Borges

ang uban diha sa ilang
damgo
makaingon nga siya usa
na ka buang
usa na ka tawo nga nagdamgo
nga siya nagsalimuang
apan iya lang gihapong
damgohon ang ilang
panaghigala kaniadto
sa karaan nga lugar
diha sa nawong sa usa
ka sinsilyo

kon ang tanang tawo
magdamgo og dungan
sa matag adlaw og
gabii

asa naman ang matood
ang dili matood?

ang kalibotan ba og
ang pulong lamang?

Deutsches Requiem,

iya na kunong nasabtan
kaniadto pa
sa daghan na kaayong
milabay nga katuigan
nga ania dinhi sa kalibotan
nagpasad ang mga
lugas sa mga possibilidad
sa Impyerno:
ang hulagway
ang nawong
bisan gani ang pulong
ang kompas
ang tarpaulin
ang advertisement sa sigarilyo
ang baso
ang usa ka sulat

kining tanan makapabuang
sa tawo
kon dili siya makat-on anang
paghikalimot

kon sa matag adlaw
mao na lang kini ang sulod sa
iyang hunahuna....

mister

kaniadto sa didto pa kita sa sulod
niadtong dako kaayong pader nga
mas habog pas duha ka tawo nga
isumpay, pagkalumo mong tan-aw
on.

hinayon, morag dili makapatay og
langaw, himasa sa mga obra ni Ti-
llich, og ni Plato, lalom kaayo ang
imong panghunahuna og nahadlok
gani ko nga dili ka nako matugkad
busa kon magkakuyog gani ta gikan
sa ateneo, samtang ikaw ang magma
neho sa kagang kagang natong tama-
raw, dili na lang gyod gani ko motin
gog basin og madisturbo nako ang
imong pagpangita sa kamatooran
basin og ako lang unya ang maka-
babag sa imong mga laraw.

ang kataposang nadungog nako nga
ikaw usa na ka pari didto sa mga priso
sa munti, nabalhin sa cebu aron pag
maymay sa mga priso nga inyong gi
tudloan anang paghimo og mga humot
nga kandila.

nakahinumdom ko nagkita ta didto sa
baguio, nagkatagbo ta nga nagjogging
sa karsada nga gatuyoktuyok paingon
sa grotto sa lourdes

Father R. C. ka na, og pagkanindot
bation nga sa atong batch duha lang
kamong napari, dili sa ingon nga palpak
ming mga wala mapari, mga "fallen
mannah from heaven" og ikaw pa'y
pasultion, isip joke, apan alang sa akong
kaugalingon, naa lang koy nakitang bikil
sa sulod didto sa pader,

duna ko'y nabati nga tingog nga nag-ingon
kanako, gawas, gawas diha, palayo, palayo
kanila, duna koy nakita nga kahayag nga
lahi sa kahayag nga gikan sa mga kandila
sud sa simbahan,

og tuod man, miginhawa ko og lalom, miaswat
anang bug-at kaayong kaisog sa pagsunod
sa sugo sa akong kasingkasing, migawas ko
milupad nga morag tamsi nga gisulod diha sa
hawla nga uway,

karong gabhiona, gi-search nako imong ngalan
sa facebook,
naunsa ba nga wala naman ang Fr. sa imong
ngalan, Mr. na man lang,

karon pa ko kabalo, milupad ka usab, sus ginoo,
nakita mo ba usab ang kahayag?

sa akong paglupad, abi gani nako og mahimo kong
kwaknit,
nahadlok ko sa una, apan karon anad na ako sa akong
kahimtang

nga gawasnon.
ayaw lang ko pangutan-a kon malipayon ba ako karon.

kon mangutana ka, basta ang akong tubag, mao lang kini.

gawasnon na ko bay, hagbay ra, bisan gani og gipanggapos kita
didto sa sulod sa ngiob kaayo nga
seminaryo.

lubi

ikaw ang kahoy sa kinabuhi
ang tanan nga gikan kanimo
among mapuslan

gikan sa dahon
nga gihimong pugaran sa among himongaan
sa tikog nga gihimong silhig
sa bukong nga gihimong
lampaso
sa bagol nga gihimong uling
sa unod nga gihimong
bokayo
gihimong tuno
og kopra
sa imong lawas nga gigabas
og gihimong haligi sa balay
sa palwa nga gihimong sugnod
o padidit sa among bungtod
handtod pa gani dihang ikaw
giputol og makaon
pa gani ang imong ubod

ikaw ang kahoy sa kinabuhi
pagkadali mong pasanayon
sa imong pulak
nga dili na gani buboan
mutubo nga lubi
sa imong kiliran

apan sa tanan niini
duna ako'y dili gayod malimtan
kadtong akong natilawan

kadtong botbot
diha sa imong sampot.

ang mga ang-ang sa hagdan

oro plata mata
ayaw sa mata
kay dimalas kana
balika
mata oro plata
ayaw sa plata
basin dili ka
kaagwanta
plata mata oro
diri sa oro
walay maldito.

kahidlaw sa akong kaugalingong unod

usa ka gabii niana
sa tungatunga gayod sa kangitngit
diin ang madungog mao lamang
ang danguyngoy sa
kahilom
mibakho ang kahidlaw
sa akong unod

hubo akong mitindog
wala nako pasigaa ang suga
giablihan ko ang bintana
aron mosulod ang bugnaw nga
hangin gikan sa dagat
aron mabugnawan kining
gabaga ko nga
kahidlaw

miginhawa ko og lalom
gipuno ko ang akong baga sa
asgad nga hangin

asin, asin ang kaasgad sa asin
ang akong gipangandoy
sama sa kaasgad sa dugo
sa kaasgad sa mga bulad
sa Labason

niadtong gabhiona diin
kita nanghigda
sa daplin sa baybayon
gitilaan ko ang
kaasgad sa imong
asin
gihagkan ko ang imong
dagat
gisalom ko ang imong
langob

karong gabhiona
nabungkag na usab ang
akong kalinaw
morag akong buhok nga
gikalkag sa kusog kaayo
nga hangin
mora akog mga ligwan
nga gidaddaban
niiang kalayo gikan
sa sulo nga langkay

bisan og init ang alugnan
wala kini makatagbaw kanako
og ang habol layo ra kaayo
sa kainit sa imong mga bukton

gihapyod ko ang akong
dughan
sa akong mga tudlo
mitubod ang akong laway
nagbasa ang akong dila
haw-ang ang akong alingagngag
og gustong mosyagit
ang akong baba
gustong mokaon
ang akong mga ngipon
gustong mopaak

walay tingog ang bulan
naglutaw sa itom nga panganod
walay kisaw ang mga dahon sa
kakahoyan
og ang mga sagbot sa silong
didto sa akong nataran
nagpabiling hilom
natulog pag-ayo ang mga langgam
og wala na mikagot ang
apapangig sa kabaw

layo ang akong panan-aw
dili ko na matugkad
ang imong hulagway
malumos na ako niining
akong kahigwaos og
kamingaw

mihay-ad ko sa salog nga kawayan
mibilangkad ko atubangan sa bintana
gidupa ko ang akong mga kamot
sa matag pikas nga utlanan

misulod ang kahayag sa bulan
lapos sa kurtina nga seda
nga gibahin sa hangin

og iya kon gihabolan
gibati ko ang pagkahingpit
samtang gigakos ko
ang akong kaugalingong
lawas

nadungog ko ang awit sa akong kalag
awit kini sa gugma
sa akong kaugalingon
nga karon ko pa gayod naila-ila
nabati
init ang akong mga kamot
nabuhong ang akong dughan
napuno ang akong kahaw-ang
mipatigbabaw ang
lahi nga kahilom.

alang sa adlawan ni antonio

adlaw ni antonio.
segurado ko, naghimo na pod siya og balak.
kadtong tag-as og lalom kaayo. morag gatugsoy nga kawayan
nga hapit nang mohawid sa panganod.
gipahiran og mantika sa baboy.
aron lisod katkaton.

gitanom ni antonio ang iyang mga kahiubos
didto sa iyang mga palad, gibubuan niya sa iyang mga luha.
gihabokan sa mga pagkurog sa iyang mga tudlo
tungod sa mga kahadlok
og sa iyang adlaw karon
iyang giablihan ang iyang duha ka palad
aron ipakita ang usa ka pula kaayo
nga bulak
halad niya kini sa Ginoo

sa iyang adlaw karon
moawit ang mga anghel sa pagdayeg
sa iyang pagpaubos.

tupad ang iyang asawa mga moiyak og mokatawa
mobakho og mobuhakhak
mohapa og modupa

ang iyang duha ka anak nga babaye
magtuk-ong sa daplin og motan-aw lamang
sa mga panghitabo sa kinabuhi ni antonio
dili na motingog
dili na mangutanan

anihon karon ni antonio ang gasa
sa pagsabot
iya gihapon kining ihalad sa Ginoo.

adunay gamay nga puting alibangbang ang mahisalaag
sud sa balay ni antonio
motugpa kini sa iyang ngabil
og iyang awiton
ang mga salmo sa kadaugan.

Taliwala Nato

Samtang gisungog ta sa kagubot sa kangitngit
gipangutana ko nimo, ang nahisulod kanako
kon nganong nipalid ang mga dahon
kon nganong matam-is ang halok
kon nganong madilaabon ang akong mga gakus
kon nganong talagsaong nigapos
ang imong kamot sa akong mga kamot
kon unsay nahitabo sa mga kahitaboan
ug nihigayon ang kahigayonan sa mga butang
sumala sa ilang pag-andam, ug dili sa atoa
kon nganong makabisog ang kadlawon
ug kon nganong niuwan sa imong panamilit.

Gihapuhap sa imong mga tudlo
ang mga lanot sa akong buhok,
ang akong mga kilay ug tabon-tabon
ang palibot sa akong mga ngabil
nagdahom unta nga malantaw ang imong tubag
sa tanang mga ingon ani, mabasa ang hulma sa kong dagway
kon giunsa nako gibuhian ang akong kahadlok
sa gabiing managsama sa usa ka libong gabii
nga ikaw ang akong giatubang, ug dili sila
ug ako ang imong giatubang, dili usa kanila.

Nanghitabo ang kahitaboan sa mga butang
sumala sa ilang pag-andam
sama ani, nagsayaw-sayaw ang diyes mil
nga abo sa kalibogan sa taas sa atong abaga
ug namalihug ang imong handuraw sa imong kasingkasing
aron di maablian ang mga gisiradoan
aron dili moligwat ang mga gitukod nga paril
maong, nakit-an nato ang isig usa
lutsanan, sa gihiusa nga kalag.

Busa, gisultian kita karon
nga mahibaw-an nimo ang tubag kon ikaw mahigugma.

S.P.E.D.

mao kini ang iyang gipakita kanako
nga drawings sa iyang mga gitudloan
nga mga itom nga retarded og emotionally
disturbed kids sa Alabama

ang toong kamot , upat ang mga tudlo
ang wala dunay tulo
morag tiil sa iring

ang usa ka bata morag iring
nga gibidli

gisapotsapot si Ms. Gracia G.
ang most outstanding teacher sa
ZN High School nga karon
nangita intawon og mga dolyares
nga iyang ibayad sa iyang
mga habog nga damgo diri sa
Pilipinas

iyang plano
magtukod og tulo ka storeys
nga balay

sa ubos ang dako kaayo nga
living room
sa ikaduhang floor
ang iyang mama og papa
og ang ikatulong floor mao
ang iyang lawak

duol duol na sa mga bitoon
nga iya unyang kab-oton
og hikap-hikapon

ang kataposang nabasa
nako sa iyang Facebook
mao ang iyang

" I hate this apartment
This is not the place i wanna be!"

og dayog hilak
bakho
og sa akong mga pangagpas
gusto na siyang mouli
balik sa Pinas
aron gakson ang iyang
pinalanggang
Mark-mark.


" sa zodiac, Leo ko kuya
sa chinese Ox" maoy iyang pasalig
kanako
nga siya ok ra kaayo

nga siya dili moatras
anang stress stress
kaya

kaya jud niya ang
tulo ka itom nga estudyante
nga og siya
pa "equivalent to forty students
diha sa atoa"

all in the name of the
mighty dollah!

sayang pod
mas nindot unta og diri
lang siya sa Pinas
apan wala
na siya dinhi

sama sa kadaghanang dunay mga dagko og nindot nga mga damgo
dili kini
makaplagan sa atong mga isla
atua kini sa America

alas 6 sa buntag
palong pa ang mga suga sa ilang gipuy-an
ang iyang mga kauban
sa ilang apartment
naghagok pa

nanaginot sa pahulay
nanaginot sa damgo

"kuya gtg
mag breakfast pa ko"

"bye"

ania pod ko.
naghimo og balak
kabahin sa
damgo sa wala pa ang
akong hagok
sa kagabhion.

diha sa gagmayng mga ugat sa dahon

sa usa ka lugas kuno
sa balas
makita ta ang
kalibotan

gani kon wala
ako masayop
malantaw
ang uniberso

gisulayan ko
ang lantaw ang
gagmayng mga ugat
sa dahon

gipangita ko
kon asa ko dapit
makita ang
matood nga gugma

misamot
ang akong kalibog

untitled

bisan pa sa kakusog
sa paghaganas sa tubig
nagpabiling wa maanod
ang anino

nga gani sa iyang kalig-on,
makita ang katas-on
sa nagkumbitay nga adlaw

mapanas pa ba
ang mapa nga nalilok
na sa bato?

makapila gilumpag
ang pader sa pagkasiya
aron mahiusa sa handuraw?

makapila gilugnot
ang utlanan aron
molangkob ang anino
sa langit?

Tipik sa bulok
milubad apan mibalik
sa kangitngit...

.

alot mahay

morag gi-lawn mower
ang kilid sa ulo sa bata
gitangtang ang bangs
gipapuok ang pagputol
sa iyang taas nga buhok
manghod na gamay sa upaw

kaiyakon na gyod ang bata
nga nagtan-aw sa samin
sa iyang dagway apan ang
iyang amahan ang nagbuot
sa tanan: sa style sa iyang
alot

og sa tanan tanan gayod
lukop na kana sa iyang
gugma og panginabuhi

ako nga naglingkod sa usa
ka bangko sa kilid sa
barberohan
nagpaabot sa akong turno
nakaingon og

mao na seguro kana ang
gitawag og alot mahay
sa usa ka
palpak nga amahan

puhon aduna na usa'y
bayong-bayong nga
molayas
mag-adoy-adoy
bukog sa tutunlan
usa ka lubi nga buang
diha sa pungpong

og puhon
aduna na usa'y tigulang
nga amahan nga
mamatay og sayo
sa dili na makaya
nga kunsumisyon

hayy,
balikan ta ang larawan
sa alot mahay:

nagmug-ot ang bata
gipaak ang dila
nagpatulo og luha
midagayday
diha sa iyang lagom
nga aping

kon nasayod ka lang

kon nasayod ka lang
andam na ako
dugay na kaayo bisan pa gani sa imong paghinanok
giandam ko na ang
paghubo sa akong mga handurawan

andam na ang akong kaugalingon sa mga pulong
nga dili nimo isulti kanako
akong dawaton ang imong pagpangyam-id
og dili na ako magpalimos pa sa
mga katin-awan

wala ako'y sala
kon ako mamahimong ako.
dugay ra akong giinitan sa akong mga sapot.
gibahoan sa akong karsones.
dugay ko nang gustong ibton kining mga butones.
dugay ko nang gihandom nga kining mga liston sa akong sapatos
ako na nga pagatangtangon
ang akong mga medyas gilumutan na pag-ayo.

wala ako'y labot kanimo og sama nga ikaw wala'y labot kanako.
dili ako mangayo sa mga bulak sa imong pagsabot.

gikapoy na ako, og gusto na nakong lakwon ang akong
paingnan.
sakit na ang akong mga abaga sa pagpas-an niining
bug-at kaayo nga kamatooran
mikurog na ang akong mga tiil
og samdan na ang akong mga kamot niining mga gapos
sa akong kapalaran
daghan nang kawras ang akong utok.

pagkakapoy ba sa kinabuhi sa iring
diha sa nagbaga nga atop sa udtong tutok.

daghang salamat sa imong pagpangga.
sa imong pag-amoma, sa mga tasa sa kape nga atong giinom
niadtong imo pa akong gihigugma.

dili ko ikaw mabasol. si bisan kinsa sa imong gipuy-an
alimootan gayod. Bisan gani og ako.

daghang salamat. sa pipila ka tuig, wala kay angay nga sabton.
wala ako'y angay nga ipasabot kanimo.
Ikaw nga buta. Og ako nga nagpakabungol.Ako nga amang.
og ikaw nga angol.

kon nasayod ka lang unta.
wala ko na lang unta ikaw higugmaa.

KON GIHIGUGMA

kon gihigugma mo ang imong trabaho,
nan, wala ka magtrabaho.

kon gihigugma mo ang imong asawa,
nan, wala ka sukad maminyo.

kon gihigugma mo ang Ginoo,
nan, dili mo na kinahanglan ang relihiyon

kay ang gugma dili hago
dili puol og dili ritwal.

kay ang gugma sa kanunay hingpit
wala sa labat sa panahon
wala sa mga bongbong sa panimalay
og sa mga rehas sa simbahan.

nobyembre 1

wala ko kadayon og
inom sa akong kape

nakita ko ang kalendaryong
wala mapaksi ang bulan sa

oktubre, og morag dili
ko mahigop ang kainit sa

kape samtang dili
ko magisi ang miaging bulan.

pagkapaspas gayod sa
mga adlaw og bulan og akong

nabati nga ako nabilin sa
usa ka giagop-op na nga panahon

sa natay-an na nga mga pagbati
sa mga gilumotan na nga mga

handurawan.
mora bag ang akong usa ka tiil

gitangag sa usa ka buaya
didto sa suba nga lubog og karaan

samtang ang akong usa ka tiil
mikaratil og dalagan

nakita ko ang lubi sa
likod sa among kusina nga

gitanom ko kaniadto
nga diin ako pa ganing gihikot ang

akong itoy ga si Koykoy
nga kanhiay rang gibitik sa

mga palahubog sa barangay Uno.
pagkadaghan na sa lahing

adunay usa nga napadpad
sa kilid sa pensa gitugkan na

og mga dahon.
adlaw sa mga kalag karon

modagkot kog kandila apan
sa dili ko pa kana buhaton

imnon ko una ang kape nakong
kalit rang nabugnaw

pakighimamat sa usa ka bongbong samtang nalibang

nindot ang imong nawong
bisag walay mata og walay ilong

mora bag
dili ka kamaong manghilabot

samtang ako ania
nalibang

nagdiskarga sa akong
gikaon

giwagtang mo
ang dili ko ganahang makita

didto sa gawas
sila nga sama kanako wala na

magtug-an sa matood sila nga
mitago sa ilang mga kasub-anan

diha sa kusog kaayo nga mga
buhakhak

og katawa og pakighimamat
nga kunuhay

gimingaw apan wala baya
nga kunuhay naghandom

nga unta ang tanan maharuhay.
migawas ra gayod ang dakong tubol

sa akong lubot. Ang sunog kong
tangtangon mao

ang bukog sa akong
tutunlan.

maypaka bongbong
kay wala kay tutunlan
wala kay lubot.

cliche

gisubli ug litok
ang mga silaba
nga lab-as pa
sa handuraw

giyam-iran
sa haniti
ug linitukan

kay alang kanila...

kung niagas
na sa ngabil
wa nay bili
ang diwanag

nakasabot ko

nakasabot ko
nga aduna ka usay kakulba mahitungod sa ugma
bitbit ang duha mo ka mga anak
og ang imong asawa
diha sa maryland

lisod ang trabaho
nihit ang panginabuhi
diha sa lugar sa mga puti

nakasabot ko
nga kapoy ang magsigi og balhin-balhin
ang kakapoy
ang kalapoy sa lawas nga magsigig hakot
sa mga butang
pahaluna og pagkaugma-damlag
balhin na usab
sakay sa trailer
subay sa taas kaayo nga dalan og
sa walay klarong padulngan

nakasabot ko
niining tanan og gipasaylo ko na ikaw nganong
wala ka na maghimo og mga balak


nakasabot ko nimo
gikan na ko diha og dugay ko nang
gipapas ang akong mga tunob
mao nga dili mo
na kini makita

dear diary

dear diary,

hayy, nabuntagan na sab kog hinimo og balak.
hilig lang jud.
bisan og miingon na si leonor
nga walay hinunghan
ang akong mga balak,
ok ra na sa ako.
karon naghimo na pod kog balak
kabahin
sa gugmang nagusbat
kabalo kong
walay lami, apan gisulat lang nako
gihapon.

namati ko sa gipsy king
spanish rumba, flamenco ang tokar
sa you-tube

nagchat pog mi ni karla nga
mrs. jayson na sa amerika
nagkita na jud sila sa iyang papa
nga naminyo na og lain
didto sa florida.

sulaton na pod nako ang kabahin
sa mga kaminyoong
nangaguba. hayy, kalooy sab sa mga
anak nga nagkatiwalaag
sa mga mama nga nabilin sa pilipinas
nagsuroysuroy sa
boulevard
nagtan-aw sa pagsalop sa bulan
sa baybayon


gusto unta nakong mobirada
og gitara
apan tag-as naman kaayo kining
akong mga kuko.

wala koy direksyon.
mora kog hangin nga walay kapaulian.

mora kog panganod
naglutawlutaw.

ayaw sabta nga
nagsubo ko.

sige, ugma na pod. sicerely yours.
ako lang gihapon.

ang pagsulat

ang tinood nga katuyuan
sa pagsulat
mao lamang ang paghulip
sa atong kalaay

mao lamang ang
paglipay dili ang pagsakit
dili ang
paghunahuna kon
ugma puhon
ila ka unyang daygon

pagakoronahan
nianang mga dahon

pagailhon ang imong
ngalan nga
halangdon

dili kana ang tinood
nga hinungdan

ang pagsulat mao
ang pagtambal sa imong mga samad
sa kasingkasing

wala'y nakita nga dugo
wala'y mahikap nga hubag
apan mabati
ang tumang kahapdos
og ang imong mga pulong
nga gipatik
nahisama kini sa dahon
sa mayana
nga nagpabugnaw

nahisama kini sa
puting pangadlaw og margaya
nga gihumol sa imong
ilimnon

nakapawala sa taas
kaayong hilanat

paghukom

ayaw kog ingna nga kitang duha
mahisama sa away sa lubot sa kalaha
og sa abaga sa kaldero
nga naglalis kon kinsay
puti nilang duha?

sa pag-away sa bintana og sa
pultahan
kon kinsa'y dagko nilag mga mata?

sa pagbungol sa halas og sa
uhipan
nga sila puros mga pangag?

ayaw akog hukmi
aron dili ta usab ikaw hukman

ayaw akog kataw-i
kay ang akong buhakhak
dili kamaong
mosukod sa iyang balos
ugma damlag

wiris wiris

unsa ba ang punto nianang pagpunay nimog
hunahuna sa pagsulat sa kinanindotang balak sa imong kinabuhi?

ang mga letra nga imong gipili
sama sa pagpanglabay nimo sa mga tipasi
sa imong lung-agunon sa
paniudto

gigutom na ang tanan apan anaa ka pa
sa nigo nag-atubang

pagkamubo lamang sa panahon
aron imo kining usik-usikan nianang pag-alig-ig sa mga pulong
sa pagsala sa imong mga hunahuna
sa pagtabas-tabas sa imong mga gibati

tan-awa kining ako
wiris-wiris lamang
mga debuho sa papel sa akong hunahuna
bisag unsa
nga makalingaw kanako samtang nagpaabot ako
sa akong sakayan
paingon sa akong kataposan

mao lang kini ang akong tambag kanimo
kon unsa ang naa
mao ra kana
ayaw na pangitaa ang wala diha

walay tawo

sa wali ni fr. agura
didto sa haya ni atty mendoza
nga among silingan
mora kog naigpot sa
iyang punto nga
walay tawo nga gihaya
nga ang gihawiran
sa iyang duha ka kamot
mao ang iyang
bankbook

og busa wala na ako mikaon sa lechon karahay

minaog ko sa balay kausa
og milantaw ko sa bintana sa atong balay

gipalid sa hangin ang kurtina nga pula
og nakita ko ang dako nga bintana

nahadlok ako sa akong nakita
nga lain nang lalaki ang nanambo niini

og busa mibalik ko sud sa atong balay
og wala na ako mitiwas og kaon sa lechon karahay

mga pangutana alang kanimo

mag-unsa na lang kon
wala nay dugos ang mga ligwan

kon ang mga aninipot wala na'y
kahayag

kon ang mga dahon sa kabuntagan
wala na'y hamog

kon ang dagat wala na'y mga isda
kon ang mga kahoy wala na'y mga sanga
og dahon

mag-unsa na lang kaha ang
langit kon wala na ang adlaw

kon wala na ang bulan sa kagabhion
og ang mga bitoon

mag-unsa na lang usab kaha ako
kon wala ka na sa akong kiliran?

kon moabot na ang panahon nga ang mga balak
dili na makatambal sa mga samad sa akong kalag

pasagdan ko na lang kining magdugo, hangtod kini mauga
og kon maayo man ugaling tungod sa mga milagrong wala diri og wala didto
ako na lang usab nga ihalad ang tanang mga kugang ngadto sa Ginoo.

tan-awa ang tanang makita
hikapa ang ilang mga lawas
dili ko mabasol kon ikaw diha
motoo kanila

ayaw kabalaka
moabot ra ang mga dili nimo makita
mosangpit ang imong kalag
moawit og makigduyog
sa ilang mga sayaw

adunay panagbangi
apan sa pipila ka gutlo lamang
mopiyong ang imong mga mata
mobalak ang imong kasingkasing
moisa ang imong mga kamot
hawid sa langit
moabri ang imong mga palad
aron paghatag sa imong mga halad
moampo og mohapa ang lawas
mopahiyom ang kalag
ibilin ang hingpit nga kahilom

tambag sa kangitngit diha sa kahayag

makabuta ka
higala ko nga kahayag

mahimo ba nga mopiyong
ka sa makadyot
aron imong makita
ang akong
pagkaanindot?

mahimo ba nga ang
mga mata una
sa imong kasingkasing
ang imong
gamiton sa paglantaw
kanako?


ayaw ako husgahi
ayaw ako kasilagi

kay puhon-puhon
mopahulay baya kamo
sa akong kagabhion

ayaw og basaha kining akong balak

inday unsa may pulos ining akong mga kamot
og mga bukton

kon ang imong mga paa wala na
unsa pa usa'y pulos sa akong dila kon ang imong baba wala na

unsa pa'y pulos ning akong kinabuhi kon ikaw patay na
inday, palihog ayaw og basaha kining akong balak sa atubangan sa imong bana.

ang sunoy nga jolojano

duha ka himongaan ang naa sa among tugkaran
ang usa abohon ang usa itomon

sa dihang nangitlog na ang duha ka mga himongaan
ang sunoy nga jolojano milayat sa among paril

og mitugtugaok kini pagkaoran-oran
sud sa koral sa among silingan tupad na usab sa puti nga himongaan

matag tagsa ka kinabuhi

Mihuyatid ang wati
Sayo sa kabuntagon sa iyang pagmata.
Taud-tauod na siyang nahikatulog,
Ug sa paglugwa pa niya sa ilawom sa yuta
Maoy nitagbo kaniya ang mga hulmigas
Nga mikuninit sa pagpamahit sa iyang lawas.
Mao sad gyoy pag-agi sa dakong kabaw
nga gikan pa sa tunaan, ug nayatakan ang wati
lakip na ang mga hulmigas.

Napusa aug nahurot kamatay ang mga hulmigas,
Samtang natunga ang lawas sa wati
Ug ang matag tunga naglumba
Sa pag-iniktin sa dalan
Nga nabasa gumikan sa tinulo sa tubig
Nga lapukon gikan sa lawas sa kabaw.

Nagpadayon ang kabaw sa iyang panaw,
Ug Natapos ang yugto sa kinabuhi sa mga hulmigas.
Samtang gisugdan sa wati ang matag tagsa ka kinabuhi
Isip duha ka managkalahi nga mga binuhat.

ang unga sa usa ka kabaw nga nagsunod sa dakong panon

pahinungod sa iyang agalon:

bisan og nagsunod ako niining dakong panon
agalon,
wala kini nagpasabot nga ako giganahan og sabsab
niining baga kaayong sagbot
pag-inom sa lubog kaayong tubig sa daplin sa suba
nga atong giagian
pagkalibang bisag asa sa dalan
pagsungag sa bisan unsang mobabag sa panon
paggukod sa dili kaila

aron ka masayod bisan og kabaw lang ako nga sama usab kanila
nga ania niining dakong panon
dili baya kabaw ang akong mga hunahuna
dili baya kabaw ang akong mga damgo

ayaw og sabta nga dili na nako gusto kining kinabuhi sa kabaw
kasabot ko
kabalo kong modawat sa nahisulat sa akong mga sungay og sa akong
mga lapalapa
gibati ko ang kabaga sa akong nawong sa panit sa tibook kong lawas

ayaw sabta nga sa imong matag bunal kanako
giganahan ako niini
ayaw sabta nga sa akong pagsunodsunod sa imong mga katarungan isip usa ka agalon
isip usa ka tawo
nakauyon na ako nga mamahimong sama kanimo

aduna ako'y gibati apan ako pa kining gisuta
aduna ako'y nalantaw sa unahan apan ako pa kining gianinaw

hanap apan sayod ako nga kini matood.

nasalaag nga mga linya

ang tawong nagkawo og buli
nga nagtiil nga lapok kaayo ang mga bitiis
nga tayaon ang bulok sa gisi nga
karsones og t-shirt nga
dunay markang UCLA
(klarong ukay ukay)

nagbitbit sa usa ka itoy nga
nag-aw-aw
nawala sa dalan sa lungsod
hapit maligsi sa dakong trak sa
pagsulay sa pagtabok sa karsada
kay gustong mosunod sa iyang inahan
nga gutom og
nahimong walay puangod

balik sa ilang balay sa daplin sa uma
nga dugay na nilang gisaopan
apan hangtod karon
wala gayod mailaha

kadtong mangkay nakong silingan

ang kanhiay niyang balay nga walay labat
diin nagsabong ang mga humot nga mga bulak sa iyan nataran
karon gisirad-an na
gipatas-an ang pader
gibutangan og kandado ang gate nga puthaw
wala niya pataori og doorbell
wala siya gidapit nga mga bisita
bisag paryente
wala na usab siya'y higala
gikapoy na siya aning klaseha sa mga kalihokan
sama anang mga kumbera kumbera
ang iyang mga kahoy wala na niya pul-ungi
ang punoan sa ylang-ylang mitugsoy nga morag gustong mokab-ot
sa mga panganod o manguhit og mga bitoon
midugang siyag buhi og mga iro
nga dili lang kusog mopaghot apan kusog mamaak
ang iyang punoan sa bayabas
nga daghan og bunga
nangahinog, nangahulog, nangalata
walay namunit
walay makapunit
wala na siya anang hatag hatag og sud-an sa silingan
sama anang gabing tinunoan
gikapoy na siya
gipaputol na pod gani niya ang linya sa iyang telepono
mibalik siya anang pagansilyo og pagsulsisulsi
sa mga gisi niyang mga sinina
(apan para unsa pa ba?)

mingil-ad ang batasan sa mangkay
si bisan kinsang moadto sa iyang balay
kon dili mainsultohan, makasab-an
kon dili maletsekangyawaaka, mapunyente
makonyokunana gayod

bisan gani ako nga iyang suod kaniadto
wala ma (exempted) sa iyang rapido
que este que por aqui
laherong magchavacano ang mangkay kay
sa zamboanga baya nahuman sa iyang
high school didto sa Pilar

ambot kon nganong lahero sab anang shit shit shit
godam stupid moron asshole
nga unta nahuman sa kolehiyo didto man pod unta
sa centro escolar university sa manila

nagpasensya lang ko sa tambok nga mangkay
gusto nakong sabton ang iyang mga kamingaw
apan sa nadugay
morag nawa na ang akong paciencia de los santos
sa iyang punyentang dili na gyod makaon og iro

wa na ko mobalik
wa na ko manawag og naunsa pa siya
gikapoy na sab ko

nakaingon ko nga kon kinsa kadtong magpakangil-ad
nan, mag-andam siya sa iya unyang paglubong sa iyang kaugalingong patay nga lawas.

wala na koy mahimo niadtong mangkay nakong silingan.
bisan pag ako siyang matood nga igsoon, managlahi lang gayod ang mga batasan

gilantaw ko ang akong mga kumagko
og tuod man wala baya magtupong

gikusi ko ang sinsingan,
miigking baya ang kumingking.

pahinumdum

i

1968
abog pa kaayo ang dalan
paingon sa maribujoc
batoon nga lugar nga maoy gilayasan
sa akong mga karaang kaliwat

ordinahan ang
pag-umangkon sa akong lolo

dakong hikay
giihaw ang duha ka baka
og lima ka baboy

nagbaha ang tanduay
morag bungtod ang kadaghan
sa mga torta

sa wala pa kami manguli sa
Mindanao
nagpakuha pa kami og hulagway
isip handumanan
samtang nagpaabot sa bus
nga mohatod namo
sa pantalan sa tagbilaran

nia kanako ang maong hulagway
niwang ang pari
itom og antipara
dako ang pahiyom

luag ang akong t-shirt
taas ang akong medyas nga hapit
nang miabot sa akong tuhod
og ang akong alot
kon sila pay pasurahon
alot mingaw

ii

1972
nabalita ang pagpahawa sa maong pari
nawala og pila ka tuig
mikuyog sa kalihokan
nadakpan
napriso
naminyo sa iyang kaila nga madre usab
nanganak silag tulo ka buok
mibalik sa gobyerno
nahimong adviser sa dakong politiko sa
mindanao

nahimong gamhanan
nadato
nahimong dungganon sa katilingban
namantala ang iyang
kabantogan sa pagdumala
sa mga lungsod
namayor
mag gobernador

iii

karong 2010....

unsay kahay sunod nga mahitabo sa iyang mga pangandoy
nga mahuptan ang
saktong pagpangalagad sa
Haring Lungsod?

sa mga mipiyal kaniya sa ilang mga kinabuhi?
sa mga naghandom nga mahaw-as
sa kalisod? sa mga nawad-an na og pagsalig?

unsa na pod kaha ang hingpit nga pasalig
aron makuha ang gahom?

iv

milantaw ko og balik sa hulagway nga morag
nahilis na sa paglabay sa daghang katuigan
aduna na kini mga
gisi sa kilid nga morag gihinayhinayan og kaon sa anay
o dili ba kaha utitod
siguro kay natilawan niini ang katam-is sa mga kagahapon

dili ko motoo
pait ang kagahapon
aslom morag suka nga dugay nang gihipos sulod sa tadyaw nga karaan

gilantaw ko ug dugay
karaan nga larawan nga maoy sumpay sa among kinabuhi
nga maoy magsugid sa usa ka pag-antos
kaniadto aron sungkiton ang mga bitoon alang kanamo diha sa
itom kaayong langit

dili ko motoo
hagbay rang nagsimang ang among mga dalan
ako sa wa
siya sa tunga hangtod nga siya milapos paingon sa tuo
hangtod nga mikawas siya sa kwadro
hangtod nga mahulog siya
sa kinailawman ning
hulagway nga karaan
hangtod nga dili ko na siya igkita

hangtod nga ako
malata, madugta, mahilis, mahupas sama sa usa ka damgo
nga wala matuman
sud lang gihapon ning kwadro sa
hulagway nga karaan

kinsa ba god kaha ang dili ganahan anang kabag-ohan?
gawas diha sa
hulagway nga karaan

gilantaw ko pag-usab.
aduna gihapon ako'y nakita nga wala pa nako makita
kanunay, kanunay, kanunay....

ang kadako sa gugma

bisan pa sa pagkalayo kaayo nimo
labang sa sapa katkat sa mga bukid
subay sa agianan sulod sa
dagkong mga kakahoyan
mabati ko ang imong mga tunob
nga nagpaingon na kanako
sayod ako nga ikaw na kana
bisan gani og wala ko pa mabati
ang pagtawag nimo sa
akong ngalan

unsa ba go'y dangatan sa kaminyoon?

sa bag-o pa tang minyo
ang maghangupay mao ang atong mga ngabil
ang maglayog ang atong
mga dila
ang atong mga kamot morag mga kadena
naglingkos-lingkos
ang atong mga tiil hapit kada oras
nagsiniboay
pirmi tang kuyog bisdan asa
mora kag akong anino nga kon asa ko
tua pod ka

kadugayan
(pila na gani ta ka tuig?)
sa atong pagkatulog diha sa katreng dili na
moagik-ik
lagyo na kaayo tang duha
og kon duna may mag-abot
mao na lang
ang tumoy sa atong mga sampot
(kay magtalikdanay na man lang lagi ta)
sa pagpunay nimog tan-aw sa tv
sa serial ni Piolo Pascual
didto sad ko's gawas
nagpabulhot sa akong sigarilyo
siging ginhawa og lalom
(lain na ang siging gihandom?)
nakigtagay og pipila ka botelya sa beer
atubangan sa mga kakahoyan
nga walay mga kibir
sa atbang sa atong balay
nga morag naputlan og koryente sa kamingaw
sa ilalom sa mga bitoon og bulan
nga wala na matingala kon unsay dangatan
nianang gipanghambog nilang
pag-inunongay kunuhay sa
salag sa kaminyoon

latagaw

kaadlawon
miabot ang banag
banag
naghatod sa
usa ka asul nga
buntag

adunay anino
sa usa ka
sakayan
naglutaw
lutaw sa
dagat

naglantaw
ang latagaw
nga nabuntagan
og bugtaw
sa kalipay

lig-on

lig-on baya kaayo ang
pultahan sa kusina

nga iyang gikiyodkiyoran
og giduotduot

mikurog man gani kini
apan wala baya matangtang

o matumba o mahirig
og diha sa tungatunga

nagbabag ang mga bukton
og paa sa gipahuwasan

niya sa iyang gugmang
haskang isoga

gauros-uros morag baha
sa dakong suba nga wala mohupa.

misanabtanon

walay kapaingnan
ang mga gihipos sa mga kamot

sa kagabhion
ang mga kainit sa gugma

ang mga kagilok sa
pagminahalay

iyang gitugyan sa kabuntagon
nga walay nabuhat kundi mao

lamang ang pagpahiyom
og dayon sa baba tak-om

ang mga kamot nga walay pulos ni Bebe

bata pa kaayo silang
nagdumog sa sofa sa balay

sa iyang mama nga
tua misimba karong Domingoha

sa dihang gikawatan siyag
halok ni Junjun og gigakos

walay pulos ang iyang mga kamot
kay imbis itulod palayo

ang mga ngabil ni Junjun
sus iya naman hinoong gikabig

paingon sa iyaha
pagkainit! pagkalami! sa unang halok

sa iyang uyab
bisan gani og walay panutbras

ang gusto ni Mando

sa ibabaw sa dakong bato
sa daplin sa baybayon

ang mga balod nagpunay
og sagpa sa iyang tiilan

apan wala na kini niya ambata
anad na siya anang hitaboa

labad ang iyang ulo
naghunahuna kon

unsaon paghikalimot niya
kang Minyang nga dakong minyo

nga iya jud kunong
mor pa gihigugma

sa among nataran usa ka buntag niana

ang duha ka himongaan

ang usa abohon
og ang usa pulahon

nagpunay og kunulitay
atubangan

sa usa ka sunoy nga
jolojano

nga halhag na baya usab
ang mga balahibo

duda

gibalik niya og tahi
ang daan nga tinabas
sumpay sa
bag-ong panapton

gihandig niya ang
mga bulok
sa kanhiay og karon

mao pa gihapon ang
iyang gibati
wala mausob ang
kangitngit
sa ilang kagabhion
ang kabugnaw sa
kaadlawon

ang buntag nga
kanunay malangan

antog

sa sinaw og lapad
nga bato sa hantakan
miantog
ang kamingaw

mipanaw sa langit
nahulog sa
bato og sa paghayang
gibutyag sa
iyang mga burador ang
kapildihon

gisubay ang hagdan
padulong sa usa ka abring
pultahan

misulod nangitag
kapadulngan og

ang mga atua didto
nga mga puti og tul-id og

halhag na og mga buhok
mitutok kaniya nga morag


nangutana kon nganong
ania siya dinhi

dili na kinahanglan pa ang
iyang ngalan og kinsa siya

para kanila usa lamang siya
ka hinagawhaw sa hangin

sa gawas lamang og wala
silay labot kaniya

gipagawas siya og gisiradhan
ang pultahan

dinhi na lang kutob
wala na ako masayod kon

unsay gidangatan sa maong
gamay nga bata: walay pako

wala na ako masayod
usa ako sa didto sa sulod

walay gibuhat
walay gipahat.

karon akong
naaninag nganong ang adlaw
nagpatunga
sa iyang kaugalingong
kawanangan

gihatagan niyag
kinabuhi ang tanan sa
pagpunay niyag
sunog sa iyang
kaugalingon

pagpamakak
ang sinugdan sa ilang panagtagbo

puros nalumos sa kamingaw
silang duha ang naglingawngaw

nagdula sila og kote
gipatuyok nila ang ilang kalibotan

kabalo na sila sa kon unsay dangatan
andam sila sa pagdawat sa tanan

sa pag-undang na sa pagtuyok
nagtinan-away sila sa ilang mga ayuyok

ang sayaw ni cristita

i

nahuman na ang sayaw
ni jerlyn og cristita

didto sa ngitngit
silang duha

silang duha lang
sa silong sa mga bitoon

ii

mipauli na si cristita
sa ilaha

milabang sa suba
hangtod sa ikalima

iii

wala misunod si jerlyn
og misayaw si cristita nga siya lang usa

kanta og tabyog sa iyang puya
si jerlyn wala na gidungog kon asa

naay mga butang
nga dili angay kanato

kay basin siguro og
para lang kini sa mga
dili ingon kanato

mao nga dili na lang gayod pugson
og dili na lang gani pangandoyon
kay basin og
makasakit na hinoon sa atong mga pus-on