Naipit Sa Sira Sa Kahigayonan

Napaslot ang kasingkasing.
Hapdos ang dughan
Sa pait nga dugo nga mikatay
Sa kaugatan ug mihalang
Ang panghupaw
Karong taknaa.

Akoy
2010.4.21

mahimo kaha?

nga imo ko
pero dili ka ako?

nga usa lang ang ako
unya usa ka gatos na imo?

nga kubtan nimo ang ako
unya ang imo
dili nako maduslak?

kagalot ba nimo
nga moingon nga mahimo

pangutan-a sa pod ko
kay motubag ko

gusto kag takbas
sa liog?

o tusok sa likod?


kalaog lang gyod nimo
tan-awa ko

pekat!

gender sensitivity seminar sa hotel camila

kon dakog tiyan
pulis

kon istrikto
judge

kon tabian
teacher

kon kusog manampa
igsoon

kon kusog manghilabot
silingan

kon kusog manomboy
bana

kon mokiay labaw pa sa babaye
bayot

kon hugawan
lalaki na

kon pilian
babaye

unsa pa ba ang wala nako mahibaw-i
ning dapita?

ang last nga pangutana
kon magbabalak?

unsa ba?

naay mitubag:

buang kuno.
giatay!

sa dihang natubag na ni Eddiepos ang tigmo sa Sfinks

ah, sa dihang natubag na ni Eddiepos
ang tigmo sa Sfinks
natumpag ang iyang nawong
maayong pagkahilos ang iyang ilong
ang iyang pako
nabako natikoko ang iyang
tanan
nahimong abo

mao kana ang nahitabo kanimo higala
sa dihang nahibaw-an
na nako ang imong ngalan

hilom ang baybayon
wala na ang tingog nga maabiabihon

ugma sa ikasiyam ka adlaw
sa kalendaryo sa mga balaan nga mga buktot
didto sa gasanga nga dalan
sa bungtod nga miawit kabahin sa mga
sapa
magbabag ang bag-ong
Sphinx

ang iyang tigmo dili na kabahin
sa tawo

kabahin na kini sa
(ayaw kahadlok, panampong sa imong ilong
og baba)


... sa tae.

dili ko mosulat kabahin sa kasubo,
malipayon ko karon,
dili ko mosulat kabahin sa kapobrehon
kay nakakwarta ko gahapon,
sulaton ko ang kaanyag
kay nagdulog mi's payag
dili nako sulaton ang kabahin sa sip-on
kay limpyo ang akong ilong,
wa koy labot sa mga kabahong
kay kana dakong sampalong
wala kanako ang kahiubos
kay tam-is ang dugos

"ngiga oi!", misugid ka,
"wa gyod mausob ang kabakakon ba!"

ako, og ikaw

ako og ako lang
ikaw og ikaw lang
ang mokaon sa
atong mga problema
ang mousap sa
atong kasubo
ang molubong sa
kalimot sa atong
pagkaparot.,

apan ang atong kalipay
ila usab
ang atong kadaugan
kadaugan sa tanan

kitang duha
haskang bugoa.

adunay lugar

adunay lugar nga moingon
dali diri, walay mag-iyak diri
puro kalipay,

naay usa ka souk nga nanitsit
psst, walay bata nga gidaog-daog diri
ali diri para kini kanimo

naay luna nga nangamay
ali diri, daghang pagkaon
wala ang kagutom diri

naay lain nga misaad nga
sa ilang lugar dili problema ang
kwarta, nangimbitar

gisugdan niya og lingilingi
kay unta siya mopili
kalit lang nawala ang sitsit
nahanaw ang nangamay
nahilom ang nangimbitar.

sa mga isdang naglangoylangoy

ang kanunay nga hinungdan
baya sa among away

kay sige niyang mahinumduman
nganong gitangtang nako
sa akong tudlo
ang singsing sa among
kaminyoon,

didto sa Bohol Beach Club,
pati relo
akong gitangtang

sa akong kapungot sa panahon
gilabay ko kini sa
lawod,

misalom ko nangandoy nga dili
na unta motunga

apan ang mga isda nga naglangoy
didto
nga akong nakita
naghatag kanako sa mga katarongan

dili kamatayon ang tinood
nga kagawasan

tsk! tsk! tsk!

dungga ang
pamalibad sa usa
ka taluto,

tsk! tsk!

ngano ba?
ngano ba?

nga namalibad
man ang taluto?

ay! migimaw
ang ulo sa ok-ok!

sinaw, og
bungotun!

3:31

wala na
wala na
ang kagahi
sa akong ubo

wala na
wala na
ang kagahi
sa akong ulo

gahi pa
gahi pa
ang dili para imo!

pagkaanindot sa kaadlawon

hinaot unta
nga nakita mo na usab
ang kaanindot
sa kaadlawon,

ambot og nakatimaho
ka pa
sa nanghumot kong
labana!

ooppps!

kon nauna ka na
ayaw sa

paabota sad ko
ning akong

pagpaboto!

TROIS

dali diri tupad kanako
tupad usab kaniya
tanday kanako kay motanday
usab ako kaniya

tulo kita dinhi
sa usa ka katre

mangatulog
magpautog.

3:21

Ay!
Gauna
Ang iyang orasan.
Ang akoa
Ulahi ra.

Akoy
2010.4.21

3:19

Abi niya...
Diay hunahuna ra.
Kay ania
Mata pa.

Akoy
2010.4.21

3:21

walay pulos kining atong gugma
kon wala na ang atong mga lawas
ayaw ako patohua
nianang gugmang bani
nga naglutaw lamang sa suba
og gianodanod
sa mga pangagpas

kining akong gugma kanimo
adunay bukog og panit
daghan ang unod daghan ang singot
asgad og tam-is gilamog
diha sa yahong sa akong dughan

dili mo ako higugmaon sa hunahuna lamang
dili ako mosugot niana
hikapon ko ang imong hubonhubon
sama sa paghikap mo sa akong hubonhubon
pangitaon mo ang akong ayuyok
sa kalipay
hagughaguron ko ang taas mong buhok
simhoton ko kini
hagkan

ang imong mga ngabil akong tam-osan
ayaw akong puyuka nianang hunahuna lamang
kay sama niining akong mga balak
tinood kining tawo
undan, piang, taslakan,
og kon imo hagiton
kusog kining modagan

mao lang kini ang akong ipasigarbo kanimo

...nga usa ka kaadlawon niana
(3:09)
ako lamang ang
nagpabilin nga buhi
ako lamang ang
nakig-unong sa kasubo
nakig-inom
sa kamingaw
nakigsandurot sa tanan
nga bugnaw

ugma sa kabuntagon
sa akong mga mata
nga nanglawom
suginlan ko ikaw
kabahin niini

itapad ang imong panyo
sa usa ka tasa nga kape
og pandesal.

sa samokan nga tanlag

sa samokan nga tanlag
nga morag mga hulmigas
nga namaak sa
akong tiil samtang nagdupa
ako silong sa langit

ang mga bitoon
mao lamang ang nagpalika og
kalooy diri kanako

may panahon ra
nga ang tanlag
makasabot ra kanako

karon mamahimo nga ako
iyang bulagan
apan ugma damlag
kon maayo na kining akong
mga samad
sayod ako
og kini mao ang akong paglaom
bugtong nga paglaom
nga ang akong
tanlag
og ang akong kasingkasing
magkahiusa
og haw-as kanako
ning gabaraw
nga kalisdanan

SILINGAN

gilantaw ko ang suga
sa imong payag
ako lang gisusi kon kini
buhi pa

wala na silingan
patay na ng kahayag

ako nga wala mahikatulog
gitikaw sa tanlag
migawas sa akong lawak
giablihan ang pultahan
og milingkod ko
sa balilihan

nangita ko og bulan nga
sarang akong
makumpisalan

gisugdan ko na pagsugid
ang tanan
apan ang bulan wala mamati kanako
mipahiyom lang kini
mihatag og lamdag
og dayon og lakaw tago
sa baga nga kakahoyan

alang sa hingtungdan

sa pag-abot mo
karong nagtupad na kita
og pagpangaon
nagsalo sa grasya
sa Kinaiyahan

wala na mogahi ang akong ubo
og kini gikalipay mo.

2:42

karon
wala na molihok ang kalibotan
nagpondo ang hangin
wala'y kisaw ang mga dahon
sa bulahan

wala na ang mga tunob
sa mga dyosa
sa agianan sa mga hari

subaya og asa
pamatia

ang ilang mga tunob
ania sud sa akong lawak
ang ilang mga tiil
tupad sa akong tiil

2:38

gigamit ko lang ang mga oras
nga nangausik
ning akong panaw
sa pamaagi nga ikaw mismo
wala masayod

gipamunit ko ang mga dahon
sa sanga sa panahon
bisan og laya na
gitipigan ko pa gihapon

ang akong panglantaw nahisama
sa mata sa usa ka iro
nga nag-amag diha sa tungatunga
sa hubag nga dughan sa kagabhion

wala mo kini sulayi
ikaw nga nagpakatawo lamang
ang mga tunob sa dyosa
nahabilin diha sa baybay sa kaadlawon

humot bisan og adunay gamay nga lapok
tam-is bisan og nasagolan sa akong kapait.

2:36

lahi ang kaadlawon
init kaayo ang aping
sukwahi sa ilang
gipanugilon kanako

oo, nahikatulog apan
kon mahikapan
abtik pa sa manatad!

sa imong pagkatulog

sa imong pagkatulog
gipili mo ang too,
mihagok ka
mihay-ad og gipadaplin ang
alugnan
nga tunga kanatong duha

gipili ko ang wala
tutok sa bongbong kilid sa katre

ang katulugon pagka walay puangod
wala na miduaw kanako
igo lang milabay
wala na gani mangihat

sa atong panaw
gibiyaan mo ako
apan gikalipay ko kana
kay sa akong agianan
daghang mga bulak
nga akong pagakutloon
samtang taghoyan ko
ang maanyag nga hangin

layo ka na
milingkod ko sa
balilihan

daghang sugilanon
ang gihatag nako sa alibangbang
og sa ilang kalipay
sila naglupad nanayaw

gikutlo ko ang usa ka
amorseco
gipiitan ko sa akong ngipon
gikutlo ko ang usa ka bulak
gibutang ko sa kilid
sa akong dunggan

wala na ako magdali karon
pagkalami diay usab
ang pagsuot sa tsinelas
sa usa ka tapulan

kon moabot ka na didto
nga mas una pa kanako
palihog kalimti na lang
nga sa makausa
nagkakuyog tang duha.

2:22

oras na sa tulo ka
tinagurha, wala na motuktugaok ang sunoy
pagkamingaw
ning kaadlawon nga ikaw na lang ang nagmata,

offline na ang tanan,

gihulog ang kurtina
gipasiga ang suga sa nataran
sihag sa bintana

dunggon ko na usab ang inagian sa akong mga tudlo
sa keyboard.

dili na ko ganahan nga magsulat
apan ang balak nagpadayon og kamang sa akong tilaok
gilok, sakit,
ang ngipon nag-close ranks nga morag mga sundalo sa NPA
apan misyagit ang balak

"ablihi ang baba! ablihi ang baba!"

migawas ang tingog nga walay tingog
mitubod ang laway
nga akong gitulon sama sa akong garbo

nakaigham ko sa kalami
linaw kaayo ang kagabhion
abli na ang bintana
nanirado na ang baba pagbalik

migawas ang kalipay gikan sa akong zipper
milakat sa veranda
milingkod
nangita og bitoon nga iphon
miulan og kalit
ang kalipay wala na modagan

tin-aw kaayo

sa tin-aw diha
milutaw ang katin-aw
diha makita ang
mga dayag

mao kana ang
dili nako ganahan

sa tumang kaanindot

doldol nga panganod
asul nga langit

tin-aw nga dagat
mga bato nga
nagkahibat

patay nga kahoy
pagkamakalolooy!

usahay

usahay malibog ko ngano nga
ganahan ko nianang mga bato sa baybayon

sa akong paglakat dili kaagwanta nga duna gyo'y bato nga
puniton, lantawon, hikapon,

og unya pagkahuman ilabay og balik sa lalom nga parte sa dagat.

gusto lang gayod nakong iuli
ang dili ako.

borda sa dagat

wala hagoi ang mga borda sa dagat
apan pagkaanindot gayod

sa makadyot lang
usob na usab ang desinyo

ganiha morag putong sa simbahan
ni mama

karon morag mantil sa among
lamesa

pagkaunya morag balahibo
sa langgam nga nakagawas sa
hawla.

ang kabilin ni Lola Paypeps

kon dunay mamisita sa balay
hilom lang si Lola Pepay
pero kwidaw kay
kusog kaayong mamantay

kay inig lakaw nimo
balikan niyang hikutar
ang imong mga tunob
diha sa salog

og ayha siya moingon kon
kinsa ka.

pagbahin sa katigayonan ning kalibotan

ang atong manghod nga bagtok
mokuha gayod sa iyang bahin
pinaagi sa mga potot,

ang atong ig-agaw nga maya
mag-una pa gani og ani sa
mga lugas sa humay,

ato ang kopra, ang humay, ang
mais, atong gibaylo sa kwarta,

ang ulod nga anaa nagtago sa ilalom
sa yuta nga atong gitindigon
mangayo usab og bahin,

apan sa kataposan lang sila

kita na ang kitkiton samtang
natug kita sa lawak nga wala
na'y bintana og pultahan.

Wa Damha

Riiiiiiiingggg

"Hi, Akoy"

"Kinsa ni?"

"Si Cheng Chunhao. Paunsa ka nakabalo sa akong numero?"

"Wala man ko mitawag nimo. Ikaw may mitawag."

"Ha? Mi-ring man akong phone....imong ngalan man ang migawas. Motuo ba
ka'g 'yuanfen'(fate/serendipity)?"

"O."

"Naa man ko ron sa Xiamen, first year college gaeskwela ko'g International Trade."

"Komosta ang tiempo diha, ganahan ra ka?'

"Init. Init pa sa Kunming."

"Nakadula pa kag Weiqi?(Go)"

"Mangita pa kog sideline, magtudlo og Weiqi, pero wala pa daw ko
experience. Sulayan nako'g kuhag experience sa."

"Last time, di ba miuli ko,gitudlo nako sa among lungsod ang Weiqi, OK
biya, ganahan sila, pero di gyod kaayo sama sa chess."

"Ana gyod. I-record akong number ha? Mag-tawganay ta puhon."

"Unsa gani to imong ngalan? Pasensiya ha kay dugay na ta way contact,
nalimot ko?"

"Cheng Chunhao.... Maayo imohang ngalan kay sayon ra hinumdoman."

"O, nakuha na nako. Maayo ra ka diha?"

"Oo, tanan maayo."

"O, sige, ayo-ayo, hangtod sunod. Salamat sa pagtawag."

"Sige, hangtod sunod."

sa kataposan

mahibaw-an ra nimo mahal ko
nga ang akong ngalan
lahi sa akong binuhatan

although,

aduna'y mga binuhatan
nga mitahod gamay sa akong ngalan

at any rate

ang akong mga tunob naningkamot pa
nga makaluhaan ang akong mga lapalapa
ang akong mga gipanulat nga
nagdala og mga tanghaga
nga magpasabot unta sa kahulugan
saakong gipanulti sa mga orasan
sa matag labay sa panahon
labi na sa kaadlawon
nga kita na lang duha og
wala na ang pag-aron-aron

amidst

sa atong mga di pagsinabtanay usahay
gitulon ko ang akong mga
paniwala sa buhay

akong mga prinsipyo
og usahay akong malabay ang akong
edukasyon sa gawas sa bintana
aron ko lang ikaw magakos og hugot
sama sa kahugot sa bagon nga
mikatay sa balite

about

sa tanang butang nga wala magtugma ang atong mga utok
ang atong mga panglantaw nga nagsuhi

finally

kon mamatay ko og unya ilubong na human sa imong
testimonya nga ako buotan nga bana
maayong amigo
dili palupig sa remedyo sa kutson tang katre
kon unya mangutingkay ka na sa akong kabilin
sa akong journal nga imong basahon
sa akong mga balak nga akong gi-stock sa kaban nga karaan
nga kabilin pa sa Lolo ni Lolo
kon mabasa mo na ang mga files sa akong computer
(ang access code tua sa akong diary nga itom og cover)
kon makita mo na ang tanang mga tinood
og mabungkag muna ang
mga lapinig sa akong mga bakak
(nga aduna baya usa'y rason kon ngano
sama sa pag-preserve sa atong relasyon)

ayaw baya og kapungot kanako
kasilagi ako ayaw
kay mao kini ang tinood, nga bisan pa og ako dili na ako
bisan nga og sa buhi pa ako
aduna ako'y mga gitago sa imong mga mata
taliwala sa atong mga pahiyom
og sa atong pag-unot-unot didto sa kusina
kasilagi ako ayaw

gimahal ko ikaw
gihigugma ko ikaw
og sayod ako nga dili ako mabuhi
kon wala ikaw sa akong kiliran

kon makita mo na ang uban pang larawan
sunuga kini og pasayloa na lang
kining gamayng kayabag nga duyog sa nindot kong awit
ipalid ang mga abo sa hangin
didto sa baybayon
kalimti ang tanan

kalimti ako, pangita og lain
kay didto sa akong padulngan
papason ko na usab ikaw sa akong
panumduman.

kausbanan sa baybayon

miabot ang amerkanong naminyo sa
silingan namong bulag sa bana og dunay duha ka anak.
sa kadaghan sa iyang kwarta
mipalit siyag luna sa baybayon nga gibutang sa ngalan
sa iyang asawa.
nagpatukod siyag balay nga balor og walo ka milyon
dos undanas nga ang hagdan hinimo sa yakal
gipalabat kini niya og semento og puthaw
nga habog kay lagi hadlok nga masudlan
og kawatan og tulisan

daghang mga iro ang sud
og ang gate hinimo sa aluminum aron dili matay-an
sa asgad nga hangin
wala na'y makasulod sa iyang balay samtang siya
nanigarilyo, nag-inom og tanduay, nagharayharay
sa iyang lingkoranan, naghay-ad, nag-sunbathing
tupad sa iyang asawang pinay

sa kilid daghang aso ang pork barbecue nga giluto sa oling,
humot sab ang iyang beef roast
og kusog ang music nga gikan sa iyang sound system.

sa tupad niini mao ang beachfront nga gilabat og kawayan
labong ang punoan sa pitogo
og adunay mga bata kuyog sa ilang mga amahan og inahan
nga nagpasilong didto
picnic kini sa Domingo.

nausob na ang baybayon sa pag-abot sa mga amerkanong kwartahan.
napuros na labat ang mga baybayon
namingaw agi anang exclusive-exclusive,
" private property no tresspassing"

ang wala mausob mao lamang ang hangin
ang mga balas
ang mga awit sa balod
ang mga bato
ang mga balagon nga wala'y undang og kamang
ang mga umang

pagkagamay

ang atong uniberso
usa lang ka grano sa balas
sa baybayon

ako nga mibalak
unsa ako sa nahisama?

wala'y makadungog kanako
wala'y makaila wala'y makahibalo
nga ania ako dinhi

naglingkod atubangan sa computer
sud sa balay sud ning kalibotan
nga akong gipuy-an

ako nga mas gamay pa sa grano sa usa ka balas
unsa ako sa nahisama?

wala ako, wala ako sa mapa sa mga uniberso
og busa mibalak lang ko
kay wala gayod ako, wala gayod, wala.

nindot tan-awon

ang simod sa akong iro
nga iyang gipatong sa
iyang gagmay nga mga
tudlo.

nindot tan-awon ang
lantipay nga milabong
sa kilid sa hakhak sa
lubi nga layog,

nindot tan-awon ang
mga bata nga naghawiray
sa ilang kamot gikan
sa simbahan human
sa misa sa Domingo,

bisan ang hangin nga
dili ko makita
pagkalami gayod nga
hanggabon

pamalandong sa sayo sa kabuntagon

sa verandah
sa ubos mao ang mga lantipay
og ang mga bato nga nagpasad
atua na ang sunoy
nagbirigbirig sa himungaan
labong ang lubi nga daghang butong
sa kilid sa atop sa balay
ang upat ka iro nagdakpanay
unot-unot sa balilihan
hinay ang hangin nga gikan
sa dagat
ang anahaw nga akong gitanom
milabong
nakatigom og kahabog
ang punoan sa nangka
kusog ang pagpangudlot
bisan sa hulaw
duro sang pangalimyon ang
sampaguita og
kamuning
nagtindog ko sa kilid sa
puthaw nga abatanan
gipatong ang akong duha
ka siko og ako
namalandong:

ang tanan
gikan sa kalibotan
ang kahoy
ang hangin ang tubig
ang mga hulmigas
ang mga alibangbang
ako
ang mga iro ang mga
lantipay
ang punoan sa nangka
ang hangin nga gikan sa
dagat
ang tabili nga nagkamang
sa sanga sa anahaw
ang lubi nga layog
ang mga bato nga nagpasad
sa dalan
ang mga iro nga nanggiunot
kapamilya nato ni
choy!
sagrado ang kinabuhi
kinabuhi sa iro, sa lantipay, sa lubi,
sa hangin, sa dagat, sa mga bato
sagrado
balaan
tahoron ta kining tanan
tahoron pod nako
ang akong kaugalingon
balaan ang tanan
kapamilya
kauban
ang hangin nga gikan sa dagat
ang ginhawa sa kahoy
akong giginhawa
ang akong mga pangagho
ginhawa sa kahoy

wala gani akoy katungod sa pagkutlo
sa dahon sa nangka
sa walay pagtugot sa iyang punoan
wala ako'y katungod sa pagbadlong sa
pag-unot sa akong mga iro
dinha sa balilihan

Lahi Og Kalibotan

Akong kadula ron tagalagyo na

Kay way tagadug-ol nga mosukol.

Ang  kaestorya taga-laing suok sa atong

Planeta, kay ang akong kaatbang karon

Lahi pod nga kalibotan ang gipuy-an.

Akoy

2010.4.19

Hilig

Gasunod sa ginhawa, ug daw
Gihangin nga buyog ang akong hilig karon
Gabalhin-balhin.

Akoy
2010.4.19

Unsay Nakapahabog Sa Imong Garbo Karon?

Nahimamat ang mga tawo, usa ka hugpong

Nga tag-as og kahimatngonan, sumala nila,

Agi sa pagbasa sa usa ka mahinungdanong libro

Nga nabasahan pod nako.

Nabatyagan sulod sa lawak ang ilang kaikag
Sa paghisgot bahin sa gahom sa bag-ong
Kahimatngonan nga naangkon.
Natakdan pod ko sa ilang garbo.

Akoy
2010.4.19

Unsay Nakapalipay Nimo Karon?

Samtang gahulagway ko sa bougainvilla

Nga midikit sa pader nga gabawog hangtod sa unahan

Kilid sa habog nga bilding sa eskwelahan

Gusto nakong makita sa layo ang mga panganod sa pughawng langit.

Unya, kalit mihikap sa akong likod ang akong amigo'g amiga.

"Nag-unsa ka diha?"

"Ga-estudyo unsaon paghulagway niini", tubag nako.

(Nagka-estoryahay mi, kuyog sa paglakaw.)

"Mipalit ko'g libro ganiha gikan sa "The Book Exchange"

(Nga siya god ang tag-iya, nga gibilin sa usa ka lawak sa Cafe Bar

Nga ginapanag-iya sa akong higala nga gipaila-ila kaniya.)

"Nindotan ko sa bookshelf...dark color".

(Mikatawa ra siya.)

"Kadtong tagbayntehon imong gipalit?"

"Treynta.", tubag nako.

"Asa diay mo adto ron?"

Didto sa ..."(Ngalan sa usa ka dulaan, nga wa ko kaila.").

"Dili diay ko katambong sa inyong kasal".

"Tuod nakapalit na ka'g ticket.", sumpay niya.

("Wala pa biya," sa akong hunahuna, gihilom lang.)

"Naa koy lakaw, nakaplano na sa una pa.

Unsay akong madalit, hulip sa akong presensiya?"

"Imong hulagway, ipalingkod sa silya.", tubag niya.

"Pula na lang nga enbelop?"

(Miuyon ang amiga.)

Nagsanga among dalan, padayon ko sa unahan.

Akong naamgohan, pipila na lang kaadlaw, kaslon na sila.

Akoy

2010.4.19