Sul-ong

                                            pagkagarboso ba
                                            sa  adlaw
                                            nga nagpahipi
                                            luyo sa panganod
                                            nga mihikaw
                                            pagpa-ambit sa
                                            iyang kahayag

                                            pagkamasinundanon
                                            ba sa panganod
                                            nga mitugot
                                            nga gihimong kapa
                                            sa naglagiting
                                            niyang kainit
                               
                                            mipahi-ayon
                                            ang kawanangan
                                            daw alpombrang
                                            misurop sa nagbanaw
                                            niyang kaligutgot
                                     
                                           
                                      
                                          

nakita mo ang
katahom sa usa ka
pula kaayo nga rosa

gikutlo mo kini
gusto nimong hipuson
ang katahom diha
sa imong palad

gikuha mo ang dahon
ang tunok og imo kining
gilabay aron lamang
maangkon mo ang
tinood nga katahom
sa usa ka pula kaayo
nga bulak nga rosa

gitagsatagsa mo pagputol
ang mga gihay
hangtod nga wala nay
nabilin

karon
anaa pa ba
ang katahom?

wala kaha nimo mahunahunai
nga mas matahom kini
usa ka pula nga rosa
sa ibabaw sa iyang punoan?

pagsulat kabahin sa katahom

sinaw ang dahon
sa nangka

akong gikutlo
akong gisubay ang

mga ugat
sa dahon sa nangka
nga sinaw

dahon lang kini sa
nangka nga sinaw

walay kalainan sa
laing mga dahon

apan ako kining gikutlo
og akong gisubay ang

mga ugat sa dahon sa
nangka nga gasinaw

nga akong gihanyag
sa kasanag sa kahayag

sa adlaw sa sayong
kabuntagon samtang

nagtindog ko atubanga
sa linaw kaayong dagat

gikumot ko ang dahon
sa nangka og ako kining

gilabay sa silong sa among
balay diin nagpasad ang

mga bato nga gikan sa
lubog kaayo nga suba

mao kini ang akong gisulat
kabahin sa katohom

mao kini ang akong gibuhat
kabahin sa katahom

nagsakit ang akong dughan
apan dili ko na kini maambat

Alang kang Romy P. nga taga-Dabiak

naghunahuna siya
nga maghimo og balak
wa sab ko kabalo kon
unsa ang kabahin

namasin ko
kon kini kabahin ba sa usa ka baki
nga bakak nga mikokak sa
usa ka tinood nga hardin

kon bahin ba kini sa hulmigas nga pula
nga nanginabuhi og iya
sa ilalom sa mga bulak

kon kabahin ba kini sa iring nga
midagan
sa dihang mikusog ang ulan
sa kagabhion

kn kabahin ba kini sa usa ka bata
nga nahadlok
sa dihang miulang nga mga iro
kay miabot na ang mga wakwak
nga taas kaayo og dila
nga mokilaw og atay
nga mosuyop sa dugo
nga mukitkit sa liog

namasin ko nga si romy mosulat na og balak
sa bisan unsa lang kaha
kon kabahin ba kini sa ok-ok o tabili
o uwat sa iyang bagtak
o liki sa iyang wait
o hubag ba hinoon sa iyang sampot nga
walay buthanan
nga nagngotngot

o dili ba kaha kabahin kini sa adlaw
nga sayong manitsit sa iyang bintana
sa mga taghoy sa iyang kahayag

gusto nakong matakdan si romy
sa akong sakit
kining sakit sa pagpamalak

gusto unta nakong mosulat siya
bahala na
bisag unsa
basta lang god matugaw lang gyod
ang linaw nga sapa sa kalibotan sa mga balaknon
bahala na og latagaw
bahala na og hugaw


apan kon kanus-a
wala ko masayod

pero akong duda
kabahin na usab kini sa iyang gugma
nga wala matuman
nga wala maambat
sa iyang ulag nga wala kakaplag
og laing ulagan
nga siya patulan

ah, kining mga gugmang morag
lata nga nangalumping
kining gugmang morag hiyos
nga ligid sa sakyanang
kining gugmang morag tunok
sa lansang sa atong mga
nipis kaayong lapa-lapa
sagpa sa atong giampoan nga
pagkatawo
mao gayod kana ang kasagaran

apan kon mosulat si romy og bahin
sa Kalihokan
makaya ba kini niya?
kadtong gipatay nga amigo sa mga
gangis sa Bukidnon
kadtong Miss MSU nga gipusil
og wala malubong sa pipila ka adlaw
didto dapit sa kabukiran sa Agusan?
kadtong summary killing sa Toril?
kadtong gi-release sa Provincial Jail
nga girakrakan doul ra gyod
sa Capitolyo?
kadtong mga tiil nga gitagkosan og
wire
gipusil sa agtang
gihuboan og sapot
naglas-ay ang lagay
nga gihumulan sa iyang kaugalingong
dugo nga nauga sa kaugtohon?
kaya kaha ni romy kini?

ah, basin og magsulat lamang siya
kabahin sa iyang trabaho isip
usa ka magtutudlo sa Pilosopiya
sa unibersidad nga class
nga walay pakabana kon dili
ang kabahin lamang sa expansion
og pag-increase sa enrollment
sa mga estudyante

basin kon kabahin lang kini sa
iyang pagkapuol sa iyang kinabuhi
tungod kay wala na siya kabalo
kon unsa siya
asa siya paingon
og unsa ang angay nga buhaton
aron makaplagan niya ang
tinood nga kahulugan
sa iyang eksistensya?

mahimong kabahin lamang kini
sa penomenologiya gamiton ang
mga bug-at nga apelyedo nilang
Heidegger, Sartre, Camus
Aristole, Plato og uban pang mga
bug-at nga mwebles og mga dekorasyon
diha sa bookshelves sa
Office of the Dean

daghan angayng sulaton
dili na kinahanglan magpaabot pa
sa milagro ni Sta. Maria og ni
Senor San Vicente

kabalo na niana si Sta. Teresita
og ang Sagrado Corazon de Jesus

usahay makalingaw ang pagkabata
ni Sto. Nino
nga gihimoang joke sa atong mga
kaigsoanan didto sa Marawi
pero dili ko na kana isaysay dinhi
kay morag milayo na ako sa akong
angayang hisgotan kabahin ni
Romy

kon makasulat man siya ugaling og balak
kon ipabasa ba niya kanako
wala na usab ako maghandom niini

wala masayod si elvie nga siya mismo
usa na ka balak
ang iyang gamitoy nga nga mata
nga morag underscore lang sa yahoo.com
ang iyang suwang nga morag slice sa manga
ang iyang kamub-on nga morag kumagko

wala siya masayod nga siya usa ka
kasub-anan
nga siya usa ka kataw-anan sa katawhan
nga siya dili talagsaon
nga siya nahimong usa na lamang ka
tipik sa mga basurahan sama sa mga putos
og styrofoam sa Jolly Bee
nga siya gilabay, gidahig
gisunog, gikalimtan
nanimahong agiw

diha sa kalibotan nga wala mangilabot
kon unsa ang matood nga kahumot
ang matood nga kabaho
ang matood nga kalawgaw

wala masayod si romy nga siya
nahisama na usab sa akong mga balak
nga agi sa kadaghan
gipakisama na lamang nga mga bonbon
nga gipuy-an sa mga tungaw
og sa mga baboybaboy

nahisama na lamang siya sa usa ka balak
nga giagup-op
morag kiss me chocolates nga napidyat
sud sa bag kay nalimtan og kaon

pagkalooy
dili si romy
pagkalooy ba usab
ning tagsulat
nga nagkalat
nagpataka na
lamang og
sulat-sulat
kulelat.

sa dihang mikusog ang ulan
wa ko midayon og lakaw
kining kandingon mong higala
nanambo sa bintana
naghinuktok
milantaw sa usa ka pungpong
nga bayabas
nga hinog nga kaayo
nga gibasa pag-ayo sa ulan

ang tamsi nga akong giingon nga
nindot kaayong moawit
mitago sa ilalom sa baga nga
dahon sa kaimito
nanghawid sa sanga
nagtikuko
gitugnaw dagway
pag-ayo

ambot unsay akong sala
gitutukan ko niya

ambot og naunsa nga
sa tumang kahilom sa among kasingkasing
sa taliwala sa kasamok sa mga tingog
sa ulan og
hangin

mora mag nagkasinabot na noon
ming duha
sa pagpalabay lang una
sa panahon
pinaagi sa walay paglihok
sa walay bisan usang
buhaton

gawas lamang sa
paglantaw sa mga nangagi
og gustong
moagi sa among atubangan

sa balay nga karaan
nga inyong gibiyaan
sa langob nga daghang
sawa
nga inyong gikalisangan
sa suba nga mihubas
nga daghang patay nga
mga isda
sa mga panganod nga
midag-om
sa hangin nga miharos
sa mga punoan sa saging
nga nangapuklid
sa bukid nga
naupawan
sa mga kadalanan
nga lapok
sa mga kabatoan nga
danlog sa lumot nga mitapot
sa mga nipa nga atop
nga nangalata
sa mga kawayan nga bongbong
og salog nga
giagay-ay

sa lugar nga wala na'y
mga tawo
sa kamingaw ning
gamayng kalibotan
sa mga gipamilin sa
abog
sa mga agipo nga
nangahulog og
mipahulay na
ning sapa nga walay
kisaw
ning kahoy nga wala nay
mga dahon
ning payag nga guba ang
tanang hagdan

ako lang ang gahian og ulo
nga nagpabilin

pagpaputi sa tanlag

sa namansahan nga tanlag
sulayan kini og laba

nagpakusokuso sa kusog
kaayo nga ulan

gidakdakan sa bug-at kaayo
nga mga tugon nianang pagbiya

gikumot aron mogawas ang
tubig nga wala nay pulos


gipalo-palo
giwaswasan, gipug-an,


giladlad sa dakong bato nga
tig-a

gibulad sa init sa adlaw nga
dakog mata

gibitay sa alambreng
tay-an
gikumpitan aron dili
makabalhin

og tuod man
nauga ang konsyensya

karon puti na siya nga
lantawon
og humot na siyang
simhuton

nindot na usab nga
sul-uton
gamiton
makadayeg ang
kasagaran ang akong
konsyensya

nahikatulog sa ugnan nga
putli
nabag-o ang pamati
morag gibati niya
nga siya natuli

gilantaw ang pagkabungkag sa
mga abog diha sa kahayag nga
nagbara sa pultahan

makalingaw
morag sayaw sa kalanggaman
diha sa langit

nindot ang panagbungkag
nahisama sa pagbuswak og pagpanaw
sa mga parasyot sa usa
ka buwak
nga gihagkan sa hangin
og gituyoktuyok
aron masabwag sa kaumahan


namati ang kasagbotan
kabahin sa usa ka panaw
daghan diay kining mga dunggan
nanghipos sa iyang mga
tiil og mga kamot

wala ang tigsugid
mitago sa ilalom sa mga dahon sa ilang-ilang
anaa ang kahilom
og ila kining gihinganlan nga usa ka
gugma

sa pagduaw sa kasub-anan
lingawon nato ang atong hunahuna

ang tingog sa tuko
nga nakatukob og dakong alibangbang
nga itom sa kisame

ang lamok nga babaye nga
nabusog sa usa ka pignit nga dugo nga
gikan sa atong aping

ang ihap sa tinulo sa tubig
gikan sa sandayong
paingon sa dakong bato nga
bairan
sa ubos sa balay sa kilid sa
banyo

malingi nato ang pagtalidhay
sa dahon sa saging
human kini gilabyan sa bugnaw
nga hangin
paghuman sa kusog nga ulan

pagkahuman niining gamay nga
pamuyok sa kinaiyahan
atong balikan pag-atubang ang
kasub-anan

wala damha nga mipakita ang
gamay nga pahiyom sa imong ngabil

adunay agianan
nga mawala sa unahan
mao kana
ang latas sa kataposang
adlaw

lakwon ta kini
apan nasayod ka na ba niini?

wala akoy gibasolan
nahibaw-an nako unsaon ang pagpakabuhi
gidawat nako ang mga kasaypanan
og wala ako mahadlok kon masayop pa ako
sa mga ugma

ako ang tawong mipanaw nga gaan
walay gidala
ako ang wala magdala og tubig sa akong
kauhaw
ang wala magputos og balon sa akong
kagutom
ako ang andam sa pagtabok sa pikas tampi
ako ang adunay gitagad nga sakayan
ako ang nananom
ang misaka sa kahoy og milantaw sa
ngiwngiw
ang miatubang sa karon
nga wala magdala og sundang
og atsa
wala akoy giguba og wala akoy giayo
igo lang akong milabay dinhi

wala akoy balikan
wala akoy gikawilihan

nasayod na ako niana
og busa wala ako magpakabana

milantaw ako paingon sa unahan
nasayod na ako niana
dugay ra kaayo ang panahon
hinay ra kaayo ang mga adlaw

bisan pa og bugnaw kaayo ang mga kagabhion
minunot ako sa kainit sa mga bitoon

ang kagabhion

wala nato imbentoha ang kagabhion
sa mga matang naglutok nakita nato ang iyang nawong
siya ang nagwala sa katulugon
ang kasamok sa iyang mga sugilanon
nga gihambin sa mga kamot
sa kagahapon

moikyas ka sa kagabhion? sa iyang
kangitngit?

gipiyong mo ang imong mga mata
og karon
napriso ka na usab niya

pagkawalay kalooy
sa kangitngit!
nabulabog na usab ang imong
kalinaw

gisaaran ka og mga damgo
nga sa buntag
dili na man gani nimo
mahinumduman

ang hagit sa pag-abot sa gugma

kon moabot na gani ang
gugma
kon hapuhapon ka na niya
sa iyang mga tudlo
kon ang bulibol sa imong
ayuyok
motindog
malimtan na gayod nimo
ang gahom sa
katulugon
atubangon mo siya
hapuhapon usab
hagkan
gakson

talagsa lang kini siya
moabot og
modulog kanimo
busa ayaw
siya pakyasa

ang mga tugon

ginadili ang paggamit sa
kutsara
ang mga alugnan gipahipos
sa aparador
ang katre dili pahigdaan
ang pultahan kinahanglan
nga sirado
ang bintana kinahanglan
nga dili
magpasulod sa abog

pagkamaot sa mga tugon
pagkalaog

sila nga nakadungog
naghandom na lang hinoon
nga unta
siya kuhaon na
sa Gamhanang Tagdumala

sa pagsakay sa akong kaugalingon nga tabanog

ayaw kabalaka
Tiyo Miguel
kamao gihapon kong
molupad kuyog
sa akong tabanog
kay ang akong kasingkasing
adunay mga
pako
og bisan pa sa kabug-aton sa
pagbiya
sa tanan
nakong gihambin
makamao pa gihapon akong
molutaw sa
hangin

ang akong hunahuna
nahisama sa sakayan nga
naglutaw lutaw sa dagat

sud sa mata sa bagyo
nag-inosara
nawa ang bugsay
naguba ang
katig

layo na ang giabtan
wa na kabalo kon unsa kining mga lugara
ang kahilom
labaw pa sa lubnganan sa mga
bukog nga
giabogan na

apan nawala na ang kalisang
mitugdong ang kalinaw
sama sa usa ka uwak
diha sa puti nga layag

pagkapino sa hangin
mga mitayhop sa balahibo
sa akong mga kamot

malinawon ang dagat
gustong moawit

tulo ka hunahuna

i

gipamugos sa adlaw
ang iyang kainit sa mga dahon
sa bungtod

napagtong hinoon ang
tanan
nasunog ang mga
lunsay og
lunhaw

ii

ang bulan mipahiyom
lamang
gipabati ang kabugnaw
sa kagabhion

nindot ang paminaw
sa mga dahon
nahinanok ang
tamsi sa iyang salag

iii

namaot ang adlaw sa
samin sa sapa
apan nagpabilin ang
kainit niini

sama sa kaudtuhon
dihang mitalithi

HARDIN

Ang mga dahon
mihunghong sa sanga
ang sanga mihatod
sa gihunghong didto
sa mga udlot og
miabot ang unod
sa hunghong
sa bayuos

og mibukhad ang
puti nga bulak

sa ubos ang mga gamot
walay tingog nga
mikulitog sa yuta

init ang kalawmon
og ang yuta ginanoy sa
mga kuyamoy
sa kahoy

sa ibabaw ang panganod
gitaban sa hangin
ang adlaw mikihat
sa buwak nga
mikiat

mamahala
ang kapalaran

sugsog sa sulog
likay sa bato

bisag way
nahibaw-an

moabot ang
tanan

mahikyad ang mapa
sa kinabuhi

matulog lang
ang hunahuna

subay sa dalan
gipangita ang tiilan sa bangaw


walay kakulba
kay nahisulat na kuno ang dangatan

ang mga bitoon
wala baya'y timon

ang bulan wala
say layag

apan kabalo
sila asa paingon

paspas ang pagtagbo
sa kagabhion

gapahipi sa daplin

ang maulaw
nahigugma na

miingon ka
sa dihang
nagpahipi ko

sa daplin
dalang kawat

tan-aw sa imong
anino

dili nako
ilimod

ang matood
bahin nimo

og ang pamasin
bahin sab
nako

tan-aw nimo
hubog ko

sayop ka
wa ko sugod

nahubog sa
gugma

ayaw kasuko
kay akong
balihon ang
imong plastada

sayod ko
hadlok sab kang
mahigugma nako

lahi man god
ang labad sa
gugmang
kwaknit

ul-ol baya seguro
nang magbitay

tas baba sa langob
sa tibook gabii

milabay ta sa mga batong
bungtod nga
opaw, sa sakayan nga
walay layag

wala nato damha ang
kusog nga ulan
pagkadagko sa lusok
nga nangahulog
sa aping sa dagat

apan mas dagko ang
sa imo

wa na ko mahikurat kabahin
anang mga mais
nga luha sa langit nga
gitisok sa
lapad nga dughan sa dagat

ang akong nahihumduman
mao lamang nga
init kaayo ang tambutso sa
baroto og duro nakong
hawid sa katig

dayon
handomon mo ang mga tipaka

simhuton mo pagbalik
ang salag

balikan mo ang sanga
og ang mga damgo

kabahin sa panganod
kabahin sa dagat

apan dili ka magdugay
nianang pagbalik

layo pa ang panaw
og ang imong mga pako

lig-on pa gihapon
ang imong mga mata

hait pa
ang imong kasingkasing

samdan
apan kamao pa gihapong

moawit
bisan sa tungatunga sa

ulan bisan pa
kon ang hangin dili na

kabalong
moduyog sa imong kasubo.

ang imong gihagoan
nahisama sa mga itlog sa langgam

lumluman mo sa pipila ka adlaw
hangtong nga kining tanan mapusa

hangtod nga kining
tanan manglupad palayo kanimo

magpabilin kang mag-inosara
sama gihapon sa sinugdanan

puti ang mga itlog
sud sa salag
sa asul nga langgam

pula ang iyang kanta
hangin ra ang iyang amiga

gahapon natay-og
ang sanga sa kusog nga hangin

nangahulog ang itlog
gipistahan sa pula nga mga lamigas

ang asul nga langgam
milupad palayo

sa iyang ubos ang lapad nga dagat
sa iyang taas ang habog nga langit

paghinumdom

kon mangutana gani siya kon
kaila tang duha
ingna nga niadtong 1985
nanguyab ko nimo
nga patay na patay ko sa imong
kaanyag
nga kada adlaw ko padala og chocolates
og mga roses sa imo
unya padugangi og labtik nga
gibasted ko nimo
kay baho kaayo kog gininhawa
nga morag dunay iring nga patay
sa kwarto
unya ang akong medyas buslot
unya ang akong karsones
walay laba
unya ang akong brief nylon
unya ang akong dalunggan baga
kaayog atuli
apan ayaw palabii kay basin unyag
magduda siya
nga nakadulog ko nimo
bisan pa sa tanang ngil-ad
nga paghinumdom bahin kanako
sa kanhiay nga
batan-on pa kita

ayaw lang pod og hadloka nga
naghikog ko sa punoan sa sibuyas
sa dihang
mibalibad ka nako

aron dili siya motoo ingna
nga bakakon ka

pahapit

paglakaw sa anino
mibalik
abig naa pay nabilin

wala na
wala bayay kuyog ang anino
kon dili ang lawas lamang
unya

hagbay ra man kining
nadugta

basin nakatulog ang anino
sa iyang
mga damgo.

gisulayan sa pagkaon sa baba
sa hangin
ang tibugol nga bungtod
gipang-it niya
ang pipila ka mga bato
sa dalan
apan wala siya mabusog
naghaw-ang og samot ang iyang
walay sulod nga tiyan
gisulayan niya paghigop ang
tubig sa daplin sa sapa
pagtila ang mga yamog sa
mga dahon sa
kaadlawon
apan wala gayod mahupay ang
iyang kauhaw

busa milabay na lamang siya
og mipadayon sa iyang paglupad
sa iyang panaw
sa layo kaayong mga dapit

gipangita niya ang saktong busganang
ang tinood nga pagkawala sa
iyang pagkagutom og
pagkauhaw

nga bisan gani ang dakong taob sa
dagat
og ang pagtabon sa dakong pahak
sa bungtod
bisan gani ang buhawi nga kalit
nga nahulog og naghatag sa
lunop
wala gayod masayod

unsaon ko kaha pagsabot ang imong
mga tanghaga
ang lapis nga miluba sa dughan
sa tualya
ang mga itlog nga wala mapusa
sa ibabaw sa kahoy nga walay dahon
ang imong ulo nga orasan
ang usa mo ka mata nga nagpiyong
og sa laing bahin
ang usa nga mitutok kanako
unsa ba ang kabahin sa duha ka balahibo
nga imong gihimong uwak sa langit?
ang dakong tabili sa kawanangan
ang dakong kuto sa imong larawan?

husto si monyeen,
ang wala nimo gipakita mao ang pula nga pultahan
sa imong balay
magbabalak ka
apan adunay kalainan.

sugo

adtoan mo ang dapit
diin namuswak ang mga asul
nga rosas
diin ang kilid sa mga gihay
niini
anaa ang dagayday sa
dugo

kon makita mo na kini
sultihi ko
mahibaw-an mo didto ang
akong kagikan
maila-ila mo ang daghan
kaayo nakong mga higala
kon makatulog ka na didto
bisag usa ka gabii lamang
ipaduol mo kanako
ang imong dalunggan
kay ihunghong ko usab
kon kinsa gayod
ikaw

wa ko damhan paghuman nakog
basa sa imong
nindot nga balak kabahin sa
pagtugpa sa tabanog
nga ang akong makita sa
dihang gipunit mo kini
mao ang imong namyahok nga
aping ang imong
mga bukog sa dughan og abaga
nga nanggawas sa panit
ang imong ilong nga napiko
ang imong tuhod nga
gilumutan
ang imong mga mata nga nagdilaab
sama sa dakong sunog
didto sa kagwangan

wa nako batia ang kahadlok
hinunua giduol ko ikaw
kalayo sa kalayo
bukog sa bukog
unod nga mikunot sama
sa layos nga kamunggay didto
sa banggera

pagkangitngit sa atong kagabhion
wala'y bisag usa nga bitoon
apan ang nagdilaab tang kahinawaing
maoy nahimong suga
sa atong pagkawala

ang pait nga mga gamot
sa imong palad
ang mga linya sa mga ugat
sa imong aping
bisan og nagtaugsa kini
og dili na makita ang
sinugdan
magkita lang gihapon ang
tanang mga nangagi
didto sa tubod sa
kasingkasing.

sa ilalom sa luspad nga pula
nga mga dahon og bulak
sa mga kahoy
mipanaw ang sakayan
nga gisakyan sa
mananagat og sa
mga uwak
sa ibabaw sa mga habog
kaayong bungtod
nanglupad ang mga tulabong
ang gabon
miputos sa mga kahoy
didto sa ubos
busa dili na sila makita

wala ang mga tawong
palaaway dinhing dapita
madungog ang awit
sa hangin
og sa suba

dili ikatingala nga si LaoTzu
og si Basho
nakahimo og daghang balak
nga milungtad
bisan pa sa pagtabon sa
baga nga habol
sa milabay nga panahon

nahisama

nahisama kita sa
mga kandila
nga sa kahayag og
kainit
gikaon ang kaugalingon
hutdon
hangtod na kini sa
pagkapalong

adunay mahibilin nga
lanay

sa atong pagkawala
o pagpahawa
balikan pa kaha
kini nato
sa lain na usab nga
pabilo og
pagdagkot?

ang akong pagpangambot

wa nako kaayo
maila ang kaayo sa akong amahan
og sa akong
pangagpas wala usab ako niya
maila kaayo
sa pipila ka panahon nga kami
naglikaylikay sa among
tagsatagsa ka
mga tutok

sa wala pa mamatay si mama
naghisgot siya nga ang mga tudlo kuno
ni papa morag mga bato sa panas nga
daghang tubod sa tubig


nga ang iyang kauhaw kuno
nahupay

apan ambot dili ko kasulti bahin
niana
siya lang ang nasayod

wala gani ko kabati bisan tulo na lang
sa ulan gikan sa iyang langit
kon kini aduna man

pag-ila-ila

dili nato maila pag-ayo
ang tawo nga
mas nalipay sa iyang nakita
sa gawas sa bintana
kaysa nawong
sa iyang uyab nga bag-o
lang niyang
gikayat.

ang paghikalimot sumala sa balak ni yehuda amechai

ang paghikalimot kuno sa usa ka tawo nahisama
sa paghikalimot nimo pagpalong sa suga
didto sa likod sa balay
mao nga sa tibuok adlaw nagsiga intawon kini

ang makapahinumdom nimo mao ang
suga nga gasiga

ANG KASINGKASING SA HANGIN

bugnaw seguro
ang kasingkasing sa hangin
sama sa tawong
nalubong sa yelo

dili na gani seguro
kinahanglang bughaon pa
sa atsa
sa kabag-ohang kalit

moliki rag iyaha
sama sa bildong gitusnob
sa gabukal nga
tubig

Ting-init

(hubad sa balak ni Carlo Betocchi)


og mitubo ang
asyusong ting-init,
bisan kanatong
may dan-ag sa lunhaw
nga sala

sud-unga ang dinapit
nga ugang hangin
nga mibulabog
og  nakigbangi sa mga
sanga sa magnolia

ug mitukar sa iyang
huning malinawon
sa dulong sa kadahunan,
unya mipahilayo,

mibiya sa mga dahong
nagpabilin,
ang kahoy lunhaw
pa gihapon
apan gibuak ang
kasing-kasing sa hangin

nahurot ang sulod
sa tasa
mibanos ang lain
nga pagkapuno
sa hangin

wala ang pagkawala
dili kana ang tinood
ang pagkawala
anaa nagtikawtikaw
sa dughan
nianang gibating
kahaw-ang

kataw-anan nga ako
nanghambog
nga usa ako ka bato
nga dili makadungog
og makabati
nga dili madutlan
sa kagis
og bunal

ah, tan-awa
sa ulan ako nabasa
og sa kainit sa adlaw
ako nauga

ah, tan-awa
gisipa ako sa bata
og natugpa ako
sa lapokan

nawala
nalubong

kinsa ba ang magdahom
nga ako karon
gikalimtan na
sa akong kabililhon
sa kalibotan
sa mga tirador?

gibati ko ang
kahaw-ang sa tasa
apan wala usab
ako mangayo
og kape

kon makita ko pagbalik kining
hulagway sa bulak nga imong
gihagkan kaniadto
bation ko ang kamingaw
apan dili dugay
maghunahuna ko ug tarong
og lalom
bation ko ug balik ang
kalipay sa dihang kini
akong gikutlo
og akong gibiyaan didto
sa dalan nga atong
giagian

lisod diay kon
ako lang ang mahigugma
lisod diay kon ang
maong bulak sulayan
ko pag-angkon
nga og kon sa paningkamot
maangkon ko man
apan dili gayod para ako

busa og bisan og wala pa kini
malaya sa akong
kamot
ako na kining gihatagan og
kagawasan
ako kining gilabay
sa imong atubangan

ang mga relihiyosa nga akong nailhan dinhi sa amoa

ah, kon makita mo sila
sa pagsimba
pagkaamo sa ilang mga dagway
pagkakipot sa ilang mga baba
nga nagpunay og pangadye
pagkalig-on sa ilang mga tuhod
nga maayong moantos
anang pagluhodluhod

ah, pagkakugihan nga
moampo kini sila
sayo sa buntag
atua na sa simbahan
nagrosaryo og
tambong sa misa
pamati sa wali sa pari
og siging paghid
anang benditadong tubig
sa ilang mga panit
og walay undang nianang
pagpanguros

apan kwidaw ka
kay pag-abot sa balay
kusog kining mameste
sa mga katabang
kuripot kini sa mga
kaayohan
dili kamaong manghatag
sa mga makililimos
og kusog kining magyawyaw
sa halos tanang
butang sa matag-adlaw

maglibog ka
kon unsa ba ang sulod
sa ilang mga nobenahan?
sa ilang mga pangadye?
sa ilang mga pangiyopo?

wa na akoy salig aning mga
halangdong
tigpakaaron-ingnon

sa dagat
miuna ang amahan
nagsunod ang bata
puros sila
mga anino
sa kaadlawon

nawala ang amahan
ang bata ang
mibalik
og nagpunay og yawyaw
nga ang namatay dili
kadto mao
ang iyang tinood nga
amahan

adunay nalumos sa dagat
basin ang kagahapon
kinsa ba ang nakaseguro niana?
basin ang bata
o dili ba basin ang amahan nga
nagbitbit sa kabug-aton niini

abi niya
wala masayog ang inosente nga anak
abi niya
siya lamang ang nagkupot sa kamatooran

sipyat siya
ang bata mas nakasabot
mas lalom ang pagdungog
nga pati gani
ang tunob sa mga hulmigas
iya mang
maaninag didto sa
tumang kangitngit


ayaw pagpanikangmot nga masabtan
nimo kini
alang lang kini sa bata
nga nagsugid niini
mahimong mosugot ka sa akong hangyo
kalimti ang amahan
kalimti ang kagahapon

tagboa ang anino didto
sa kabuntagon

nasulayan mo na ba higala
ang pagtan-aw sa kalibotan
gamit ang usa ka mata
lamang?

nasulayan mo na ba ang paghigda
sa alas nyube sa buntag
bisag dili ka katulgon
tungod kay nabati nimo
ang imong pagkawalay pulos?

kadtong gipatong mo ang imong
tuo nga kamot sa alugnan
nga mora kag papel
ka gaan?

kadtong gitabonan mo ang pikas
mata tungod kay hapdos
ra kaayo ang usa ka
talan-awon?

kadtong gitak-om mo ang imong
baba kay samok na kaayo ang mga pulong?
kadtong naghuot ang sip-on og luha
diha sa imong ilong?

pagkahilom sa lawak
ang mga haligi gibati og kahadlok
mikurog ang mga bongbong
og ang salog dili gustong moangkon
sa imong gibuhat sa pisi
walay makaako og tan-aw
sa umaabot

nasulayan mo na ang sunod nga nahitabo
apan naluwas ka niini

kinahanglan ko pa ba kini nga isulti dinhi?

nindot baya usab ang hinimo
sa mga kamot sa tawo
anaa ang fountain og ang lights
ang mga kahoy nga pinutlan
ang mga lingkoranan nga
sementado og lingin
anaa ang mga bulak nga
gigroping aron makahulma
og usa ka tema sa
kalipay og kaanyag

apan mas maanindot ang
naa sa taas
ang kahoy nga walay pul-ong
ang bulan nga dili nato
mapalong
ang kahayag nga bulawan
nga dili gayod maawat
sa bisan unsa pa ka henyo
sa tawo

anaa ang kawanangan
og ang hangin sa kagabhion
nga haskang
pagkabugnaw
anaa ang mga anino sa
panganod
nga giaretesan sa daghang
mga bitoon

sa dihang iyang gikasab-an ang
gamay nga bata
human kini niya bunalbunali
sa silhig
wala kini moiyak
ni mohibi
wala kini saba nga misulod
sa iyang lawak
nanirado sa pultahan
og mga bintana
wala kini midungaw sa gawas
milingkod siya sa
salog
nanampiling
naglutok ang mata
sa dingding
mikuha kini sa iyang papel
og lapis
og didto nagsugod
ang iyang pagsulat

daghan siyag mga pangutana
sukad kaniadto
kon ig-unsa ba niya ang
iyang palibot
ang iyang mga kauban
sa panimalay
kon ikalisang pa ba ang
mga silhig
kon angayan pa bang
pamation ang letse
og yawa

sugod sa wiriswiris
hangtod karon
sa tahas nga walay
kahumanan

bisan pa ug nagkatuiris na
ang palibot
bisan og magkapestepeste
na og magkayawayawa
padayon higala sa imong
pagkamalinawon
pamatia ang sud sa imong
kasingkasing
ang kahilom sa sapa
ang pagkawalay kisaw sa isda
nga nag-ampo sud
sa ilalom sa tubig
og sama sa dahon nga
nahulog kaganihang buntag
wala kini magpaanod
kuyog sa hangin
naglutaw kini
sa tumang kagaan
sa iyang
pagkalaya

nasayop ako sa pagpili
sa ania kanako
dili ako mangayo og pasaylo
dili ako mobiya
atubangon ko kining tanan
hangtod sa pagkamatay
sa iro
nga gasiging paghot sa ilalom
sa kahoy

wala na ang kapilian
gilubong na kini sa kalimot
wala na ang tiglaban
gitagoan na kini sa
kangitngit

mitago ako sa mga lawak
sa kahilom
giugom ko ang mutya
sa gahom
makita mo ako nga usa
lamang ka ulod
nga nagkamang sa lapok
tagoon ko ang akong mga mata
og sampongan ko ang akong ilong
ilubong ko ang akong
kaugalingon sa
humok nga bahin sa yuta
pamation ko ang imong mga katawa
antoson ko ang imong
pagbiaybiay
paaboton ko ang panahon
sa pagtak-op sa payong
sa pagpangahulog sa mga dahon
sa paghunas sa taob

walay dili ako nga moabot
og kon moabot na kini
papason na ang imong ngalan
sa balod sa kapalaran