ang mga naa sa larawan

i

kanang nakaputi og blouse
aduna kana siya'y kanser sa colon
nadiskubre niya niadtong 2007
dili na unta siya ganahang
magpachemo
tan-aw niya gagastogasto lang
kulang pa ang iyang retirement
isip physics og math teacher
apan lagi tungod kay mihangyo
man ang iyang mga igsoon
gisulayan niya ang tanang
medyos aron malugwayan ang
iyang kinabuhi
taas pa ang lima o unom ka
tuig aron buhaton pa niya ang
wala niya mabuhat

ii

kanang itomon nga lalaki
nga olive green ang polo shirt
estudyante ko pa kana
kaniadto, sumosukol sa korapsyon
nahimong maestro na usab karon
seguro aron makuha ang kalamboan
sa ilang kinabuhi
ang iyang asawa atua na usab
sa Ireland nagtrabaho isip
usa ka caregiver
siya ang nahibilin nga nagpaayo
sa ilang balay nga aduna na'y
veranda og suma sa akong nalabyan
glass na ang windows
og mahalon na ang tiles sa ilang
salog
maayo usab kini siyang motagik
og balak nga binisaya
gitagaan gani nako sa email address
sa Baybayon
apan hangtod karon
wala man gihapon
maayo sab ni siyang mokanta
sa bedyoki.

iii

kadtong babaye sa unahan
nga nagpula og blouse
nga naterno sa cover sa
lamesa
hilomon kana siya gikan
pa kaniadto
maestra usab kana siya
nakalimot lang ko kon unsang
subject iyang gihandolan
wala ko'y masulti bahin niya
kay lagi hilomon man
kusog lang mamati
wala jud siya'y ikatampo
dili ko ingon nga makalagot
kay mao na man jud ang
natural niya
alang-alang naman og akong
but-an nga mahimo siyang
tabian sama
nimo(?)
tabian ka?

iv

kanang nakaviolet ako nang agaw
chestnut brown ang buhok
pahawid sa edad
maestra sa ni siya dugay na
gani gusto na segurong mag-retire
ang iyang bana maoy dunay
kanser gihapon sa colon
ambot daghan mang nagkakanser
sa colon
(dili kaha kini agi anang kusog
kaayo ta nga manapat?)
buyagi!
kini siya dili jud ni tabian
dili ganahang manghilabot sa uban
apan ko unhan
na, gubot jud tibook Irag og Iran


v

kanang nagtindog nga nakayellow
mao ni ang birthday celebrant sa iyang
ika saysenta anyos nga pakigbisog sa kinabuhi
nagkagoiter
naoperahan
daghang tambal ang siging giinom niya
ang iyang bana
sa ilang sabot nga moadta sa america
nasabod sa usa ka matrona
(hay basin og makabasa si Fern ani
masuko jud to
Perang ra ba toy tawag nila sa dihang
diri pa to siya sa Pinas)
karon dili na kuno, jud kuno (accent sa kuno)
niya madawat si Roger
kay dako gayod kaayo ang iyang kahiubos
nga papermahon siyag divorce papers
miuli baya pod si roger sa iyang adlawan
apan lagi
gipakatulog na kuno niya kini
sa pikas kwarto
apan duda ko mag-uli ra ni silang
duha tungog og alang na lang sa ilang
anak nga naminyo nga wala
ra ba po'y anak

v

kanang pution nga babaye
na ang iyang ulo ray migimaw
co-teacher sab nako na kaniadto
ang iyang bana
nagtrabaho sa usa ka kooperatiba
sa kuryente
wala man koy masulti ani niya
kay morag wala man kaayoy
balod ang kinabuhi ani
niya
wa pod kaha mangabit ang bana
ani niya?
wa pod kaha ni siyay anak nga
adik-adik?
wa jud koy nahibaw-an
busa move ta sa sunod nga
persona ning maong hulagway

vi

kanang sunod ako na na
kalkag ang buhok
kay wala ka panudlay
itomon kay nagsunbathing atong
miaging adlaw
nalisang ko sa akong kadako
karon
wa na man goy pugongpugong
sa kaon
dili na mobalibad og imbitasyon
sa adlawan bunyag og kasal
apil na gani ang tapos
sa patay

vii
kanang kataposang babaye
nga nagshort og puti
ako nang asawa
tan-awa mihawid sa akong
kamot hadlok mawad-an
og bana
kuripot sa pahiyom
hilomon sab morag
kadtong maestra nga nakapula
og blouse
dili kaayo motingog ni
bisan og malugpitan ang kamot
sa pultahan
kusog sad ni siyang manapat
sa pista, bunyag, kasal og tapos
mao nga pwera buyag midako
jud ang hawak

og dinhi na ko kutob
dili ni balak higala
sulat sulat lang ni
exercise sa utok kay
hadlok baya ko nga
unyag mauga
kay ingon baya to sila
nga bisan unsang parte
sa lawas nga dili nimo
gamiton
sumala sa balaod sa
ebolusyon
mawagtang

bahala na og ingnon
kong pisot
di lang nang wala nay
utok

naa diay koy nalimtan
ang nagkuha sa larawan
nga migamit sa iyang cellphone
mao ang akong amiga
nga maestra nga bulag na pod og bana
nagpaabot kon kanus-a magrant ang iyang annulment
kay gusto na intawong
magminyo sa iyang kachat
nga kano.

sorry alma
hapit noon ka nalimtan da

unggoy

kadtong naghinakog ka
namakak nga wala na'y adobong manok
sa ref nga puno kaayog pagkaon
unya gigutom kaayo ang tawong
nanuktok sa imong pultahan
nga nangayo untag pagkaon
imong gibalibaran
kay nahurot na ang bulad
nga palotpot nga alang
sa mga katabang
og ang bahaw imo mang
gilabay kay maayo na lang
kunong ilawog sa imong
baboy

sa dihang nanamin ka
ang imong nawong
nahimong unggoy
nga nanghalab sa saging
nga bisag puno na kaayo ang
apapangig sige lang gihapon
og pangilog og saging alang
unta sa iyang mga kauban
nga wala pa makakaon
unya wala na nimo
nabati nga naa kay
kasingkasing og kon duna man
mora kini kagahi sa tugas
nga gihimong salog sa
inyong balay nga karaan

sa kataposan
nahikapan ra jud niya ang
makapaondang niyag
katawa

kanang pulong nga
"tanga"
ambot og ngano nga
gisakitan man jud siya

mihirit
"tawga lang kog bisan
unsa
ayaw lang na"

soriso, pero medyo
may pagkatotoo
kon unsa gani tong makapasuko
nimo
na, tinood na
no?

sa iyang kahangal iyang gihiyak
ang iyang tiyan
og sa iyang kasorahan haskang
dugaya niyang gi-click

apan sulit lang
ang gamay nga pag-antos sa
dihang nakita
na niya ang hulagway
nga dili ra jud diay dako kaayo
ang iyang
tiyan

didto sa akong giadtoan
kagahapon sa dihang misalop
na ang adlaw og
ang pag-uli wala na matuki
kay nangatulog nga ang mga habal-habal
sa kahubog

pagkahuman
sa dihang gitikyop na ang mga bintana
og ila nang gisirad-an ang mga pultahan
og gipamalong na ang
mga suga

nabungog ko sa kahilom sa mga gangis
makabuang ang kamingaw labi na kon
oran-oran makadungog ka
nga dunay pinugngan nga hingoshingos
sa pikas lawak
nga kurtinang nipis ra
ang bongbong.

tubag ni inting para kang mameng

kapoy nag pamati
anang ikaw ang nagsakripisyo
nga kesyo ikaw
ang gidaogdaog
kapoy na ang drama
sakit na kaayo ang akong
dunggan ana
ang akong gustong madungog
nga ikaw milayas na
nga ikaw milupad na
og dili na mobalik
ang akong gusto nga madungog
kanang naghikog ka
unya nadayonan

uwata tits
botete kang dako!

sa imong budlat nga mata
nadibuho ang mga kahadlok
og kabalaka
abi nimo og lig-on ko kaayo
sayop ka
kay sa dihang duna'y milagapak
nga morag bomba
wa ka masayod
ako ang unang mikaratil og dagan
og dayon og tago
sa ilalom sa katre
hawid sa akong duha ka dalunggan

wala'y langgam nga magpabilin sa
iyang salag
wala gayod kini mahitabo sukadsukad
sa kinabuhi sa mga langgam
nga ang ilang salag
ilang himoong
ancestral nest

ang kalibotan ang hangin
ang mga kahoy
mao ang ilang panimalay
dili ang salag.

nakita ko ang usa ka langgam
nga nag-inosara sa pagbatog sa sanga
tupad sa mga dahon

dili baya siya masulub-on
naglutok ang mata
nga naniid sa atong kalibotan.

adunay mga dahon
nga kamaong maulaw
kon imo silang
ihian
sila ang naulaw sa imong
pagkawalay
ulaw.

nakasulay ka na ba?

nakasulay ka na
ba anang maghubo ka
unya maligo ka sa ulan?

kanang mohangad ka
sa langit
unya mobuka ang
baba og moinum
sa mga lugas
sa ulan
sa kataposang
adlaw sa Hunyo?

nakasulay ka ba og
ugay sa imong lagay
unya mapiyong sa imong
mata og dayon og haw-as
sa tanan hunahuna
unya hangad na pod sa
langit og
mokatawa?

gisulayan ko kana
haskang lipaya ko
bisag wala ko
magawsi
agi sa kabugnaw

para ni kang Lubi, palihog ayaw lang og basa ang walay labot

hawid sa itlog
takilid
ipasulod pag-ayo
ang iyaha
tutoki ang
iyang mga mata
lantawa ang
iyang pagdawat
sa kalipay
oran-oran
human sa mga
pagilok og
pautong
pagawsa ang
gihipos nga
kahigwaos
wagtang
tanang hunahuna
moabot ang

awernes..

bali nga panan-aw

bali ang imong panan-aw

ang atop
naa sa yuta
ang salog tua
sa langit

sayon lang man
diay ang
mahimong kwaknit

o sayon lang ba
ang pagbali sa
cellphone camera

samtang imo siyang
gilibog
duro nimong katawa

miabot ang kakapoy
sa pagtikawtikaw sa balay nga
walay tawo
sa lawak nga walay tubig
sa higdaanan nga
walay kainit
sa bintana nga walay hangin
nga mosulod

migawas ka sa imong
gitagoan
milakaw palayo
og nakapanaad nga dili na
mobalik

wala na'y pulos ang pag-inosara
kapoy na og lingaw sa
mga silya nga dili mosayaw
kapoy na og pakiglantugi sa
mga bongbong nga walay
mga baba
kapoy na og tutok sa mga
kisame nga buta

busa biyaan mo una kining tanan
pangitaon mo una ang sadya nga katawhan

usa ka kabuntagon didto sa habog nga bukid

pagkahuman sa malinawon
nga kagabhion
milingkod ko sa hagdan
nga kawayan
gilantaw ko ang halapad
nga kabukiran
ang kabaga sa kakahoyan
ang pagkawalayutlanan
sa dagat
ang pagkadaghan sa mga unggoy
og mga langgam sa ilalom
sa lasang

ania ako sa kilid sa habog nga bukid
namalandong
kabahin sa usa ka kamot nga gustong
hakpon ang kabukiran
angkonon ang mga kakahoyan
dakpon ang mga unggoy
og mga langgam aron isulod
sa hawla sa iyang kahakog

akong gihandom ang kagamay
sa maong kamot
ang kahakog niini
og ang mga katarungan nganong
hangtod karon
ania kami sa kabukiran
naghipos sa kasuko
nanaghap sa kausaban

kadyot na lang
paabot lang usa ta
sa pipila ka gutlo
makita na nato ang
pagbuswak sa
sampaguita
hapit na
suma bag motindog
ta bisag kadyot lang
aron ato na
kining makita sa duha
ta ka mga mata

akong panaw

mihawid ko sa kamot sa kinabuhi
gipahugtan ko kini hadlok kong mahulog
sakay sa kusog nga ulan ning akong panaw
paingon didto sa wa pa nako hisayri
paspas nga milabay ang mga lawas sa bungtod
nga naghambin nianang daghan kaayong mga
dahon sa cogon og mga balili
wala'y sunog, pagkangitngit.

malipayon ang kabuntagon
sama kanato
nga dugay nagmata sa usa
ka tagpilaw

nindot ang mga dahon
sinaw sama sa kasinaw
sa mga sanga sa kahoy
nga bag-ong nakatilaw
sa nakadlawnan nga
ulang sa ulan

masigabo ang adlaw nga
misilaw
sa atong mga panit
samtang naglakaw
kita daplin sa baybayon
naghawiray ang atong
mga kamot

miingon ka "wa ko kasabot
sa akong gibati! wa kong
kasabot niining nahitabo kanato!"

wa sa imong buot
apan akong gilalom og sabot
misulti ko sa hilom

" ako pod wa ko kasabot
nganong mas lami ang
gugmang kinawat"

sa sud sa langob

didto sa sud sa langob
daplin sa baybayon
ang mga dila sa dagat
nagpunay og panilap
sa paa sa bato

gahi ang kalipay
nga mihapyod sa humok
nga balibad

wala'y makapugong
anang kalipay sa mga
nagawsan

kadyot lang sud sa langob
daplin sa baybayon
nalimtan gani nato didto
ang atong mga ngalan

walay paglubad

maadlaw man
o magabii
magpabiling
itom ang uwak

UGMA LUNES, MAYO DIES 2010

ugma dalag na ang adlaw
dili kahil dili lunhaw.

ugma dalag ang mangga
dili berde nga hilaw.

ugma sugdan na pag-usob
ang akong kalibotan

papahawaon na ang mga bitin
sagpaon nato ang mga bakakon
igaid nato sa balite ang mga kawatan
kadtong nagpakaaron-ingnon nga
pobre, atong ilabay sa
basurahan.

ugma, sugdan ko na ang
bag-ong adlaw diha sa paglaom
ugma, sayo sa buntag
isulat ko pag-usab ang
akong karaang balak
nga ilang
giyam-iran.

sabta nganong yellow
ang ribbon nga akong
gitagkos sa
kahoy nga wala nay
dahon

gusto lang namo dinhi
nga limpyohon ang
lasang

pahumot sa kinaiyahan

paglabay nako didto
kilid sa dalan nga basa
sa ulan
nanghumot ang mga
sagbot nga
gisabsab sa mga
kabaw nga
gitugway

ang mga uhot nga
gikakha sa mga manok
kuyog sa iyang mga piso
nangalimyon

ang mga nga dahon
sa mangga nga naputol
sa kusog nga hangin
kagabii
nga gidagandaganan sa mga
iro nga nagdula
nanghumot usab

ning bag-ong kabuntagon

Gloria

kasayop ko
abi nako og ang gloria
nga kaniadto
ilang gitawag nga
labandera
buotan nga salapati
sa akong masaligon
nga palad
abi nako og mao na kadto
ang akong mahalon
nga dunay malumo nga
kasingkasing
apan naunsa ba
nga siya nahimo mang
bitin
buaya, demonya
sa impyerno siya ang rayna
satanika.

Papel

(alang sa mga mag-uuma sa Sumilao, Bukidnon)

Usa ka libo ug pito ka gatos nga kilometro, ang gilay-on
sa balaod, ug kini pod ang nagtimbang sa gibug-aton
sa inyong mga tiil, ug gikusgon sa inyong mga tikang
sa inyong pagbaktas sa Sumilao hangtud Malacañang.

Gipaningot, gilumsan mo sa kainit sa adlaw.
Ang inyong mga esmagol, dugay na nga nipanaw.
Ug kini, inyong gitigom, puhon ilubong, ampoan
didto kung diin ang mga buaya ug bitin nagagikan.

Matag tunob ninyo sa yuta, nadunggan ang hustisya
ug labihan na, kadtong buntaga didto sa Mendiola.
Sa kataposan, ang kabaga sa kubal sa inyong lapalapa,
di sama kabaga anang papel nga naay pirma ni Gloria.

Haiku

.
ning kagabhion
way timik ang talithi~
huni sa gangis
.

Gabii, dili ko gusto nga mosulod ka sa akong kwarto.
Biyai, maoy akong sulti,nanuktok ka
gilayog ako sa akong kasubo.
Hubog ko sa Red Horse. Luya ko kaayo.
Gikaon ko sa kasilag og
kasina; Ginoo ray nasayod nganong
di na ko mogawas sa akong lawak
di na ko gustong mahigugma og balik

Gabii, wa ka na.Mamatay ko sa kamingaw.
sakto ka.
Gugma ra ang makabuak sa akong
kasingkasing, Gugma ra.
Samdan kini nga
Way pagkaayo.Dinhi ko sa akong lawak
hangtod sa kahangtoran.
Kuyog sa panahon nga gisugdan na nakog lubong.
Panahon nga hanggaw
Ako sab ang iyang gisugdan
og tabon.

Nagpinatyanay mi.

nangutana ang maestra
kabalo ka sa tubag, duda ka nga ikaw lang
ang anaa sud ning lawak nga
kabalo sa maong tubag
tungod kay ang pangutana
mahitungod kanimo, og busa
ikaw gayod ang mas nasayod
pero wala ka moisa sa imong kamot
pati ang imong tingog
nagpaabot ka nga dunay makatubag
mahitungod sa pangutana
nga mahitungod kanimo
imong gikuha ang hinog nga mangga
gikan sa ilalom sa imong
bulsa
mitan-aw ka sa bintana
gusto na nimong molupad
kay nasayod ka na sa tubag
gilantaw nimo ang imong kamot
nga unta imong giisa
nindot ang iyang mga tudlo
malinawon
sa sud sa lawak
gibalik og pangutana sa imong maestra
ang nahibilin
wala gayoy nakatubag
sa gawas
imong gigasto ang imong panahon
nakita nimo ang tamsi
nanglimpyo sa iyang
balahibo

hapon na.

adunay kalibotan nga mas puno
mas lisod nga sabton kaysa akong
gisulti. Sakto ka nga kini
imong mansahan usahay
og pula og usahay kon pul-an
ka na
imong lamugan sa paglangkat
anang panit sa
kahil: kaiyak dayon ta
sa usa ka nagdilaab nga bulan....

Sa unang tan-aw by all means baduy ning bayhana
wa class kon manulti di kaayo kamaong mo-iningles
siging hawid sa iyang celfon morag aron ingnon
kalagot jud kong tukion, iyang tudlo siging dagan sa keys,
dayog kitkit sa chiklit, dayog taod sa iyang ipod, sandig
ang ulo sa kilid sa bongbong sa barko, patulog tulog

ganiha wa matuyo nagkadungan mig gawas sa room
adto kaon sa dining hall, mellow ang music
nag-order ko nag-order sab siya, nagkaatbang mi
natutukan nako siya,
patay, saon na lang, hala oi, haskang buanga

naibog ko.patay!

pila ka nawong og pila ka lawas
walo og kanapulo na kini
nga pag-usab-usab nako sa
akong hulagway,
tigulang nga hilaw og pahiyom
lalaking dakog antipara
bungoton og dagkog bukton
mug-ot og kadtong dakog pahiyom
apan bisan unsaon
usa lang gihapon ang akong kasingkasing
og kini dili ko na usbon
para lang kini kanimo.

pahulay: hangyo sa moabot nga dili pabangbang

kon ugaling moabot
ka unta
sumala lang usab
sa maayong pamatasan
kanang
manuktok sa pod
og katulo kuyog
anang
ayo, ayo,
aron pod unta ako
makaandam
sama sa pagsudlay
sa akong buhok
nga kalkag
pagsipilyo sa akong
ngipon
pag-ilis sa akong
sanina og karsones
og kon modayon ka
na gani
og ako ka unang
palingkoron sa
akong silyang guba
makapanahon
pa gihapon akog
himog sulat sa
mga nahabilin nga
morag wala nay gugma
sa kinabuhi
nga kini dili baya gayod
angay nilang
kasiloan o
kasilagan ba hinoon
dayon og mahuman
na nako kining
akong ginagmay nga
mga ritwal
moduol dayon ako
kanimo
mohawid sa imong
kamot
og lakaw kuyog kanimo
dala ang pahiyom
sa usa ka tawong
ganahan na pod
molarga
molangyaw
mopahawa
og dili na gayod
mobalik bisan
kanus-a.

nalamat sa buluhaton
napriso sa iyang kaugalingon
diha sa iyang pagbinugtong
siya lang
nakighinabi sa tinood
og sa peke
busa molakaw na lang ako
mobiya
kay ang iyang kauban
mao na lamang ang
iyang masakiton
og sakit nga mga hunahuna
kadtong ngotngot
nga dili mawala
nagdala niya didto
sa pagduda sa walay
pagsalig sa bisan unsa
og bisan kinsa
og bisan kanus-a
busa molakaw na
lang ako
ang panahon migun-ob
sa iyang utok
ang pakigsandurot
usa na ka
langyaw
namatyan na usab
og laing anak

busa, bahala ka na
larga na ko.

dili na lang unta ako
magsulat karon
sa kahadlok nga
ang akong gihunahuna
nahunahunaan mo na
og ang akong isulat unta
nasulat mo na
nga wala ka nako
nagpahibalo kabahin niini
dili na lang pod
unta ko motingog kay
basin og ako
usa na lang ka
alingawngaw nimo
apan wa sab ko
kapugong sa akong
gibati
morag kalapati
nga kaluparon
bisan og kusog ang
ulan
nag-ung-ong
sa iyang balay
nga usa ra'y
haligi
busa ania
gisulti ko kini
gisulat
alang kanimo

ang tamsi wala na moawit
sa iyang kasagarang awit sa kilid sa akong bintana
wa ko matingala
dili kana imposible nga mahitabo
karon nahitabo na
og ako
wa mohangyo nga iya
kon awitan
kabalo sab kong mosabot
anang langgam
nga manglood

tungod niini ang akong
adlaw nahimong mas
ngitngit pa kaysa
gabii
mas hilom na kaayo
ang mga dalan
og kasagbotan
wala na kaayo nanahon
ang mga kahoy
og ang mga bulak
morag babaye nga
nangabayod
wala na'y milingkod
sa silya
aron magtuyatuya
sa buntag
ang naandan nausob na
og ang hangin nga
tighatod nako
og mga damgo
wala na miabot
sa saktong mga oras
wala na ang
romansa didto sa
kilid sa pultahan

gihunahuna nako
unsa na lang kaha
kon ang tamsi
nabalian lang sa iyang
pako
unsa kaha kon kini
patay na
og ako na lang ang
wala pa masayod?

SA TABANCURA CAFE

sa imong hangyo nga lingawon
ang imong kano

(nga dato apan tigulang)

gidala mo nako sa Tabancura Cafe
daghang mga paintings didto

(indigenous, sama sa
mga tansan, og straw nga
gihimong lamog sa usa ka
hulagway sa syudad nga
nagtinga sa pagtuok sa
mga basura og pulyosyon)

human natog higop sa kape
nga bisaya og usap sa pilit kaayo nga budbod
mitindog ang amerkano og milantaw sa mga
pinintahan

mihikap sa iyang suwang
nagpanglingo og mibitad nimo'g miingon

"we have to go now, we will be late
for Dakak. This is garbage"

og misirit mo sa inyong
kotse paingon sa Dapitan
padulong sa resort ni
Jalosjos

nahibilin ko nga ako na lang usa
(siempre)
mitapot sa pulong nga
basura
miuli ko sa balay, sakay sa akong
kagangkaganga nga motor
nga og ikaw pa
gukdunon og timbangan
nga mas makadisgrasya
ang taya kaysa
usa ka bangga

natulog dayon ko human og inom
og red horse beer

nagdamgo ko nga ako og si manny villar
naglangoy sa dakong suba nga
puno sa basura
nga sa baho pa lang
makamatay na

nakamata ko,nga gilood, nagkurog,
mitindog, midagan paingon sa
kusina, miabre sa ref,
mikuha sa bugnaw kaayong
tubig og miinom og dayon og
ginhawa og dako
og lalom

pagkaway lami ninyong duha
basura mong dako
sa among katilingban
nga yano og mugbo

sama sa akong damgo nga basura
sama sa pagkabasura usab
sa atong pamolitika.

disir ko natulog og balik

(kay alas tres pa baya sa
kaadlawon)

nanguros ko
nangadye og usa ka amahan namo
mihangyo sa Ginoo nga dili na unta ako
magdamgo og sama ato
og maghinumdom usab
sa sama ninyo.

Lotto

Sa Jolo wala silay mahimo
Gawas na lamang sa pagpangandoy anang pagbakwit
Ugma o dili ba sa sunod tuig

Ilang nadawat nga lisod ang panahon
nga kining pagdumot mosamot ka maot, mograbe ang kasamok

Sama sa imong maanyag nga higala. Wa siya'y mahimo bisan unsa.
Wa gayod siya'y mahimo, tungod kay ang gasa sa kinabuhi
morag Lotto
Swerte swerte lang
Gani ingon sila duna pa gihapo'y gihungihong nga limbong.
Dinagko nga limbong didto sa taas pa gani.

Kasagaran sa mga tawo dinhi
Dimalason.

hinumdumi ako*

ayaw pagpatulo sa imong luha kon mawa na ko
mas maayo pag mopahiyom ka kay ako kaniadto buhi

ayaw pagpiyong og paghangyo sa ginoo nga ako pabalikon
mas maayo pang magmata ka og lantawon ang akong kabilin

kahibalo ko nga haw-ang ang imong kasingkasing kay dili mo na ako makita
apan gusto pa gihapon nakong puno ka sa gugmang atong gisaluan

mahimong talikdan nimo ang ugma og magpuyo ka na lamang sa kagahapon
apan mahimo sang maglipay ka ugma tungod sa nahitabo natong duha sa atong kagahapon

hinumduman mo ako og magsubo ka karon nga wala na ako
apan pwede sab nga imong amomahon ang atong mga handumanan og mopadayon ka sa pagpakabuhi

mahimong moiyak ka og wad-on ang imong kaugalingon diha sa pagbangutan
og talikdan mo ang kalibotan
apan mahimo sang buhaton mo ang akong gusto-- mopahiyom, trapohan ang luha,
tun-ang unsaon paghigugma pag-usab og pagpadayon

* hubad sa balak ni David Harkins

tigulang na baya ka

kining hulagway gikuha kini kadtong didto ta
sa carmen nagpalabay sa oras sa mga bungtod nga tableya
midutdot ka sa akong dughan og mibungat ko sa usa ka pahiyom
sa dihang miclick ang camera sa maniniyot
gusto unta nimong moambak aron makita nila nga
ikaw naglupad sakay sa usa ka silhig
sa usa ka damgo
apan ako kang gikuhit og giignan nga tigulang na baya ta
ayaw pabuyag.

akong gilantaw pagbalik ang maong larawan
lima na ka tuig ang milabay
ikaw ang nagpabliling pangutana sa akong kinabuhi
kon kini sukadsukad nakatugkad ba nianang
kalalom sa mga ipasabot unta sa usa ka
gugma nga matood pero akong giundang ang
akong drama akong giingnan ang akong kaugalingon
ayaw pagyagayaga
tigulang na baya ka.

ang sugilanon bahin nimo

salom ka sa ilalom
sa dagat
dalhon mo ang hait
nga kutsilyo
usa ka bulak sa puti
nga kalachuchi
og usa ka lungon nga
igo sa imong lawas

pag-abot nimo didto
putlon mo ang pisi
nga gahikot sa imong
lawas didto sa
karaang barko nga
daghang sisi
sa iyang gitay-an
na nga tiyan
og dayon ukbon
mo ang lungon
og isulod mo ang
imong lawas nga
lata na
og dayon sirad-an
mo ang tanan
og dayon halaran
mo ang kabag-ohan
sa usa ka bulak
sa puti nga
kalachuchi nga imong
gikutlo diha sa
imong nataran

og mobalik ka
sa ibabaw
moginhawa ka og
lalom
lukuton mo ang
pisi og sa tumoy
niini imong ihikot
ang hait nga
kutsilyo og imo kining
ilabay balik sa
ilalom sa dagat
didto sa tiyan sa
barkong karaan nga
daghang sisi ang iyang
tiyan
mahulog kini sa
agtang sa lungon
diin imong gilubong
ang lata mo
nga lawas

og dinhi matapos
ang usa ka sugilanon
kabahin kanimo.

ang unang halad sa imong bisyo nianang pagpanigarilyo

i wanna tell you
nga ang unang halad niaanang imong pagpanigarilyo
mao ang imong solo mio
ang ang korona og halo
diha sa iyang ulo
mao ang aso sa imong sigarilyo

so please gregorio bonito
stop na anang imong pagpanigarilyo
you do not have to wait
nga mamatay ang imong sweet pipit.

GUTALAK

gitunol ni Tony ang usa ka putos
nga mani
sa bata nga ang haircut
upaw

gibalibaran siya
kay maoy mando sa iyang mama
dili makig-estorya sa mga dili
kaila og
dili pagdawat sa bisag unsa

kadtong bata nga nagpahipi
mao ang supakador
mipahiyom, miduol og kalit
nga gisaknit ang usa ka putos
nga mani og midagan
tago sa ilang
kwarto nga wala pa mahuman
ang bintana

sa dihang migawas na mi
human sa pagpahilot sa among bukog
nga nawingig

nadungog namo sa dili pa kaayo kami layo
ang dakong lagapak sa kawayan
diha sa sampot sa bata
og ang syagit og hilak sa usa
ka dakong supak
didto sa pobre kaayong lugar
sa Gutalak

sura sora

cyber sex kada
alas onse sa gabii
kanang tulog na
kaayo ang mga
tiki og baki

pagkabuntag
nahigmata ka og
miingon nga
lood na kaayo ang
maong
hugaw nga bulohaton

wa ko palupig
miretort kog ingon
nga mas lood baya
kon atong tinud-on

da human lagi ka
daghan pa man god ug
muta kanang imong
mga mata
mao nga wala pa ka
matangtang diha
sa usa ka salimuang
nianang imong pagpakaaron-ingon
nga ikaw limpyo kaayo og
hunahuna sama sa usa ka lampin sa
bata nga bisanunsaon og laba
naa pa gihapon ang
tamla sa isog nga igit
sa usa ka bata.

ipha kon pila ka jerry ang naapil sa jerjer ni jerry

si jerry najerjeran ni jerry
didto sa ilalom sa katre
sa balay ni jerry nga wala
na majerjere sa mga mahilig
og jerjer didto dapit sa balay
sa ilalom sa katre sa kwarto
ni jerry.

ang hilig man god ni jerry
mao man god ang mga jerry
nga sama sa tanang mga jerry
hilig anang jerjer ni jerry.

(mao kini ang akong experimento
kabahin sa jerjer og kabahin
ni jerry nga mahilig mojerjer og mga jerry

halad alang sa mga miembro sa ladlad party ni danton remoto
literary editor sa Heights
kaniadto didto sa
ateneo de manila university
adtong pisot pa ko)

nag-abot ang ilang mga damgo

wala malisang ang puti nga ulod
nga nagkamang sa dahon
sa dihang miabot ang
gutom kaayo nga
madremadre,

unsaon dugay na nga nagdamgo
ang puti nga ulod nga mamatay diha
sud sa baba sa madremadre nga
taas kaayog dila
og ang madremadre usab dugay
nga nga nagdumot nga makatukob anang
puti nga ulod nga hinay kaayong nagkamang
diha sa lapad og sinaw nga dahon

nindot tan-awon ang mahitabo
sa mga damgong nagsebo

gikaluhaan ang
pagtoo
dungan sa iyang
pagkatawo
ang pagduda

busa wad-a
ang kahadlok kon
ikaw ilang
gidudahan kay sa
luyo niini mao
ang ilang
tinipigang
pagsalig diha
kanimo
puhon puhon kon
mamatay na
ang kaluha nimo.

ang phiyom sa usa ka tigulang

ang mga kunot sa iyang nawong
nagbaton sa mga sugilanon nga
nagtangag og dakong ganti, kana
kon imo kining matugkad kana kon
iya kining isugid diha kanimo kana
kon duna siya'y pagsalig sa imong
kasingkasing,

ang iyang giuban nga mga bungot
naghisgot sa kadugayon sa iyang
panahon, wala ka pa sugod mahiabot
didto, wala pa nimo matagboi ang mga
nangatawo og nangamatay didto nga
wala pa gani usab mabunyagi og
malubong, daghan pa unta siyang
buhaton, apan dili na kini niya
mabuhat

kay ang iyang alom sa kilid sa
iyang aping nga agianan sa iyang
mga luha, nagkisikisi na nga
naningil sa iyang mga utang

karon na ang pagputol sa iyang
panaw og mao kana ang tinood
nga hinungdan sa iyang
subo nga pahiyom

daghan pa unta siyang isugilon
daghan pa unta siyag buhaton
daghan pa unta
apan sa kanunay sama kanimo
kulang lang gayod gihapon ang
bulawanong panahon.

motoo lang ko...

nga gahi gyod diay
ang imong ulo
kon ang tanang
libro nga akong
napalit og wala
pa nako mabasa
imong mabuak

kitang mga amat

sa lugar nga ako kini siyang
gilangkat
pagkanindot niyang tan-awon
nga nagpakiaykiay sa iyang
sampot

busa kay lagi ako naibog man
ako siyang gidala dinhi
aron unta ipakita kaninyo
ang iyang arte sa pagsayaw
duyog pod unta sa inyong
arte sa pagpamalak

apan naunsa ba nga
dili naman siya mosayaw
dili ba kaha usab nga wala siya
ganahi mamati sa
atong mga balak
nga amat?

kon matigulang na gani ko

mga miga mga migo
kon matigulang na gani ko
pulos puti ang akong
pilion nga suoton
puti nga amerkana
puti nga pantalon
puti nga sapatos
puti nga medyas
puti nga buhok
puti nga ngipon

og kon mahimo sa
dili pa ko mamatay
sa dili pa nako ipasupot
ang kataposang tubag
didto sa Ginoo
puti usab nga kalag
ang akong sul-ubon.