dili
na masugid
ug ang pulong dili na
mensahero

panamin sa akong
mata
pamatia ang gisugid
sa akong paghawid
kanimo
mahimong lantawon
mo ang akong
tunob
ug pamation mo ang
kasikas sa
akong mga pangandoy
didto sa unahan

kana kon ikaw
nahigugma pa kanako.

amen

dili tanan isulti
mahimong sugdan
ang usa ka panagtakdo
sa usa ka pulong
apan dili kini
molahutay

kay lagi dili man
tanan masugid
og sa dihang puntoha
mata na lang ang
palihokon
ang senyas sa tudlo
mao na lamang
ang magtultol
kon asa og kon ngano

dili tanan isulti
wala nay papel ang
pulong sa kataposang
hugna ug kadtong
gusto gayod nga
makahibalo sa
hinungdan og katuyoan
kinahanglang motupad
diha sa higdaanan sa
usa ka himalatyon

abtik ang mata sa
lihok sa ngabil
sa senyas sa kamot
lantawon kon unsa
gayod ang
kamatooran diha
sa kataposang hunat
sa iyang kinabuhi.

ikaw

kon mawala na
asa pa man pangitaon?

kon mosulod kas lawak
ang makita mo
higdaanan na lamang
bisan gani ang mga bulingon
nga habol
wala naman didto

kon hagkan mo ang akong
ngabil
mabati mo na lamang ang
kabugnaw

sama adtong atong gikatulgan
didto sa habog nga bungtod

bugnaw na ang tanan
gani patay na man

kadtong kalayong gadilaab
sa akong dughan

dili ako ang sad-an, ikaw.

duha duha

ingon ka
dili maayo ang duha-duha

kay ngano
nindot bang lantawon ang
alibangbang nga
usa ray pako?

madungog mo ba ang
pakpak sa
usa rang kamot?

wa ka masayod
nga duha ang akong nawong
unya
ganahan ko kaayo sa
akong kaugalingon?

nindot ang duha-duha
apil na ang imong pagduha-duha
kanako
ug ang akong pagduha-duha
kanimo

duha ka kasingkasing
duha ka lawas
duha ka balay
duha ka kinabuhi

damgo lang lamang

sahay
wala na koy gana
mag-ayo sa gahirig nga
haligi sa kusina

agni kagahapon
nakabuhi ang hiniktang
himongaan
nawad-an na sab kog
gana sa pagdakop niini
sa paghandom nga
kini mangitlog pa
sa iyang pugaran

sahay moabot ang
kawalay gana
sa bisan unsa

daghang ang mosaway
nganong gipahinungtan
na lang man usab
ang kawalay gana

tawgon kag
juan tapolan
tawong nawad-ag
paglaum
tawong
wala nay pulos
nga mas
maayo pang
mamatay na lang

tawong walay mawili
kon wala na siya
nga og kon molayas
morag wala lay
nahitabo sa
usa ka panimalay

sahay ako na
unya akong gipahinungtan
kay sayod ko
nga ang tanan dunay
kataposan

apil ang tanan
kalipay ug kasakit
kapuol og
kagana

sahay gani di na ko
madutlan anang mga
sahay

sa bisan unsang pangagho
o mga pangagpas

miabot lang ang panahon
nga mas ikalipay ko ang
pagyampungad sa bintana
lantaw sa pag-agi sa
hangin
sa pagbunok sa ulan
og kon matapos na
ang tanan
sama kanimo mas lami
na gayod ang
ikatulog

damgo, ug damgo
lang lamang.

mao kini ang tinood

kon maglakaw ka
anad ka na nianang kabalo ka
unsa ang paingnan

sama sa dalan nga kasagaran
moabot gayod sa tugkaran sa
imong balay unya
tagboan kas imong iro
nga kiwil og ikog

dayon ablihan ang
pultahan unya sugaton kag
halot sa imong anak nga babaye
unya laing halok sa imong
asawa nga nagluto sa
inyong panihapon

morag sine, di ba?

apan dunay laing lakaw
diin wa ka kabalo ug asay
padulngan
wa gani ka kabalo kon
kanus-a ka moabot

morag sine gihapon

dunay laing lakaw
nga kabalo ka nga ang
padulngan
wala yamo

wala'y balay
wala'y batang babaye
wala'y asawa

nga bisan unsaon
nimog hunahuna
bisan unsaon nimog
palapad sa imong
imahinasyon

wala ka gayoy makita
nga imahe

unya di na nimo maantos
gibuka mo pag-usab ang
imong mata
kay basin ug nahikatulog
ka lamang

apan dili kini damgo
wala ka nahikatulog

hawan lamang
unya walay utlanan

miabot ang dakong
kakulba
gihakop ang tanan
kanimo
diha kaniya

dili na kini morag sine
apan di sab gihapon ka
kadawat nga mao kini
ang tinood.

hinay hinay lang basta tininood lang god

gibasa ko
ug balik ang
inyong
kaniadto

dugay,
kuti,
balik
balik

human
gisirad-an nako

abi mo
gibati kog
kaulaw gamay

sa tinood lang
mas nindot
kamo kaniadto

mas lalom
ang inyong mga
sapa
mas hilom
mas mabulukon

apan sagdi lang
ang amo
amo sab
ang ako
ako sab ni

hinay hinay lang
basta tininood lang god

yellow nga headband

sa simbahang
gigusbat sa linog
tupad sa
baliti nga mokaon
ug bato
milingkod ang
babayeng itomon
nga taas ug
tiil nga
kunuhay nagbasa
sa mga linya sa
iyang palad
subay usab sa
talinis niyang kuko
diha sa
kinampay nga
tudlo

taas ang iyang
buhok
ang iyang pamanit
tabonon
morag bonbon
sa borbon

dako siyag pagmahay
nganong
sa tanan nakong
nakita

usa lamang siya
ka

yellow nga
headband.

lahi sab

Domingo.
daghan ang dagway sa
akong Domingo.

dinhi sa amo
Tabo matag Domingo.
sama sa inyo
Tingsimba pod
matag Domingo

ayka, lahi sab ko.
wa ko misimba
wa sab ko manabo.
pondo lang ko
morag barkong
gibaradero

apan ayka. lahi kos
barkong nabaradero.
kay bisan og
patay ang akong
makina
mas layo baya ang
akong panaw

giadto ko ang
dili mo maadto.
gibuhat ko ang
dili nimo mabuhat.

ayka, kining akong
kisaw
kisaw kini
sa usa ka
maanyag nga sala
sa usa ka
lamian nga
gidili

gipaabot ko kanunay
ang kagabhion

di mo na ako makita
kay dili ako
bitoon
di mo na ako madungog
kay dili ako
iro nga mouwang
di mo na ako mahikap
kay dili mo ako
tupad

saag ako.
anino ako nga
nawala sa kangitngit

tingog ako
nga talagsaon.
di ko ganahang madungog
nimo.

tagolilong. sigbin.
wakwak.

kikik. kahadlok.
ako ang tanan diha
kanimo
sa imong kahadlok.

kon mosunod ka pa
ayka, kay barawon ta ka.

Domingo karon.
pasagdi sila.

kataposang hukom

ang unang panagkita
napuno sa
kakiwa

pinili pa ang mga pulong
ug inihap pa gayod ang
mga tikang

kon mahimo lang
dili usa ihay-ad ang kamot
diha sa paghipos sa
mga tudlo

ang unang panagkita usa
lamang ka
paniid dayon sundan kini
sa ikaduha
hangtod sa ikatulo

inig abot sa ikaupat
sugdan na ang paghukom kon
angayan ba
nga hagkan ang agtang
yukboan ang tuhod
og tilaan ang kumagko

mahitabo lang kini kon adunay
mabati nga kagilok diha sulod sa
ilok
kon ang hunghong sa dalunggan
mosamot kakusog hangtod nga dili
na kini maluom
sama sa usa ka bikog sa bitiis diin
sa tumang kasakit
makaingon kag: tabang! tabang!

og busa gilamba-lamba mo ang
imong lapa-lapa diha sa katre
nga uway

hangtod nga mawala ang kasakit
ug ang mapuli
mao ang kahayahay

diha sa usa ka hukom nga mas
maayo ra diay
nga ikaw rang usa diha sa kam
kay mas makamao ka pa
kaysa iyaha.....

kahaw-ang

ang katre
mao ang nataran sa
atong
gubat

ang atong gubat
lahi baya


ang pultahan maoy
atong dungguanan

duha kita ka sakayan
nga walay timon

ang atong mga sapatos
mga irong nagyampungad
kanato

ang atong mga armas
ngabil
ug ang atong mga bala
luwa

ang bintana usa ka mata
nga nagpiyong
namati sa tingog sa tuko
nga gibatig
kaulag sa kisame nga
mibukhad

silong sa atop nga wa
mag-alingasa samtang kini

kanunayng makalantaw
sa dili unta angayan nga
buhaton

kabahin sa mga sakayan
nga walay timon
ug sa mga sapatos nga
gibudhian sa mga tiil
nga kanunayng nagyampungad
sa tuko
sa tumang kahaw-ang

kalood

pasayloa
apan sa dihang ang imong mga tudlo
mikamang sa akong
abaga

wa gyod nako
matuyo nga ang akong
balahibo nanindog

unya giingnan ta ka
nga

una pa
mogawas ko

dili tungod kay molantaw
kos mga bitoon

o mohangad kos buwan nga
tibook niadtong gabhiona

sa tinood lang
(maoy wa nako gisulti kanimo)

nagsuka kos pantawan
(pasayloa)

gilood ko nimo.

ang irong buang

unsa ba
ang imong damhon sa usa ka irong imong gigaid sa poste sa inyong balay pipila na ka tuig?
ang iyang pag-abot dungan sa pagtanom mo sa lubi didto sa kilid sa kusina nga karon
nagpanghulog nas iyang bunga nga nakaguba sa atop diin ang ulan makalusot na ug maoy tigbasa sa imong dapogan

unsa ba ang imong nakita sa dihang gibuhian na ang irong buang?

mikaratil kini siya ug dagan paingon sa nataran, gawas sa labat, paingon sa karsada nga
daghang libaong ug kada tawo nga iyang matagboan, sayri ko,

iya gayod nga napaakan.

devotion

pagkalapok
sa iyang sapatos
apan miluhod ka
miduko
ug imo kining
gihagkan

gidapion niya
ang iyang usa ka
sapatos
sa imong liog

gipagawas mo ang
taas mong dila
ug imong gitilaan

gisulat ko lang ang akong
nadungog
og nakita apan kon tugtan
mo pa
mahimong masulat ko ang
akong nasimhot
ang akong natilawan ang
akong nahikapan

ingna ko nga dili ko bakakon

ang duha ka tiguwang
nag-away

gisaway sa usa ang balay
nga mora daw ug lungon

mibalos ang usa nga
ang iyang bana tawo tawo lamang sa
basakan

nangyawa ang usa ka tigulang
kay wala na pasudla

nameste ang usa kay nganong
mamugos

sila wala nay mga tumong
giango-ango, di na katunong

WALA'y gahi nga pan
sa init nga
kape

bugnaw kanunay ang
kape nga
akong maabtan
diha nimo

nganong ikaw manambok diha sa pagpaabot

gahapon
nagkaon kog spaghetti nga ako rang usa
sa isabel's cafe

gipili ko ang lingkoranan sa kilid
sa dingding nga samin

kon molabay ka
ang imong makita mao lamang ang akong kilid
usa lang ang akong mata
unya masundan mo ang padulngan sa akong ilong
ug suwang

kusog ang ulan sa gawas
unya ang lugar morag barko nga milarga nga
wala'y pasahero
tungod sa gihungihong nga bagyo

pait ang akong baba
unya ang akong dila gibati kanunay ang kaaslom
gikan sa akong tiyan
nga gahaw-ang

dili ako tawong gutom
busa ang spaghetti mahimong walay lami kanako

abi kog dili nako mahurot
wala ako sa akong hunahuna
mora akog tawong naglakaw sa plaza unya
wa masayod kon asa gayod
paingon

dugay kaayong midagan ang orasan
duna ako'y gipaabot apan sayod ako nga bisag dili siya motx
dili na gayod kini siya moabot

nabudlat ang akong mga mata
sa usa ka pagpaabot
naglaylay na ang akong tiil
bug-at ang akong mga kamot
sama sa kabug-at sa akong gihambin nga
pagbati

nahurot ko ang spaghetti
gitilok sa akong dila ang sauce niini

kay ang tanan kasubo
gipakog ko na man lamang
diha sa pagkaon

 

ang akong mga mata

nagkagubot ang mga
ania sa akong
lamisa

tupad nilang tanan
ang akong iring nga
maayong
pagkahinanok sa iyang
kabusog

naniid ang mga bagtok
kon ang akong mga mata
sama ba sa ilaha

paghukom

kon ako kang
agakon
mas dako ang
akong kabalaka
nga kon wala na
ako
dili ka na gayod
makabakod

kon akong hulipan
ang imong
kakulangon
dili mo na makita
ang wala diha

kon ang akong mga
mata
kanunay ang imong
gamiton sa
paglantaw
nahadlok ako nga
ugma puhon
usa ka sa mga
mata nga nagmata
man ugaling
apan wala na gayoy
makita

busa, sakit man sa
akong kabubut-on
nakahukom ako nga
ikaw
ako na lang gayong
biyaan

diha sa usa ka paghikatulog

wa ko dungga ang
tingog sa ulan isip iyak sa
akong inahan

matag gabii ning
ting-ulan

dungog ko ang awit
ni nanay

gibati ko ang iyang
dughan

gihinumduman ko balik
ang akong

pagkabata diha sa usa
ka paghikatulog

ang halok sa bato ngadto sa bato

lisod hagkan
sa bato ang laing bato

unsa'y tingog sa
halok?

bato ba nga
nabuak?

o pingki sa aping
sa bato ngadto sa
bato

nga makahimo og
kalayo?

sabta lang palihog

nangita lang og
tambal

bisan asa na lang
miabot

abi mog
giagawan ka na

og agianan o
kahayag

sabta lang
palihog nangita lang

gayod kinig tambal
sa nagkagamay nga

pabilo sa iyang
kandila

sabta na lang
palihog kon nasaghiran

niya ang imong agtang
kon namansahan niya ang

imong kamison
kon natumban niya ang

imong tiil sabta na lang
palihog

nga nangita lang gayod
siyag tambal

sa iyang kadangag
sa iyang kahangal.

kabog

ang pilit mong
tinutukan
maoy nakapahimo
nakong
budbod nga
kabog

kalooy

da dihang gitugtog niya
ang iyang
gitara
ang iyang iro ra gayod
ang milahutay
ug pamati

nalooy kaayo ko
sa iro.

trabongco

naandan ko na
nga humag biya ninyo
gipakisama na kamo
nga akong
mga kaaway puhon

ang nahitabo sa usa
nahitabo sa tanan
busa ayaw akog ilara anang
pisik sa inyong
mga luha

kay ang mga has
sa trabongco gayod
magpatay
maanak man o
maamahan

sa akong mga kamot itugyan ko kanimo ang akong kalag

sakto ka
lami gayod gihapon kon
magkinamot

ganahan kas
akong kamot nga
nagkinamot
diha nimo

dakto ang akong mga
kamot
baga ang akong kubal
sama sa akong
nawong

ang akong mga kamot
goldfish sa
imong aquarium

og ang imong aquarium
sugod karon
mao ang akong
field sa soccer

sakto ka
masaligan lang gihapon
ang akong mga tudlo

busa nanirado ang akong
baba
gitagoan usa ang
intermedidong dila

sa akong mga kamot
itugyan ko kanimo ang
akong kalag

status

nagkaon kog
lanzones
samtang naglantaw nimo
nga naligo sa
banyo

ayaw og tingog

abi mo ang sunod nga mahitabo
dugay na man god nga gibansaybansay sa hunahuna
morag sine
nga gibalik balik apan nindot lang gihapon

busa kon mahitabo na gani
mora bag naagian na nato unya dili na ta mangutana kon ngano

ayaw og tingog ha
sakto na ang kalami ayaw na saguli pa ug kaaslom sa imong mga pulong
ayaw pamubo ug luha
kay mangalaya unya ang mga buwak
nga haskang nindota diha sa
bugnaw kaayong kabuntagon

kaberk

ang atong gipangandaman
mao ang pagbiya

dugay na baya
og kon moabot na gani ang saktong
higayon

dawaton nato kini sa usa ka
tam-is kaayong pahiyom unya ang
atong mga pagbati
morag kadtong nakatagbo ug
bag-ong amigo nga dugay na
nga wala makita dayog biya
sa tupad nga
kaberk.

paglantaw sa usa ka nindot nga Opera

gitangtang ang
telon
sa pagsugod

pagkahuman
gihulog na usab
ug balik ang
telon

didto sa atong
lawak
gisugdan nato
ang pagkahulog
sa atong
mga telon

kita ang mga
bagag nawong nga
mga artista

kabahin sa kasubo

ang mga sugilanon kabahin sa kasubo
kadtong ila kang giingnan nga nawa sa kaugalingon
unya nasabwag nga ikaw gigaid sa punoan sa doldol
(dili lang baya ikaw, daghang nahitaboan usab sa pikas
lungsod)

kasubo nga kon tinooron gyod ug istorya
mao ang kabahin sa kabuang
(nga siging gilimod sa mga halangdon
sa atong balangay)

mikuyanap, mikatay, sama sa usa ka bagon
diha sa punoan sa karaang santol unya ang kilid
gibalayan sa mga hantik og tamboboan
(ayaw kalimti ang mga lapinig nga migukod 
kanimo hangtod nga ikaw napaakan unya
haskang hubaga kaayo sa imong nawong
nga mora kag insik nga naputo sa iyang
negosyo)

naapil ko, ug siya, ug ang tanan gawas lamang
sa mga nanghimakak pa gihapon niini,
sa mga higayon nga ato pa gihapon gitago sa
atong kaugalingon

imong gilukot ang habol dayon nimog hubo sa imong
sapot ug misayaw ka sa inyong veranda samtang ang buwan
galutok ang mata ug naulaw kaayo kabahin sa imong
gihimo

ako sab naanad na niini sa dugay nga panahon nga sigi akong
gibisitahan niini
nga kon moabot na gani ang akong mga amigo ug kaila
mora lag walay nahitabo

balik lang gihapon sa naandang pagtimpla sa kape
abri sa garapon nga puno ug sopas
arya sa mga sugilanon kabahin sa atong mga silingan
kinsa ang naapil sa kasubo, kinsa ang namatay ug
kinsa ang naospital
og kinsa kadtong miingon nga sila gikalag lamang
o dili ba gitaptan sa daotang ispirito ug dili mga ingon nato

di na maambat ang   kaguol
wa ko na kini gisukod, kanus-a miabot kanus-a mibiya
sa giingon ko
mawala usahay kita sa mapa sa atong paingnan

kasagaran ihangad na lang sa langit ang tanan
hangtod nga miulan ug nabasa ang akong nawong

pero sama sa pagtuna sa kabaw didto sa lapok
miabot ang takna sa pagbuhat sa angayng buhaton
lakat paingon sa suba, kaligo, humol sa tubig
ug dayon tindog

nga karon hayahay na usab ang pamati , limpyo,
ug bugnaw ang kasingkasing
kay nahuman na ug hatag nimo ang angay sa
pagbangotan

motindog na usab, dala ang bag-ong pahiyom
andam na nga moatubang sa mga kaila
suroy sa plaza, lingkod na usab ug mamantay sa
mga nanglabay nga dili na nato kaila

dayon, sugdan na usab ang usa ka bag-ong sugilanon
dili na kabahin nako o kanimo
bahin na usab kini kanila: ang mga nanghimakak
nga sila ulipon usab sa kasubo, unya gilikay-likayan
sa hadla sa kalipay.

salimuang sa kaudtohon

aduna ray adlaw nga sayon na lang ang tanan
hikapon ang dughan, haployon ang mga kamot,
pikpikon ang abaga, unya walay masuko
walay mangutana ngano ug unsay milagro diri
kanato nganong nagkasinabtanay na man ang
uwak ug ang it-it, ang iring og iro, ang bagtok ug
ang iring,
ug ang mga gapos tangtangon, ang gihuktan buhian,
ang gilukot ibuklad, ang mga kinumo mahimong mga tudlo nga
mibugkhad sa langit
ang mga kabug-aton mogaan, ang mga hulmigas moundang
na anang sigig hakot ug pamaak,
ang tanan dula-dula na lamang ngadto sa hawanan
ang suba kaligoanan na sa mga bata ug kabaw
ang mga kamot sa orasan moundang kadyot ug dagan
og wala nay mamantay wa nay mangutana
tanan nganha sa menteryo mosugat kanimo ug pahiyom
bisag dunay bag-ong gilubong
mamahid sa ilang mga luha, dili na mag-ambat sa ilang
mga singot sa ilang mga agtang
bisan og init pa kaayo ang adlaw.

sulod sa klase

ang gaantyohos
walay sulod ang ulo

ang kaanyag sa
unahan
dili mo gayod
maangkon

ang imong
gikaibgan sayod
ka suko gihapon
nimo

ang maalamon
haskang maota ug
dagway

ang nagpatulo sa
imong laway
nanimahong tuway

ang tambok sa kilid
niwang ang iyang pamati

1973

ang blanko nga
papel
nangitag katumanan
sa imong
mga pangandoy

1978

wiris wiris
sa kum-ot mong
papel
gikumot mo
pag-usab
gilabay sa basurahan

1981

wa ka nay
pagsalig sa papel
og lapis

1998

bisan sa pulong
dako na usab ang
imong pagduda

2012

mas misalig ka
sa kahilom
mas kampante
ka sa
pagpamati lamang

2014

gibalikan ang papel
siging sulat
gitiklop
gihipos sa bulsa
dayog lakaw
lakaw
bisan asa

sa akong gibasa
sa sayong kabuntagon
wa ako'y nakita
bisag anino mo lamang
ang papel bisag
puno sa imong gisulat
nagpabiling usa ka
nawong nga walay
mata ug ilong

pagkagamay sa baba
morag usa ka bag-o
pa lamang
napilot nga samad

kay ang imong kasakit
kanunayng kong
gihapnig sa kilid sa
pultahan
og kanunayng kong
giyubit aron dili ako
masakitan
nga kini dili gayod ako

nalipay ang bata
nga imong gikugos
unya sa bugnaw nga
kagabhion imong
gitudla kaniya ang
bulan nga hayag
kaayong midan-ag
sa inyong bintana

abi mo ang bata
nagtoo nga ikaw ang
tag-iya sa bulan
ug sa tanan
ug kini giganahan nga
karon
ikaw ang iyang
amahan

moabot ang panahon
nga mausob ang iyang
pagtoo

busa samtang sayo pa
ipakita ang imong pagpangga
ipabati ang kainit sa imong
bukton ug dughan

kon mahibaw-an niya
ang matood
dili ka niya panghimaraoton
dili siya masuko kanimo
dili siya moingon nga ikaw bakakon

ikaw gihapon ang iyang amahan
nga tag-iya sa bulan
nga init ug dughan
nga dagko ug mga kamot
nga lig-on ug mga bukton

gisampungan ni tatay
ang iyang dalunggan
og iyang gilantaw ang
gawas sa balay
ang iyang ulo migimaw
sa pultahan

gisampungan ni tatay
ang iyang mga mata
wala na siyay makita
wala na siyag madungog

gigapos ang mga kamot ni
tatay
gihuboan siya sa iyang mga
sapot
gikoronahan siyag mga tunok
sa isdang balarite
gitusok ang iyang kilid sa
bangkaw ni Oging
gibalian siya sa iyang gusok


si tatay wala na igkita
gilabay siya sa dagat


nganong suko ka man
ni tatay?
nganong giingon ani man siya
nimo sa
imong balak?


karon nahuwasan ka na ba?
kabahin ni tatay,
ang amahan sa tanang
gidaogdaog sa mga tatay

nga ang imong ihalad
mga buwak nga patay
ug ang imong kandila itom
nga dili mosiga

tatay mo si tatay.
panahon na
para undangon mo na ang
tanan

pagmugna kabahin sa
kabayong puti nga adunay pako
sakay kuyog ni
tatay
karon, ug ugma
paingon sa langit