ang mga totoy ni inday

lahi ang totoy ni nanay
kaysa sa totoy ni inday

kaniadto mao ang totoy ni nanay
karon ang totoy ni inday

kinsa tong napriso kay gitawag
niyag mga botong ang totoy ni inday
nga iyang gisupsop kanunay
kinsa tong gisaway kay wa na
kahinumdom sa totoy ni nanay

gitsupa ni dodoy ang totoy ni inday
nakalimtan sa dayon ang totoy ni nanay

tubo nga gipang-os
tam-is pas dugos
pula pula ang atngal
sa kamingaw maoy tambal

shagit

sa kilid sa barkong
itom
misyagit ang babayeng
walay mata og
walay ilong

sa iyang likod ang
tawong nagkalo
nakadungog og
dayon og
pangambot

ang kalibotan nakasabot
niining shagit
sa dakong baba
sa tumang
kahilom

hilak

unang higayon ko ikaw
nga nakitang mihilak
midangoyngoy sa akong atubangan
mitawag ka sa imong inahan
ug dayon tabon sa imong nawong
duko sa imong ulo nahadlok kang
makita ko ikaw sa imong pagka-ikaw

apan ingnon ko ikaw
nga gihigugma ko ikaw
bisan sa imong kahuyang
kay nasayod akong diha ikaw
nahimong mas lig-on
mas nagmatinud-anon

ang kalalom

dili matugkad ang
kalalom sa atabay
sa katas-on sa pisi
nga gitangag sa
balde nga gustong
mokuha og tubig

dili mo kini mabanabana
sa pagbalit sa imong
tingog kon ikaw manawag
sa ngalan sa tawo nga
imong gimahal og kalit
lamang nga nawala

hinonoa matugkad mo lamang
ang iyang kalalom
sa kalagom sa iyang tubig
nga abi nimo
og napuno kini sa hugaw
og lapok
nga dili mo na mainom
sa tibuok mong kinabuhi
nga og kon imong gisalom
mao untay imong
ikalumos og
ikamatay

ikaw

mangutana ka na ba usab
kon nganong magsulat ako og daghan
kaayong mga balak?

oo, ikaw.
gusto mo ba nga ako ikaw
nga ilailahon pag-ayo?
gusto ba nimo nga ako usab
imong himbisan
arong makita nimo ang akong unod
gusto ba nimo nga kuhaon
ang akong mga unod
aron makita usab nimo
ang akong mga bukog?

ayaw palihog.
igo na nga ako usa ka
isda sa imong panglantaw
sakto og ginhawa
diha sa sulod sa banga nga salamin
nga imong kanunay
nga gilantaw

kon imong mahibaw-an ang
tanan kanako
mabuak ang samin
og ang isda mahulog sa salog
mokisikisi
og mahulog sa hagdan
kay lagi
mangita man sa usa
ka sapa
aron mabuhi

mangutana ka pa ba ngano mga magsulat
ako og daghang mga balak?
dili mo kini makita sa akong
mga larawan
og sa akong mga pahiyom
dili mo kini mabati
bisan sa akong dughan
dili mo kini matugkad
sa mga labat
og sa mga atabay nga akong
gihimo
dili mo kini mapukot sa dagat
dili mo kini matirador
sa imong mga bato


nakita nimo ang akong bungot
og miingon ka nga ako
uwagan
gitan-aw mo ang akong mga braso
og miingon ka nga ako
usa ka makasasala

wala nimo malantaw ang akong palad
og ang akong mga lapa-lapa
aron unta mahibaw-an mo ako
sa akong mga tunob

lisod ang mapa sa kinabuhi
labi na ang mga mapa sa usa ka magbabalak
nga sama kanako nga sa matag adlaw
nagsulat og daghang mga balak

si Plato naghatag og pasambingay
sa usa ka pesting langaw nga mipaak
sa lubot sa usa ka asno
nga bisag unsaon niyag bunal sa iyang ikog
dili gayod papiri
siging paak siging paak

mao kana ang kasakit
mao kana ang tinood nga mga katarungan
sa tanang mga linya sa kinabuhi
ang kalipay sama sa usa ka sakuban lamang
sa usa ka hait nga sundang

ang kasadya usa lamang ka musika sa kagabhion
human sa usa ka kamatayon
ang pahiyom hulip lamang sa usa ka syagit
nga kaganina pa lamang
imong nadungog apan wala gayod
mabati

dili ikaw ang rason
og labaw na nga dili ikaw ang hinungdan
oo, ikaw, miabot ka
human milabay ang
25 ka tuig
pagkahuman na sa paglubong
og karon nangutana ka kon ngano?
unsa?

bisan gani ang pila ka libo nga balak
nga akong gisulat
dili makahatag og kahayag
ning akong
itom pa sa alkitran
nga kangitngit

ang kalaay

adunay panahon
nga mag-atong ka sa bintana
manghinuktok

usa ka
letrato

usa ka ka
painting og ang bintana
mao ang frame

ang naglantaw kanimo
nga milabay lang
walay mga pangutana
dili gani matingala
nganong ikaw


usa lamang
ka letrato

usa lamang ka
painting nga
nakakwadrado

ikaw usab nga nagtan-aw
sa lumalabay
mora lamang og nagtan-aw
sa mga abog sa
sakyanan
og kon mangahulog na kini
sa yuta
dili mo na gani mabantayan
tungod kay
maoy imong naandan

nga ikaw

usa lamang
ka letrato
og usa lamang ka
painting
nga naa sa sud
sa usa ka frame

ang mang nanglabay
miabot na sa ilang mga
panimalay

apan walay mitagbo
kanila
og mihalok sa ilang mga
kamot
o aping ba kaha

og ikaw nga nanambo sa
bintana
wala usa'y gipaabot
milantaw ka lamang
sa usa ka layo kaayo
nga damgo
misud-ong ka sa usa
ka lapad og dako
kaayo nga kalibotan

dili ka kaatik nga
gamay lamang ang maong
bintana
gamay lamang ang
frame
gamay lamang ang imong
nawong
og dili na gani makita
ang imong lawas

ang imong usa ka kamot
nga nagtuko sa imong
apapangig
dili makabantay sa mga
panghitabo
kay lagi
tuko lamang kini siya
og ang apapangig usab
walay hanaw
kon nganong gitukhan
siya

daghan ang nanglabay
nga wala ka kaila
og sila usab wala kaila
kanimo
busa walay bisag usa
kanila
ang mibabay kanimo

hangtod nga miabot
ang kangitngit kay
lagi misalop na man
ang adlaw
og ang tanang mga bata
nga nagdula sa daplin
sa kalsada
nanguli na sa ilang
balay kay lagi gitawag
na man sa ilang mga
inahan
aron mangadye
sa orasyon
sa kahaponon

wala ka nay makita
gawas lamang sa mga suga sa
mga bintana nga karon
morag mga aninipot nga
naghinay hinay og
paniga

ikaw
sama sa kanunay
nanirado sa imong
bintana
og sa pultahan og
sagad sa sarang
buhaton nimo
nagluto sa panihapon
nanihapon
samtang milantaw
sa tv
og sa dihang misakit
na ang imong mga
mata
mihigda ko og natulog

ang suga sa kusina
dapit sa gawas
wala nimo mapalong
og hangtod na kini
sa kabuntagon
sigi kining siga

hangtod sa udto
hangtod sa hapon
hangtod sa gabii
hangtod nga nawala
na ang tanang
kalaay sa imong
kinabuhi

sa akong adlawan
gitagaan ko ni manang delia og
usa ka brown sweater
nga bisan og haskang inita
sa among lugar
labi na og maudto
akong gisuot og gipanghambog
sa akong mga amigo

siya lang ang mihatag kanako
og busa
siya lang usab ang dili ko
makalimtan

grade three pa ako kaniadto
og ang akong gusto unta nga iregalo
kanako
kadtong watari nga rubber shoes


si papa bisan giingnan ko na
si mama nga akong giguyod didto
sa Ruano's store
wala manumbaling kanako

sila usab dili nako makalimtan
wala usab sila makahinumdom niini
sa buhi pa sila
ilang tan-aw kanako
gamayng bata
walay buot.

ang kahilom magtultol sa
agianan sa kalipay
ang iyang mga kamot
humok sama sa doldol
ang iyang mga mata
malumo pa sa usa ka dalaga
ang iyang mga tiil
sama mga tiil sa imong iring
nga kagabii
wa gani ka kabantay nga
midulog kanimo
nga nakatangag na man diay
og bagtok gikan
sa kusina.

sa ibabaw sa bungtod
nabilin ang tsinelas ni Vicente
ang sako nga hanig
sa lawas
namansahan sa dugo

si Charito nga asawa ni
Jacinto
nawala

ang ulo ni Vicente kon wala
lang masiko niya ang sanggot
nga haskang haita
naputol na unta

mibanaw ang dugo gikan
sa bungtod hangtod
sa kalsada
hangtod pa gani sa basakan
diin ang mga humay
wala pa maani

kon balikan ang higayon
walay gibasolan si Jacinto
bisag nakita na niya ang asawa nga
si Charito
patyon gyod niya gihapon
si Vicente

ingon ana ang sukli sa usa
ka pagbudhi

ang sili mohalang dayon
apan ang gaba

dili.

ang tubig nga walay sulod
imong gipuno
milantaw ka kon unsay buhaton
kon moawas na
ang panaksanan

ang uban gilabay ang tubig
sa nawong sa ilang gikasilagan

ang uban
milad-ok
gihigop ang miawas
gitilaan pa gani
ang nahug didto sa salog
nga morag itoy

lahi ko
wala ako mopili sa usa kanila
gipasagdan ko ang tubig
nga nausik
gilantaw ko ang salog nga nabasa
wala nako hilabti ang
baso nga walay sulod

ang baso nga nabuak
iya ra kana

gusto lang nakong masabtan
kon unsay dangatan
kon ang tanan
pasagdan lamang

langgam nga itum ug puti

igo na ang pagtubag sa langgam
ayaw na baliha ang katawa niya
nga anaa sa sangga nagsayaw sayaw
miabli misira sa iyang ikog nga itom ug puti
agi lang kana siya sa iyang kalaay karong adlawa

sakit ang akong abaga
dunay duha ka dwende nga
miangkas
ang usa buotan
og ang usa daotan
sigi silang away
og ako ang tigsaway
kon kinsa ang akong
gipakaon
mao ang magmadaogon

ang nagpahipi

ang nagpahipi
dunay gitago
ang nagtago
dunay ikaulaw
og ang naulaw
maoy nahigugma
mao kanay
ingon ni tatay

kon maglabad ang ulo

ang labad sa ulo
dili lang baya kana labad sa ulo
labad usab kana
sa kiting
sa mga tudlo
sa dila
sa totonlan
sa ilok sa hawak
apil na niana
ang tunga-tunga
labi ang
nagbasa nga
bilahan

hanging mahangponon

gihangop sa hangin
ang payag
nga gipuy-an sa
kasingkasing

pagkabugnaw sa hangin
pagkainit sa kasingkasing

pagkalami sa nahitabo
dili ikapanugid

nasina ang adlaw
giuhaw ang atabay
walay dag-om ang langit
misayaw ang mga panganod
nanaghoy ang dagat
nanakla ang mga dila sa
dahon
kon pait ang kape
tam-is man sab
ang biko
nga pilit kaayo
sa alingagngag
sa gugmang hapit
na mapan-os

labad akong ulo

gikarga ko ang akong sinilas
dayon dagan palayo dinhi
gunit ang sidsid sa akong saya
paglikay sa amorsikong mugunit
ug mutapot, mugitik unya kanako
hasol na kaayo, labad lang na sa ulo

bagyo

lisod ang bagyo ug maoy muagi
kinahanglan pang ibanting ang mga haligi
sa kagamay sa among payag
lagmit kining mapalid
sa hagighik sa hangin
ug katawa sa unos
gitabunan ko ang akong dalunggan

kusog nga hangin

ug ning sayong kabuntagon
gipukaw ang akong katulugon
sa kakusog sa hampak sa hangin
natukas ang nipa sa among atop
maayo nalang sang magpadaplin

kinsa kadtong gustong manimalos

dunay tinohoan
nga kon kinsa kadtong gustong
manimalos
mag-andam na lang gyod
og duha ka
lungon.

disir ko molakaw

gusto nako nga limpyo ang
lawak
walay labhonon nga brief
sa katre kadtong nahumod kagabii
og langto sa atong panimhot
ayaw biyai ang imong panty
nga kum-ot

gusto nako nga sinaw pa gihapon ang
mga salog
og ang banyo bag-ong gibanlasan sa
tubig

gusto nako nga ang mga lawa-lawa
wala na sa kisame
kinahanglan walay ok-ok nga
magsuroy-suroy sa kilid

kinahanglan abri ang mga bintana
aron makasulod ang kahayag
walay abog ang mga kurtina
og ang mga libro maayong pagkabutang
sa cabinet og lamesa

sa disir ko molakaw palong na ang mga suga
og sirad-an nako ang pultahan
aron walay makasulod nga si bisan kinsa
apil ka.

sukod sa kinabuhi

ingon ang usang
hagbay rang patay
apan sikat nga

gisukod daw niya
ang iyang kinabuhi sa mga
tasa sa kape
nga iyang nainom

ingon sab ang usa nga
batan-on og seksi og buhi pa karon
kadto gyong itom
og walay asukar


di ko mosupak ana
mas pait mas lamian

sakit sa ngipon ang tam-is
labad sa ulo

alang sab nako
dili na kinahanglan ang pait
og ang mga tasa
bisan gani an kaitom sa kape aron lang masukod nako ang katas-on o kamubo ba hinoon
sa akong kinabuhi


wala diha ang sukod
naa sa kagilok.

is ki

taas, sinaw
kon kan-on
halang

balikog,
hiwi, kurog
kuragan

ganahan
ko.

patay

pagkaseksi sa bajekjek
nga milabay sa akong tugkaran
samtang nagkaon kog
sbarro pizza sa robinson's plaza

pagkaputi
sa iyang paa
pagkadughanon
pagkasinaw sa
iyang buhok
pagkataliwtiw sa iyang
ilong
naa pay pilok nga
morag sa kanding
baloron
ang kilay morag
ikog sa iring
nga gadalag
kamher

(ag sa duol na, ayayay
pagkahumot
morag naligo dagway
sa usa ka banga nga
perfume)
nag-inosara lang
mubo kaayo og sayal
milingkod sa akong
atubangan
kitang panty
puti)

nalingaw kog tan-aw
og simhot sa hangin

agayyy!

gikusi ko's kanahan
og gibitad
wa na nako
mainom ang akong
ice c0ld nestea

"ikaw ha?"
dalang syagit sa akong
asawa

pasaway jud.

init nga panimalos

salbahis ang siling kulikot
sa iyang kagamay

magpadugmok kini
magpakahilom

magpalumos sa itom
nga patis ug suka

apan pagbantay
dili imo ang tanang kalipay

sa iyang pagkapulpog
iya unya ang katawa

andam siyang mupahilak
ug sa walay duha duha

pangitaon mo ang tubig
haron ibanlas ang iyang

init nga panimalos

kape puro

paet ang kape kung walay kamay
apan mas maayo tingali ang kape nga walay tam-is
dili makadiabetes ug kay walay diabetes
walay complications dili magka problema
dili mag-agwanta

maong agwantahon ang kape
nga ispiso bahalag paet ug walay kamay
basta dili makamatay

gusto nimong dakpon ang itom
ang uwak
nga kanunay nag-awit og
wala

dili kini nimo madakpan
mitugpa kini sa kawanangan
milupad kini sa walay kataposan

ang itom nga langgam, ang uwak,
mitago sa akong dughan

wala'y makahikap niini
wala'y tag-iya

sakit ang iyang mga tuka
ang iyang awit
dili masabtan sa hangin
gisalikway
og gikalisangan

wala'y malaksi nga balahibo
sa iyang mga pako
ang iyang mata
pula sa tumang kasuko

ania siya sud sa akong dughan
wala siyay kapaingnan

mas nindot ang mga higayon
nga ako wala nimo masabti
mas malinawon ang akong mga sapa
kon walay mga isda
kon wala ang mga baki
mas gusto nako nga ako usa
lamang ka samin
sa mga panganod nga nanglabay
tugpahanan sa mga laya nga
dahon diha sa ilang pagpahulay
sa dayon

si marybeth og si elmer

paubos
paibabaw
tuyok
tuyok
andar
undang

ingon ani
lang ba
ang dagan
sa imong
kinabuhi?

tan-awa
gibyaan
ka na ni
marybeth.


ang kang
marybeth
lahi sab

kay gusto niya
kanunayng saka
pataas
lupad
wala kaniya
ang pagkahulog
ang pagkamumo

rocket siya
dili ferris wheel

tua na siya
sa america
nagduladula
sa kalayo

ikaw naligo
sa tubig
pabugnaw
sa lapalapa

wa ka nako
basola
kahibalo ko
nga nalipay
ka

"good riddance!"
maoy motto
ninyong duha

kalami untang
pakugon ang inyong
mga ulo
apan ayaw na
lang

mora mog mga
bao nga
gilabay sa inyong
paboritong
mga suba

fair. square deal.
starting over
with another partner.

happy ending pa gihapon
di ba?

ang pugong sa buhok
sa usa ka babaye
mamahimong makapugong
usab kini sa iyang
pangidaron

natago ang mga uban
ang halhag nga buhok
morag baga na nga tan-awon

apan dili kalimod ang
panultion
ang gihisgotan mao ang
tambal sa sakit sa
lutalutahan
ang pag-ihi nga dili
na kapugngan

sa baga nga pinta
sa nawong
ang kunot sa aping
kita na intawon

sa bularanan

wala na ang sanina
sa babaye
ang nabilin na lamang
mao ang pantalon
og ang kamisedentro

hilom na kaayo ang
balay sa akong silingan
linaw na
wala na ang sabaan

schadenfreude

sa dihang
nahug ang baso og plato nga
gidala sa waitress
nga gadalidali kay
daghan kaayo ang
mga customers
sa bar,

og nabasa ang iyang
dughan

haskang lingawa
baya gyod nimo
dodoy
kay mibuhakhak
ka man gayod
og katawa

balak alang sa politiko gikan sa usa ka bata

tan-awa ang akong mga tiil
dili kini mga tiil alang sa usa ka batang babaye
gibaktas ko ang lapok
gidala ko ang balde
ang sibot og ang taksanan
aron lang kaming tanan
mabuhi

ayaw na palihog
isaad kanako ang mga panganod
ang sapa
og ang langit
ang mga tulay og ang mga suba
ang mga kalubian
og ang mga kalsada

gikapoy na ako
og panikop sa mga siwil
sa among katunggan

ayaw na ako og saari pa
kay dili ka na makalingaw pa kanako

mas nalingaw ako sa
mga tuway
sa mga sihi og sa mga
haw-an
dinhi sa among inadlaw-adlaw
nga panginabuhi
ning among katunggan

sa imong saad
sa akong nahinumduman
pirmi gyo'ng walay
natuman

usa lamang ka lugar

wala na ang mga punoan
sa bulahan
ang mitubo mao ang mga
gagmayng balay
morag mga uhong
ning maong subdibisyon

wala na ang mga sapa
natabonan na sa mga
gagmayng karsada
sama ning Durian Street
og Guayabano
og Guava.

kinsa kahay magtoo nga dinhing
lugara natawo ang
banggiitang manunulat og
mambabalak

nga sa una naligo ning sapa
mikatkat sa lubi
namupo og mga hinog nga bayabas
milingkod sa silong sa
punoan sa mabolo

naghimog mga kwentas nga
kalachuchi nga ang tumoy
mao ang tulo ka ilang-ilang?

usa lamang kini sa mga lugar
nga gikalimtan sa dayon
tugod kay kasagaran kanila
nga unang namuyo dinhi
nga nagmalinayon
nanimpalad naman sa laing
mga nasud.

alang kang miguel

ayaw kabalaka
nasabtan ko na ang agianan

dili mo na kini angay nga
balikan aron kini malimpyo

alang kanako,
nagsubay ako sa dalan

nga imong gilikayan niadto
dili ako mahulog

sa kilid sa akong padulngan
kutloon ko ang mga bulak nga

puti alang kanimo
pungpong kini

gitingob ko
bayad sa mga nanglabay nga

mga katuigan nga akong
nautang

ang imong mga pahimangno
mao ang mga hapnig

sa akong mga kahadlok
mao ang mga taming sa akong

katalaw mao ang
habol ning kalag kong gitugnaw

aninipot

bisan sa tumang
kangitngit sa tungang
kagabhion
anaa gihapon ang usa
ka aninipot
nga naghatag og
init nga kahayag
sa nagkurog
mong kasingkasing

panag-amigo

sa tugnaw nga panahon
aduna kay
kasandigan nga init
nga kiliran
sa gamay og huyang
nga sanga
kamong duha
mas nagmalig-on
nawa ang kabalaka
nga sa kagabhion
anaa ang posibilidad
sa pagkatikay-ang

alang kang J.

kadyot lang ang
pagbukhad
mas dugay ang pagkalaya
sa buwak
sayod ka kon ngano
mas taas ang higayon
diha sa pagbasol
mas mubo lamang
ang sa
pagkasipyat

pag-inosara

talagsaon na lang
ang pag-inosara

sa libot sa katawhan
dili na gani
makita ang agianan
sa paggawas

gihikaw kini sa
katilingban
kanato

nga sud ning
kasingkasing
nagpunay og pangita

pangalap niaanang
bililhong bulak sa pag-inosara

nga gustong
kutloon sa mga kamot
sa kadaghanan

dugukon

gustong lantawon ang kaanyag
nianang kahayag nga naglibot
sa dakong punuan sa acacia

mga mananap nga buot mulukob
nangalimyong punuan sa kahoy gataghoy
gikapoy ug dupa taliwala sa pagtampusisok

sa mga gagmayng lampara nga anaa sa lubot
sa galupad lupad nga aninipot
pagka-anyag ug pagkabulahan sa punuan
gidugukan

nag-inusara

piyungana ang imong mga mata
lantawa ang anaa sa sulod
damha ang mga bagulbol
ang mga pagbasol
ug makita mo nga ikaw ug ikaw lang
ang wala makighinabi
sa imong kaugalingon
ikaw lang ang naghimo kanimong
nag-inusara kanunay

kon balikan nato ang
kagahapon
kon atong tutukan ang
mga nanglabay nga
mga adlaw
makita nato nga anaa
usa'y sayop
gamay,

gamay lang kaayo apan
naghatag og dako kaayong
kahasol

morag tuslok sa dagom
apan nagsigig kahubag
nagnana

mihunong kog basa
sa balak ni gerard manley hopkins

gisud-ong ko
ang bag-ong pagsidlak sa adlaw
ning kabuntagon

mas nindot gayod kini
gihapon
miuplot ang akong kasingkasing
misayaw og chacha
diha sa hangin

si anthony

ang dili madawat sa iyang
papa nga pulis
mao ang iyang nakita
nagkatuiris

sa gamay pa siya
imbis dulaan ang pusil og kariling
monyeka man ni karing
ang iyang gikubingkubing

awit sa usa ka samal

ilabay mo ang sinsilyo
sinkwenta, piso, bentesingko
kay salomon ko

ayaw kami kaloy-i
kay malipayon kami dinhi

kanang inyong nanobra
ihatag ninyo kanamo
kami wala mangita nianang daghan
kay kontento na kami
niaanang igo lamang

ang among sakayan
mao ang among panimalay

si nana og si tata
og ang akong mga igsoon
nga bulaw og buhok sama kanako
adunay tapot nga kalami
nianang kaasgad nga gihatag
sa dagat

nasiak ang baso
sa naglagiting nga kainit
sa takulahaw nga kalipay
apan gihulipan
ug kahaw-ang sa
nagdugong
kasing-kasing

tingtagak

daw banag-banag
pa gihapon
ang kahapunon
nga unta duol na man
ang kagabhion

gisibog na ang orasan,
tali-abot na ang tingtugnaw,
hait na ang mga luha
nga daw mga kukong mokawras
sa tabunong yuta

wa miuban sa yamog
sa kabuntagon
ang binuhiang
walog sa kaalaot

gawasnon ang iyang pagbaha, 
gipanalipdan sa kangitngit
batok sa kantalita
sa kahayag

pangutana

kon magpabilin ka lamang
sa kilid sa dako kaayong kahoy
unsaon mo man pagtubo?
unsaon mo man paglantaw ang
kahayag sa adlaw?

kinsa ba ang naglabay kanimo
dihang lugara?

akong halad sa kahilom

ning gipiko ko nga mga tuhod
ihalad ko ang akong
mga ngabil

ning akong mga mata nga
gipiyong
baktason ko ang dalan
nga dulom

dinhi sa sulod sa
akong kasingkasing
hagkan ko ang kahayag